سایت نودیها : دیروز (Û²Û· اردیبهشت ماه) نمایندگی خبرگزاری فارس در قرقیزستان با مشارکت دانشگاه دولتی «آرابایف» کنفرانس علمی- عملی با موضوع «مناسبات و همکاری‌ها در جهان متغیر» را بین جمهوری اسلامی ایرانØŒ جمهوری قرقیزستان و دیگر کشورهای آسیای مرکزی برگزار ‌کرد.

در این کنفرانس که با هدف بررسی و مباحثه سازنده استراتژی‌ها و مکانیسم‌های همکاری‌های جمهوری قرقیرستانØŒ جمهوری اسلامی ایران و کشورهای آسیای مرکزی و طرح توصیه‌های دقیق در جهت حل مشکلات در این حوزه برگزار شدØŒ «سید یاسر جبرائیلی» معاون پژوهش و آموزش خبرگزاری فارس به تشریح تحول در نظم اقتصاد بین الملل و مقتضیات آن برای اعضای سازمان همکاری های شانگهای پرداخت.

ثبات هژمونیک با محوریت آمریکا به مرحله زوال رسیده و جهان در حال گذار به یک نظم جدید است

وی در سخنرانی خود اینگونه عنوان کرد که نظم اقتصاد جهانی به سرعت در حال تغییر است و تحول در آنØŒ توزیع قدرت در نظام بین‌الملل را نیز متحول خواهد ساخت. کسانی چون «امانوئل» والراشتاین» بر این باورند که از سال ۱۹۷۰،‌ نظم برخاسته از جنگ جهانی دوم به رهبری آمریکا دچار بحران شده و حوادث Û±Û± سپتامبر Û²Û°Û°Û± آخرین نشانه‌های زوال هژمونی آمریکاست. اما وقایع متعدد سیاسیØŒ اقتصادی و نظامی که پس از سال Û²Û°Û°Û± تا به امروز رخ داده‌اندØŒ به ما می‌گویند نظم موجود از مقطع بحران خارج به مرحله زوال وارد شده و هم اکنون در دوره گذار به یک نظم جدید هستیم.

جبرائیلی افزود: آمریکا به عنوان قدرت هژمونیک که رابطه متقابل با نظم موجود داردØŒ امروز فاقد بنیه اقتصادی،‌ سیاسی و نظامی لازم برای تحمیل امیالØŒ قواعد و هنجارهای دلخواه خود در مسائل و حوزه‌های راهبردی بین‌المللی است و علت اصلی وضع امروز آن که ثبات هژمونیک ناشی از قدرت آن را در مرحله زوال قرار دادهØŒ عمدتا به کاهش قدرت اقتصادی آن باز می‌گردد.

وی ادامه داد: اینکه دلایل این کاهش قدرت اقتصادی چیستØŒ نیاز به بررسی جداگانه داردØŒ اما خانم «آرایانا هافینگتون» در کتاب آمریکای جهان سومیØŒ تصویر دقیقی از وضع اقتصادی آمریکای امروز ارائه می‌دهد: که عبارتند از زیرساخت‌های فرسوده و ناکارآمدØŒ انجام نشدن سرمایه‌گذاری‌های لازم برای نوسازی و به روز شدنØŒ اضمحلال طبقه متوسط به عنوان نیرویی که باعث قدرت گرفتن آمریکا شده بودØŒ فساد سیاسی و اقتصادی سازمان یافتهØŒ ناکارآمدی نظام آموزشی و.... از جمله ویژگی‌های آمریکای قرن Û²Û± هستند.

کمتر از یک دهه آیندهØŒ دلار ارز رایج جهانی نخواهد بود

جبرائیلی در ادامه سخنرانی افزود: آمریکا بالغ بر Û±Û¹ هزار میلیارد دلار بدهی دارد که Û³Ûµ درصد از آنØŒ بدهی به سایر کشورهاست. این بدهی زمانی معنی خواهد یافت که دلار جایگاه خود را به عنوان ارز رایج بین‌المللی از دست بدهد که در این صورتØŒ ایالات متحده که از مزیت بین‌المللی دلار برای واردات ارزان بهره‌مند بودØŒ قادر به این نوع واردات نخواهد بود و وارد یک بحران تورمی خواهد شد.

