نودیها : مصطفی امیری^*: نشانه‌های ظهور از جذاب‌ترین و پرطرفدارترین بخش‌های معارف مهدوی است. اختصاص بخش عمده‌ای از روایات مهدویت به این موضوعØŒ بهترین گواه بر این مسئله است. این جذابیت از سویی باعث افزایش اقبال عمومی به این مسئله و در نتیجه اصل اندیشه مهدویت می‌شودØŒ اما از سوی دیگرØŒ افزون بر ایجاد زمینه مناسب برای ورود خرافاتØŒ طمع شیادان را برای جعل و تحریف روایات راØŒ دو چندان می‌کند. از این‌روØŒ نظر به فقدان پژوهش‌های مستند در این زمینهØŒ شایسته است با انجام تحقیقات مبتنی بر اصول و قواعد فهم حدیث و با جداسازی احادیث صحیح از ضعیف و مطالب مستند از غیرمستندØŒ علاوه بر پالایش معارف مهدویت از خرافاتØŒ زمینه‌های سوØ¡استفاده از این موضوع نیزØŒ از میان برداشته شود.

در سلسله مقالات مباحث مهدویتØŒ تلاش خواهد شد که با اعتماد به روایات و احادیث اسلامیØŒ تصویری کاملØŒ منسجم و معقول از نشانه هایی حتمی ظهور و رخدادهای مربوط به جغرافیای عصر ظهورØŒ ارائه شود. کم‌ترین نتیجه این تلاشØŒ این است که محققان خواهند توانست در خصوص مباحث مهدویتØŒ مطالب مستند را از مطالب غیرمستند تمیز بدهند و در مقام قضاوت و تحلیلØŒ از استناد به مطالب غیرمستند بپرهیزند.

معرفی نشانه های حتمی ظهور

ابتداØŒ و در مقام مقدمهØŒ قبل از بررسی جزئیات و تفصیل احادیث مربوط به سفیانی که در مقالات آینده به ان پرداخته خواهد شدØŒ به معرفی نشانه های حتمی ظهور پرداخته خواهد شد.

در احادیث و منابع حدیثی شیعهØŒ برای "هشت" نشانه ظهورØŒ تعبیر "محتوم" و حتمی به کار برده شده است که عبارتند از: یمانیØŒ سفیانیØŒ ندای آسمانیØŒ قتل نفس زکیهØŒ خسف بیداØ¡ØŒ پدیدار شدن دستی در آسمانØŒ طلوع خورشید از مغرب و اختلاف بنی فلان (بنی عباس).

و اما احادیث این نشانه های حتمی در منابع حدیثی شیعهØŒ از این قرار است:

Û±. نعمانی در کتاب الغیبۀ، در روایتی از امام صادق علیه‌السلامØŒ چنین نقل می کند:

النِّدÙŽاءُ مِنÙŽ الÙ’مÙŽحÙ’تُومِ وÙŽ السُّفÙ’یÙŽانِیُّ مِنÙŽ الÙ’مÙŽحÙ’تُومِ وÙŽ الÙ’یÙŽمÙŽانِیُّ مِنÙŽ الÙ’مÙŽحÙ’تُومِ وÙŽ قÙŽتÙ’لُ النÙ‘ÙŽفÙ’سِ الزÙ‘ÙŽکِیÙ‘ÙŽهِ مِنÙŽ الÙ’مÙŽحÙ’تُومِ وÙŽ کÙŽفÙ‘ÙŒ یÙŽطÙ’لُعُ مِنÙŽ السÙ‘ÙŽمÙŽاءِ مِنÙŽ الÙ’مÙŽحÙ’تُوم ... .Û±

ندای آسمانیØŒ حتمی استØŒ خروج سفیانیØŒ حتمی استØŒ خروج یمانیØŒ حتمی استØŒ شهادت نفس زکیهØŒ حتمی استØŒ و آشکار شدن دستی در آسمانØŒ حتمی است ... .

