نودیها :  وقتی به محوطه تاریخی شوش می رسیدØŒ متوجه خواهید شد که شوش دیگر آن بهشت باستان شناسان نیست بلکه شکوه شوش را باید هزاران کیلومتر آن طرف تر در موزه لوور تماشا کرد. اگر بخواهیم نگاهی گذرا بر این موضوع داشته باشیم که چگونه این آثار گران مایه از موزه لوور سر در آورد و همچنین یغماگری فرانسوی ها در ایران را مرور کنیمØŒ می توانیم بگوییم در اواسط قرن Û±Û¹ میلادی اولین کسانی که از طرف آکادمی هنرهای زیبای فرانسه برای مطالعه آثار باستانی وهنری به ایران سفر کردندØŒ دو محقق به نام های پاسکال کوست و اوژن فلاندن بودند.

آن‌ها در اقامت دوساله خود در ایران آثار باستانی مناطق بسیاری در ایران از جمله فساØŒپاسارگادØŒ نقش رستم و پرسپولیس را شناسایی و گزارش عملکردشان را به همراه عکس به ثبت رساندند. طی نظراتی روایت شده که بعد از آن ها کار کاوشگری و حفاری در منطقه باستانی شوش به دست یک فرد انگلیسی به نام ویلیام کنت لافتوس افتاد که فعالیت های او در فاصله کمی از آرامگاه دانیال نبی ع (به علت تخریب اموال) با انزجار ونارضایتی مردم روبرو شد و ناتمام ماند. فکر بردن گنجینه های باستانی شوش به پاریس حدود Û±Û³Û¶ سال پیش توسط مارسل آگوست دیولافوا(Marcel August Diealafoy 1843) مطرح شد. مارسل مهندس راه و ساختمان فرانسه و علاقمند به معماری وباستان شناسی بود.

او برای اولین بار در سالÛ±Û¸Û¸Û±میلادی (Û±Û²Û¶Û°ه.ش) همراه با همسرش مادام ژان دیولافوا( ژان پاول هنریت راشل) به ایران آمد تا درباره تØ£ثیر معماری شرق و غرب بر یکدیگر مطالعه کنندØŒاین دو ابتدا به بررسی و شناخت منطقه پرداختند.

مادام دیولافوا مطالعات و مشاهدات اجتماعی و یافته های باستان شناسی همسرش را به صورت یادداشت‌های روزانه جمع آوری و در دو کتاب مجزا منتشر کرد.

آن‌ها هنگام مسافرت به خوزستان به تپه‌های بزرگ باستانی شوش پی بردند و در بازگشت به کشورشان از مدیر موزه‌های ملی فرانسه خواستند تا بودجه‌ای را برای کاوش این تپه‌ها در اختیارشان بگذارند که این خواسته پذیرفته شد و آن‌ها برای دومین بار در سال Û±Û¸Û¸Û´ میلادی به ایران آمدند و با پا در میانی دکتر طولوزان پزشک فرانسوی ناصرالدین شاه قاجارØŒ اجازه کاوش در شوش(Û±Û¸Û¸Û´م) را به دست آوردند.

طبق قراردادی که به امضا رسید قرار شدفلزات گران بهایی که کشف می‌شود متعلق به ایران باشد و سایر آثار نصف به نصف بین دو دولت تقسیم شوند. کاوش های مارسل وژان ازÛ±Û¸Û¸Û´ تاÛ±Û¸Û¸Û¶ میلادی به طول انجامید و طی این مدت آثار کاخ های هخامنشی هم کشف شدØŒ از جمله این آثارØŒ گاو سنگی بزرگی به وزن حدود Û±Û² تن که متعلق به سرستون یکی از کاخ‌ها بود.