به گفته ویØŒ مطالعه روندهای مالی جهانی نشان می‌دهد در کمتر از یک دهه آیندهØŒ دلار دیگر ارز رایج و غالب جهانی نخواهد بود.

جبرائیلی در ادامه با اشاره به انعقاد ده‌ها پیمان پولی دوجانبه طی دهه اخیر گفت: این قراردادها حکایت از این دارد که کشورها نمی‌خواهند از ارز ثالث در مبادلات تجاری خود استفاده کنند. طی ماه‌های گذشتهØŒ ما شاهد واردات انبوه طلا از سوی کشورهای آسیایی به ویژه چین هستیم و طلبکاران آمریکا در حال عرضه اوراق قرضه آمریکا با قیمت پائین (Debt Dumping) هستند و در یک رویداد بی‌سابقهØŒ صرفا طی سال ۲۰۱۵، فقط Û²Û²Ûµ میلیارد دلار از اوراق قرضه آمریکا را زیر قیمت در بازارهای مالی عرضه کرده‌اند تا خود را از شر این «دارایی بد» خلاص کنند.

به عقیده این تحلیلگر مسائل بین‌المللØŒ تØ£ثیر نهادهای بین‌المللی در زمینه تزریق رضایتمندانه هنجارها و قواعد هژمونی آمریکا به جوامع پیرامونی به منظور تداوم هژمونی واشنگتن از بین رفته است.

معاون پژوهش و آموزش خبرگزاری فارسØŒ نهادهای بین‌المللی چون بانک جهانیØŒ صندوق بین‌المللی پول و سازمان تجارت جهانی(WTO) که وظیفه تزریق رضایتمندانه هنجارها و قواعد هژمونی آمریکا به جوامع پیرامونی به منظور تداوم هژمونی واشنگتن داشتند را‌ امروز تقریبا بی‌اثر دانست و افزود: اگر زمانی ادعا می‌شد که کشورها یا باید عضو WTO شوند و یا از تجارت جهانی محروم بمانند دیگر اینطور نیست.

جبرائیلی اضافه کرد: ناکارآمدی WTO حتی کشورهای عضو را به سمت ترتیبات تجاری دوجانبهØŒ چند جانبه و منطقه‌ای سوق داده است که با هنجارها و شرایط ملی و منطقه‌ای سازگاری بیشتری دارند و عملیاتی‌ترند. بانک سرمایه‌گذاری زیربنایی آسیا (Asian Infrastructure Investment Bank) نیز یک نهاد جایگزین برای IMF است که به دلیل مقاومت آمریکا برای حفظ حق وتوی خود در IMF ایجاد شد.

وی افزود: این بانک در روند وام‌دهی خود،‌ هنجارهای صندوق بین‌المللی پول را نیز تحمیل نمی‌کند و با اقبال قابل‌توجهی مواجه شده است. اینها همه نشانه‌هایی هستند که به ما می‌گویند دولت‌ها خود را برای ورود به نظم جدید اقتصادی آماده می‌کنند.

آمریکای فعلی در عرصه سیاسی و نظامی بین‌المللی از قدرت تعیین‌کنندگی برخوردار نیست

جبرائیلی در ادامه سخنان خود به ناتوانی در هدف اعلام شده آمریکا در سرنگونی نظام سیاسی ایران و تسلط مجدد بر منابع این کشورØŒ ناکامی در جلوگیری از الحاق کریمه به روسیهØŒ ناتوانی در سرنگونی دولت قانونی بشار اسد در سوریه اشاره نمود و تصریح کرد: شکل‌گیری جنبش‌های قدرتمند تجزیه‌طلبی در ایالت‌های تگزاسØŒ ورمونتØŒ آلاسکا و هاواییØŒ نشان از این دارد که حتی اتحاد ایالات در آمریکای شمالی نیز در معرض فروپاشی است و قطب‌های جدید قدرت نقش پیشرو آمریکا را به عنوان هژمون تØ£یید نمی‌کنند.