Û². شیخ صدوق در کتاب کمال الدین در روایتی دیگرØŒ حادثه خسف بیداØ¡ (فرو رفتن لشکر سفیانی در منطقه بیداØ¡ØŒ بین مکه و مدینه)ØŒ را نیز به عنوان نشانه حتمیØŒ ذکر می کند. شیخ صدوقØŒ از امام صادق علیه‌السلام در حدیث معتبری نقل کرده است:

قÙŽبÙ’لÙŽ قِیامِ الÙ’قÙŽائِمِ خÙŽمÙ’سُ عÙŽلÙŽامÙŽاتٍ مÙŽحÙ’تُومÙŽاتٍ الÙ’یمÙŽانِی وÙŽ السُّفÙ’یانِی وÙŽ الصÙ‘ÙŽیحÙŽهُ وÙŽ قÙŽتÙ’لُ النÙ‘ÙŽفÙ’سِ الزÙ‘ÙŽکِیهِ وÙŽ الÙ’خÙŽسÙ’فُ بِالÙ’بÙŽیدÙŽاØ¡.Û²

پیش از قیام قائم پنج نشانه حتمی است: یمانیØŒ سفیانیØŒ صحیه آسمانیØŒ شهادت نفس زکیه و خسف بیداØ¡.

Û³. همچنین شیخ مفید در کتاب الارشاد و شیخ طوسی در کتاب الغیبۀ، به نقل از امام صادقØŒ طلوع خورشید از مغربØŒ را نیز جزو نشانه های حتمی ظهورØŒ محسوب کرده اند. از امام صادق علیه‌السلامØŒ نقل شده است:

... خُرُوجُ السُّفÙ’یÙŽانِیِّ مِنÙŽ الÙ’مÙŽحÙ’تُومِ ... وÙŽ النِّدÙŽاءُ مِنÙŽ الÙ’مÙŽحÙ’تُومِ وÙŽ طُلُوعُ الشÙ‘ÙŽمÙ’سِ مِنÙ’ مÙŽغÙ’رِبِهÙŽا مÙŽحÙ’تُومÙŒ ... .Û³

... خروج سفیانیØŒ حتمی است ... ندای آسمانیØŒ حتمی است ... طلوع خورشید از مغربØŒ حتمی است ... .

البته برخی از محققین معتقدندØŒ این نشانه (طلوع خورشید از مغرب)ØŒ جزو نشانه های قبل از ظهورØŒ نیست.Û´ بلکه طلوع خورشید از مغربØŒ از نشانه‌های قیامت است.Ûµ

Û´. و البته در کتاب الغیبÛ€ شیخ طوسیØŒ اختلاف بنی فلانØŒ نیز جزو نشانه های حتمیØŒ ذکر شده است. از امام صادق علیه‌السلام نقل شده است:

... خُرُوجُ السُّفÙ’یÙŽانِیِّ مِنÙŽ الÙ’مÙŽحÙ’تُومِ وÙŽ النِّدÙŽاءُ مِنÙŽ الÙ’مÙŽحÙ’تُومِ ... و اخÙ’تِلÙŽافُ بÙŽنِی فُلÙŽانٍ مِنÙŽ الÙ’مÙŽحÙ’تُومِ وÙŽ قÙŽتÙ’لُ النÙ‘ÙŽفÙ’سِ الزÙ‘ÙŽکِیÙ‘ÙŽهِ مِنÙŽ الÙ’مÙŽحÙ’تُوم‏ ... .Û¶

... و خروج سفیانیØŒ حتمی استØŒ ندای آسمانیØŒ حتمی است ... و اختلاف بنی فلانØŒ حتمی است و قتل نفس زکیهØŒ حتمی است ... .