مادام ژان دیولافوا در خاطرات خود نوشته است: «دیروز گاو سنگی بزرگی را که در روزهای اخیر پیدا شده است را با نهایت تØ£سف تماشا می‌کردم در حدود Û±Û² هزار کیلو وزن دارد و تکان دادن چنین توده عظیمی غیرممکن استØŒ بالاخره نتوانستم به خشم خود مسلط شوم پتکی به دست گرفتم و به جان حیوان سنگی افتادم. ضرباتی وحشیانه به او زدم و سرستون در نتیجه ضربات پتک مثل میوه رسیده از هم شکافتØŒ وبه این ترتیب امکان حمل قطعات کوچک به فرانسه میسر شد. کاوش ها که پایان یافتØŒنوبت به تقصیم یافته‌ها رسیدØŒ اما زوج فرانسوی مایل نبودند قرارداد خود را با دولت ایران محترم بشمارند و بدون در نظر گرفتن مفاد قرارداد وبا فریب مظفرالملک حاکم محلی دست نشانده ظل السلطانØŒ فرزند ناصرالدین شاهØŒ اشیا مکشوفه به صورت غیرقانونی از راه بندر بوشهر رهسپار پاریس(Û±Û¸Û¸Û¶) و به موزه لوور منتقل شدند. دربار قاجار که متوجه این عهد شکنی شده بودند رسمØ£ به دولت فرانسه اعلام اعتراض نموده و دولت فرانسه از شاه ایران جهت رفع کدورت ها دعوت نمود تا از اشیا مکشوفه شوش در پاریس بازدید نماید. ناصرالدین شاه در اخرین سفر خود به اروپا و بازدیدش از اشیاØŒ سرانجام از اعتراض خود صرفنظر نمود.

ورود آثار تاریخی ایران به پاریس انجمن علمی را مصمم ساخت که امتیاز انحصاری کاوش باستان شناسی در سراسر ایران را از دولت قاجار بگیرد. باکشته شدن ناصرالدین شاه و گلایه دیولافوا از بدی شرایطشان در ایران که خشم دولت ایران را در پی داشتØŒ منجر به وقفه در کاوش گردید و پس از متوقف شدن حفریاتØŒ مارسل و راشل مشغول به نوشتن گزارش کار خود شدند. درسالÛ±Û¸Û¹Ûµ به روزگار سلطنت مظفرالدین شاهØŒ امتیاز تکمیلی دیگری مشابه به مفاد همان قرار داد سال Û±Û¸Û¸Û´ به فرانسوی ها واگذار شد. سرپرست کاوش های بعدی در شوش فردی به نام ژاک ژان ماری دمورگان(Jacques Jean Marie Demorgan)ØŒ زمین شناسØŒ متخصص و مهندس معدنØŒباستان شناس ومحقق فرانسوی دوران ما قبل از تاریخØŒ که مسئولیت هیØ£ت علمی اعزامی فرانسه در ایران را به مدت پانزده سال برعهده داشت.

شوش مرکز استراتژیک هیØ£ت اعزامی بود.دمورگان برای این که هیØ£ت فرانسوی را از آسیب و ناملایمات محیط که دیولافوا را آزار داده بود حفظ کندØŒ بر روی تپه ای مشرف به آرامگاه دانیال نبی(ع) قلعه بزرگی به سبک معماری قرون وسطایی (به نام شاتو) برای اسکان باستان شناسان و نگهداری موقت آثار بنا کرد که آسیب فراوانی به آثار تاریخی شوش زدØŒ او در ساخت قلعه از آجرهای کتیبه دار بازمانده معابد و بناهای عیلامی و هخامنشی به عنوان مصالح ساختمانی استفاده کرد. در نقد کاوش های دمورگان می توان گفت وی بیشتر دغدغه به دست آوردن Ø£شیا را داشته تا کاوش های علمیØŒ وی اهمیتی به لایه نگاری نمی‌دادØŒ به همین دلیل اطلاعات زیادی نابود شد. دمورگان در بازگشت به فرانسه تعداد زیادی از Ø£شیا مکشوفه را با خود به کشورش بردØŒ که می توان به مواردی از آن ها اشاره کرد: از جمله مهم ترین وگران بها ترین این آثارØŒ تندیس بزرگ و برنزی ناپیراسو ملکه عیلامØŒ با Û±Û¸Û°Û°کیلوگرم وزن و بیش از Û³هزار سال قدمت و همچنین منشور حمورابی( فرمانروای بابل) بزرگترین نشان تمدن میان رودان (بین النهرین)ØŒ را می‌توان نام برد. طی مدت Û³Û²سال کاوش فرانسویان در شوش هزاران اثر تاریخی دیگر این شهر به فرانسه منتقل شد. کم کم کشف و خروج این آثار اعتراض روشنفکران آن دوره را بر انگیخت و عاقبت در سال Û±Û¹Û²Û· میلادیØŒ امتیاز کاوش باستان شناسان فرانسوی توسط مجلس شورای ملی ایران لغو شدØŒ در حالی که گنجینه شوش در پرتو خودبزرگی عصر قاجار سخاوتمندانه تقدیم فرانسویان و تالارهای لوور مملو از آثار کهن ایرانی شدØŒآثاری که موزه لوور بدون آن ها درجه ای از اهمیت و اعتبار را نخواهد داشت.

فارس