وی خاطرنشان کرد: اجماع وسیع سیاسی در حمایت از اهداف و سیاست واشنگتن وجود ندارد. آمریکا هم اکنون قادر به پاسخ‌گویی به منافع متحدین خود نیست و به انگیزه‌های آنان نمی‌تواند توجه کند و می‌توان این بخش را با سخنان اخیر هنری کیسینجر به پایان برد که گفت: «در دوران جنگ سردØŒ به اندازه‌ای ظرفیت آمریکا در زمینه مواد و منابع موجود و در اختیار بالا بود که تخصیص منابع  به اقدامی خاصØŒ یک وظفیه مهم قلمداد می‌شد اما جهان تغییر کرده و راه‌حل‌های گذشته دیگر کاربردی ندارد. با گذشت چندین دههØŒ ما در وضعیتی قرار گرفتیم که فهمیدیم با شناسایی مشکل نمی‌توانیم به سادگی به آنچه می‌خواهیمØŒ دست پیدا کنیم».

ادغام حاکمیت‌های ملی و کاهش اختیارات حاکمیتی کشورهاØŒ موجب شکست و ناکارآمدی ائتلاف است

معاون پژوهش و آموزش خبرگزاری فارس گفت: اما نظم جدید چه مشخصاتی داردØŸ آیا به عنوان مثالØŒ یک ثبات هژمونیک بر مبنای قدرت و هنجارهای چینی شکل خواهد گرفت و ما شاهد یک نظم تک‌قطبی دیگر خواهیم بود؟‌ واقعیت‌های جهان به ما می‌گویند پاسخ این سوال منفی است. ما بازیگران قدرتمند زیادی خواهیم داشت و حتی می‌توان آنها را رتبه‌بندی کرد. اما این بازیگران به تنهایی قادر به تØ£ثیرگذاری در روندهای راهبردی نخواهند بود.

جبرائیلی اظهار داشت: توزیع قدرت  و تجویز هنجارها در نظام بین‌الملل بر مبنای ترجبحات ائتلاف‌ها و اتحادهایی از کشورها خواهد بود. اگر این مفروض را بپذیریمØŒ پرسش مهم دیگر این است که این اتحادها چگونه باید باشند؟‌ تجربه شکست خورده اتحادیه اروپا به ما می‌گوید ادغام حاکمیت‌های ملی در واحدهای بزرگ‌تر و کاهش اختیارات حاکمیتی کشورهاØŒ موجب شکست و ناکارآمدی ائتلاف می‌شود. بحران اقتصادی اخیر اروپا به ویژه مسئله یونانØŒ نشان داد نمی‌توان برای کشورهایی که قدرت‌های اقتصادی متفاوتی دارند و سیاست‌های اقتصادی متنوعی دنبال می‌کنند یک ارز واحد تعریف کرد.

وی ادامه داد: نتیجه چنین وضعیØŒ تحمیل هزینه اتحاد به کشورهایی است که قدرت اقتصادی بالایی دارند و امروزØŒ آلمان و فرانسه متحمل این هزینه هستند. تمایل انگلستان به خروج از اتحادیه علیرغم داشتن استقلال از یورو نیز نشان می‌دهد کشورها میل ندارند اتحادها و ائتلاف‌های اقتصادیØŒ به سطح اتحاد سیاسی ارتقاØ¡ یافته و امیال سیاسی مستقل آنها را قربانی کند.

جبرائیلی بر این باور است که سازمان همکاری‌های شانگهایØŒ می‌تواند یک الگوی موفق تØ£مین منافع کشورها در نظم جدید باشد. چرا که رویکرد حفظ استقلال همه‌جانبه اعضا در عین ارتقای منافع مشترک را دنبال می‌کند.