البته در برخی روایاتØŒ از اختلاف بنی فلانØŒ به اختلاف بنی عباسØŒ نیز تعبیر شده استÛ· که به علت اختلاف نسخØŒ اقوال مختلفی در این زمینهØŒ مطرح گردیده است. برخی از محققینØŒ معتقد به تشکیل حکومت بنی عباسØŒ در آخرالزمان و قبل از ظهور هستندÛ¸ و برخی نیزØŒ معتقدندØŒ که روایات تصحیف شده اند و یا در فرض عدم تصحیفØŒ تعبیر بنی عباسØŒ حاکی و کنایه از این است که بنی فلانØŒ کسانی هستند که در خط و مشیØŒ شبیه به بنی عباسØŒ عمل می کنند.Û¹

پنج نشانه ویژه و حتمی ظهور

و اما در این میانØŒ از پنج نشانه حتمی ظهور (یمانیØŒ سفیانیØŒ ندای آسمانیØŒ قتل نفس زکیه و خسف بیداØ¡) به صورت ویژه و مستقل سخن به میان آمده است. اهمیت این پنج نشانه‌ را می‌توان هم از تعدد روایات مربوط به آن‌ها و هم از جداسازی و بیان این نشانه‌ها در لسان و بیان ائمه معصومینØŒ به شکل مستقل دریافت. شیخ صدوق در کتاب کمال الدینØŒ با سلسله اسنادش از امام صادق علیه‌السلام در حدیث معتبرÛ±Û° ØŒ نقل کرده است:

قÙŽبÙ’لÙŽ قِیامِ الÙ’قÙŽائِمِ خÙŽمÙ’سُ عÙŽلÙŽامÙŽاتٍ مÙŽحÙ’تُومÙŽاتٍ الÙ’یمÙŽانِی وÙŽ السُّفÙ’یانِی وÙŽ الصÙ‘ÙŽیحÙŽهُ وÙŽ قÙŽتÙ’لُ النÙ‘ÙŽفÙ’سِ الزÙ‘ÙŽکِیهِ وÙŽ الÙ’خÙŽسÙ’فُ بِالÙ’بÙŽیدÙŽاØ¡.Û±Û±

پیش از قیام قائم پنج نشانه حتمی است: یمانیØŒ سفیانیØŒ صحیه آسمانیØŒ شهادت نفس زکیه و خسف بیداØ¡.

و نیز  مرحوم کلینی در کتاب الکافیØŒ در حدیث معتبر۱۲، از امام صادق نقل کرده است:

خÙŽمسُ عÙŽلاماتٍ قÙŽبلÙŽ قِیامِ القائمِ الصÙ‘ÙŽیحÙŽهُ وÙŽ السÙ‘ÙŽفیانِیُّ وÙŽ الخÙŽسفُ وÙŽ قÙŽتلُ النÙ‘ÙŽفسِ الزÙ‘ÙŽکیÙ‘ÙŽه وÙŽ الیÙŽمانِیُّ ِ.Û±Û³

پیش از قیام قائم پنج علامت وجود خواهد داشت: ندای آسمانیØŒ سفیانیØŒ خسف و فرو رفتن (لشکر سفیانی) در زمین (بیداØ¡)ØŒ شهادت نفس زکیه و یمانی.

معرفی اجمالی نشانه های حتمی ظهور

این دو حدیث معتبر در کتاب الکافی کلینی و کتاب کمال الدین صدوقØŒ و حدیث های مشابه دیگرØŒ دلالت بر این دارد که ظهور امام مهدی علیه‌السلامØŒ متوقف بر نشانه های حتمی است که باید به وقوع بپیوندد.

طبق این روایاتØŒ ندای آسمانیØŒ برای اثبات اینکه امام مهدیØŒ از طرف خداوند متعالØŒ برگزیده و فرستاده شده است و خروج سفیانی به عنوان دشمن اصلی امام عصرØŒ به جنگ میان حق و باطلØŒ اشاره دارد. خروج یمانیØŒ به ضرورت وجود قوا و لشکر جبهه حق و نصرت و یاری در ظهور امام مهدیØŒ اشاره دارد و شهادت نفس زکیهØŒ به طغیان حکومت و نظام ناصبی و دشمن اهل بیت در کشور حجاز (عربستان)ØŒ اشاره می کند. و خسف بیداØ¡ و فرو رفتن لشکر سفیانی در زمین در منطقه بیداØ¡ (در بین مکه و مدینه)ØŒ نشانگر صحت پیشگویی و صدق خبر پیامبر و نیز بیانگر این است که حکومت جهانی امام مهدیØŒ ادامه حکومت رسول الله و اتمام رسالت پیامبر اسلامØŒ می باشد.Û±Û´