این تحللیگر سیاسی عنوان کرد: می‌توان به اعلامیه پایان نشست سران اعضای شانگهای در سال Û²Û°Û°Û² در سن‌پترزبورگ اشاره کرد که به خوبی این مسئله را تبیین می‌کند: ‌«صادرکنندگان اعلامیه می‌خواهند روحیه شانگهای را نشان دهند. این روحیه به معنی احترام متقابل تمدن‌های گوناگون به یکدیگر و رفاه مشترک است».

این کارشناس مسائل بین‌المللی گفت: پیروی از اصول منشور ملل متحدØŒ احترام به استقلالØŒ حاکمیت و یکپارچگی سرزمینی یکدیگرØŒ عدم مداخله در امور داخلی یکدیگرØŒ عدم به کار بردن زور و حتی تهدید نکردن برای استفاده از زورØŒ بهره‌گیری از از مزایای برابری و منافع مشترکØŒ حل همه مسائل از طریق مشورت و... با اصول و اهداف سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران همخوانی دارد.

وی بیان داشت: با توجه به اعلامیه سن‌پترزبورگ که بر پذیرش اعضای جدیدی که این اصول و اهداف را بپذیرندØŒ تØ£کید شده استØŒ ‌پیوستن ایران به شانگهایØŒ هم برای ایران و هم برای این سازمان،‌ منافع متعددی خواهد داشت.

جبرائیلی تصریح کرد: من از تعبیر آقای «دیمتری مزنتسف» دبیر کل سازمان همکاری شانگهای استفاده می‌کنم که «اگر ایران به سازمان همکاری شانگهای بپیونددØŒ این مسØ£له کمک زیادی به قدرت سازمانØŒ گسترش همکاری‌های چندجانبه و تقویت نفوذ سازمان در مسائل مهم بین‌المللی خواهد کرد» و اضافه می‌کنم که عضویت ایرانØŒ در منازعه بر سر حفظ نظم کنونی و شکل‌دهی یک نظم جدید و مطلوبØŒ موازنه را به نفع سازمان شانگهای تقویت خواهد کرد. ایران هم‌اکنون با همه اعضای سازمان از جمله قرقیزستان روابط اقتصادی رو به رشدی دارد و مهم‌تر اینکه روابط سیاسی دوستانه‌ای با اعضا دارد.

وی افزود: طبق برآورد شورای اطلاعات ملی آمریکا،‌ ایران و روسیه در سال Û²Û°Û²Ûµ به سبب داشتن ذخایر عظیمØŒ پادشاهان انرژی جهان خواهند بود. ایران هم‌اکنون علاوه بر منابع عظیم انرژیØŒ در حوزه‌های مختلف علمی و فناوری در رده‌های برتر جهانی قرار دارد.

وی افزود: عضویت در باشگاه فناوری هسته‌ای جهانØŒ رتبه اول فناوری هوا و فضا در منطقه غرب آسیا و رتبه Û±Û¹ در جهانØŒ رتبه اول بیوتکنولوژی در میان کشورهای اسلامی و رتبه Û²Û³ جهانØŒ رتبه اول علم شیمی در منطقه و رتبه Û±Û³ جهانØŒ رتبه ششم نانوفناوری در جهان و دستاوردهای متعدد در حوزه اختراعات و اکتشافاتØŒ ایران را تبدیل به یک قدرت علمی و اقتصادی کرده است. موقعیت ترانزیتی ایران را نیز باید به این معادلات افزود.

جبرائیلی در پایان تصریح کرد: ایران از سال Û²Û°Û°Ûµ عضو ناظر سازمان همکاری‌های شانگهای بوده و اکنون با لغو قطعنامه‌های تحریمی سازمان مللØŒ زمینه پیوستن نهایی تهران به این سازمان فراهم است. این اتفاق در سال Û²Û°Û±Û¶  ممکن است و هر یک روز تØ£خیر در آنØŒ تØ£مین منافع این سازمانØŒ اعضاØ¡ و خود تهران را به عقب می‌اندازد.

 فارس