توصیف بخشی از علائم ظهور به حتمیتØŒ منشاØ¡ حدیثی دارد

و اما علائم حتمی ظهور به چه معنا استØŸ این تقسیم بندی از کجا آمده استØŸ و آیا منشاØ¡ حدیثی داردØŸ

علائم ظهور را به چندین اعتبارØŒ میتوان تقسیم بندی کردØ› از جمله میتوان آنها را به علائم عادی و علائم معجزه آساØŒ علائمی که در طول تاریخ رخ داده اند و علائمی که تاکنون اتفاق نیفتاده و ... تقسیم کرد.

یکی از مهمترین و معروفترین تقسیمات نشانه و علائم ظهور امام مهدیØŒ که از روایات اسلامی برگرفته شدهØŒ تقسیم نشانه های ظهور به علائم حتمی و علائم غیر حتمی است. امام باقر علیه‌السلام در کتاب الغیبÛ€ نعمانی در حدیثی فرموده اند:

إِنَ‏ مِنَ‏ الْأُمُورِ أُمُوراÙ‹ مÙŽوÙ’قُوفÙŽهÙ‹ وÙŽ أُمُوراÙ‹ مÙŽحÙ’تُومÙŽهÙ‹ وÙŽ إِنَ‏ السُّفÙ’یانِی‏ مِنَ‏ الÙ’مÙŽحÙ’تُومِ‏ الÙ‘ÙŽذِی لÙŽا بُدÙ‘ÙŽ مِنÙ’هُ.Û±Ûµ

برخی از امور موقوف و مشروط هستنند و برخی محتوم و تغییر ناپذیرØŒ و سفیانی از علایم حتمی است که بی تردید رخ خواهد داد.

بنابراین این تقسیم بندی نشانه های ظهور به حتمی و غیر حتمیØŒ اصالت روایی و منشاØ¡ حدیثی دارد که توسط اهل بیتØŒ برای شناخت علائم حتمی ظهور و جداسازی از علائم غیر حتمیØŒ مطرح گردیده است.

فوائد شناخت نشانه های حتمی ظهور

در عصر حاضرØŒ آفت های فراوانی در زمینه نشانه شناسی ظهور در مباحث مهدویتØŒ به چشم می خورد. متØ£سفانه افراط و تفریط در زمینه مبحث نشانه شناسی ظهورØŒ موجب اتخاذ سیاست های نادرست در این زمینه شده است:

الف) گروهی از شیعیانØŒ هیچ توجهی به نشانه های ظهور و روایات مربوط به آخرالزمان ندارند و به همین دلیل بدون توجه به وقایع اطرافØŒ به امور روزمره مشغولند. به همین دلیل تعدادی از آنان نیز علی‌رغم ادای فرایض دینیØŒ به دلیل عدم  شناخت صحیح از امتحانات و ابتلائات آخرالزمانØŒ گرفتار فتنه ها شده و در گرد و غبار فتنه هاØŒ اهداف اصلی را فراموش می کنند و در این امتحانات مردود می‌گردند. دیدگاه این افراد نسبت به نشانه های ظهورØŒ تفریطی بوده و مانع از موضع گیری صحیح آنان می گردد.

ب) گروه دیگری از شیعیانØŒ متاسفانه راه افراط را در پیش گرفته و با تطبیق دادن افراطی وقایع اطراف خود با نشانه های ظهورØŒ هر واقعه‌ای را بالاجبار و به واسطه انواع و اقسام توجیهاتØŒ بر یکی از  نشانه های ظهور منطبق می نمایند و دست به توقیت و تعیین وقت برای ظهور می زنند. این حرکت افراطی نیز تبعات نامناسبی داشته و علیرغم ایجاد امید و شوق در دل منتظران مهدی موعود(عج) در کوتاه مدتØŒ در درازمدت به دلیل عدم صحت تطبیق های ارایه شده و متعاقب آن عدم ظهور حضرت مهدی(عج) در زمان مورد ادعاØŒ موجب ناامیدی و یØ£س در بین مشتاقان و منتظران ظهور مهدی موعود(عج) می گردد و لطمات جبران ناپذیری بر پیکره جامعه  مهدوی وارد می کند.

ج) اما افرادی که مسیر صحیح را برمی گزینند و ضمن مطالعه توØ£م با تدبر و تحقیق و همچنین رعایت احتیاطات لازمØŒ به مطالعه پیرامون نشانه های ظهور می پردازندØŒ ضمن حفظ روحیه و آمادگی خود برای زمینه سازی ظهور حضرت مهدی(عج) و پرهیز از گرفتار شدن در فتنه های آخرالزمانیØŒ بی محابا به تطبیق های ناصحیح و نادرست نپرداخته و از افتادن در ورطه یØ£س و ناامیدی دوری می نمایند.

در این بین افراد گروه سوم که به دور از افراط و تفریط به مطالعه دقیق پیرامون نشانه های ظهور می پردازندØŒ از سایر افراد موفق‏‌ترند و ضمن آمادگی همیشگی و پرهیز از افتادن در ورطه فتنه های آخرالزمانØŒ از تعجیل و توقیت در امر ظهور حضرت مهدی(عج) خودداری می نمایند.

وجوب شناخت نشانه های حتمی ظهور

از این‌روØŒ برخی از فقهاØ¡ØŒ یادگیری نشانه های ظهور را از باب جلوگیری از سقوط در وادی هلاکت و ضلالت عصر غیبت و دفع ضرر محتملØŒ واجب دانسته اند. آیÛ€ الله صافی گلپایگانی در کتاب منتخب الاثرØŒ چنین می فرمایند:

هل یجب معرفه علائم الظهورØŒ لیعلم به عند وقوعهØŒ و یعرف المحقÙ‘ من المبطلØŒ و یمیز بین الخبیث و الطیÙ‘بØŸ الظاهر هو وجوبهاØ› حذرا عن الوقوع فی الضلالهØŒ و دفعا للضرر المحتمل.‏۱۶

البتهØŒ مجموعه حوادث و نشانه های حتمی ظهورØŒ باید در کنار همØŒ بررسی شوند و بررسی جداگانه و منفصل آنها و تطبیقØŒ خسارت زیانباری است که با ایجاد هیجان و احساس کاذب در منتظران ظهور امام عصرØŒ ممکن است تبعات ناگوراریØŒ به دنبال خود داشته باشد. بنابراین باید به دستور ائمه معصومینØŒ باید همواره ظهور را نزدیک دانست و در عین حالØŒ ضمن پرهیز از تعیین وقت قطعی در زمان ظهورØŒ همچنین از عجله و استعجال در امر ظهور و درخواست زودتر از موعدØŒ قبل از وقوع نشانه های حتمی ظهورØŒ بویژه وقوع ندای آسمانی -که در ماه رمضان رخ مبدهد و تمام جهانیان میشنوند- پرهیز کرد.

چنانچهØŒ در احادیث منقول از اهل بیتØŒ تاکید شده است:

... کÙŽذÙŽبÙŽ الÙ’وÙŽقÙ‘ÙŽاتُونÙŽ وÙŽ هÙŽلÙŽکÙŽ الÙ’مُسÙ’تÙŽعÙ’جِلُونÙŽ وÙŽ نÙŽجÙŽا الÙ’مُسÙŽلِّمُونÙŽ.Û±Û·

... وقت تعیین کنندگان برای امر ظهورØŒ را تکذیب کنیدØŒ تعجیل کنندگان در امر ظهورØŒ هلاک میشوند و تسلیم شوندگان (و آنان که در انتظار وقوع نشانه های حتمی ظهورØŒ می باشند)ØŒ نجات می یایند.

در مقالات آیندهØŒ به معرفی اولین نشانه حتمی ظهورØŒ خواهیم پرداخت.

----------------------------------

*دانش آموخته حوزه علمیه قم

----------------------------------

منبع: رجانیوز از  حوزه نیوز