✍️ نویسنده: 2
یکÙ‰ از بحرانÙ‰ ترین دوره هاÙ‰ زندگÙ‰ هر فرد, دوره بلوغ است. بلوغ مرحله اÙ‰ از رشد است که براÙ‰ همه نوجوانان, اعم از پسر و دختر, خواه ناخواه حاصل مÙ‰ شود.تعابیر مختلف دین پژوهان و روان شناسان از این دوره, حاکÙ‰ از اهمیت و حسÙ‘اسیÙ‘تÙ‰ است که آن ها براÙ‰ پدیده بلوغ قائل اند. در این جا نظرات بعضÙ‰ روان شناسان را درباره این پدیده مÙ‰ آوریم:(سمیلرز نوجوانÙ‰ را دوران عدم انطباق, و سکولیانکورز آن را تب عقل, وس گوتهز آن را گره کور بین کودکÙ‰ و پیرÙ‰, سشیلدرز آن را موجÙ‰ خروشان در اقیانوس زندگÙ‰,س استانلÙ‰ هالز آن را تولد دوباره, سهاروکسز آن را دوره کشف هویت, سویلونز آن را دوره جهل و غفلت و بالاخره سکروز نوجوان را دیوانه قابل معالجه خوانده اند.)Û± (ژان ژاک روسو, بلوغ را ولادت دوم مÙ‰ خواند.)Û² (گویÙ‰ نوجوان در آستانه ورود به دوره بلوغ با جهانÙ‰ نو آشنا مÙ‰ شود و دیگر باره متولد مÙ‰ گردد و افق هاÙ‰ جدیدÙ‰ در برابر دیدگانش گشوده مÙ‰ شود. تحول و تغییر و عدم ثبات در رفتار در این دوره به حدÙ‰ است که بعضÙ‰ آن را زندگÙ‰ تشنج آمیز و دوران منفÙ‰ نامیده اند.)Û³ (اوریس دولوم, بلوغ را یک نقطه عطف در زندگÙ‰ مÙ‰ شناسد نه یک مرحله تکاملÙ‰.)Û´ بلوغ در زبان فارسÙ‰ به معناÙ‰ رسیدن و به حد رشد رسیدن است.Ûµ انواع بلوغ هرچند از واژه بلوغ غالباÙ‹ بلوغ جنسÙ‰ تداعÙ‰ مÙ‰ شود, ولÙ‰ با توجه به موارد استعمال, مÙ‰ توان به انواع بلوغ اشاره کرد که مهم ترین آن ها عبارت اند از: Û±. بلوغ شرعÙ‰: بلوغ شرعÙ‰ همان سن تکلیف دینÙ‰ است که براÙ‰ دختران پایان Û¹سال قمرÙ‰ و براÙ‰ پسران پایان Û±Ûµ سال قمرÙ‰ است. Û². بلوغ جسمÙ‰: فیزیولوژیست ها معتقدند: ارگانیزم بدنÙ‰ انسان تا Ûµسال اول زندگÙ‰ به سرعت رشد مÙ‰ کند و پس از آن تا آغاز دوره نوجوانÙ‰ و بلوغ, رشد آن به کندÙ‰ مÙ‰ گراید و سپس در دوره نوجوانÙ‰, سرعت دوباره خود را باز مÙ‰ یابد و در سن خاصÙ‰ به حد کمال خود مÙ‰ رسد. Û³. بلوغ جنسÙ‰: بلوغ جنسÙ‰ به معناÙ‰ رسیدن به سن تولید مثل است که با ازدیاد هورمون ها آغاز مÙ‰ شود. در این شرایط, غدد جنسÙ‰ از خواب بیدار مÙ‰ شود و تمایل جنسÙ‰ را به وجود مÙ‰ آورد. Û´. بلوغ اجتماعÙ‰: بلوغ عرفÙ‰ یا اجتماعÙ‰, بلوغÙ‰ است که در آن دختر و پسر مسئول رفتار خود مÙ‰ شوند و به آن سن قانونÙ‰ نیز مÙ‰ گویند. قانون گذاران براÙ‰ افراد, سنین گوناگونÙ‰ را در اجراÙ‰ انواع مقررات و بهره مندÙ‰ آنان از حقوق مدنÙ‰ در نظر گرفته اند; مثلاÙ‹ براساس قوانین موجود در ایران براÙ‰ شرکت در انتخابات ریاست جمهورÙ‰ و مجلس شوراÙ‰ اسلامÙ‰, ورود اشخاص به سن شانزده سالگÙ‰ الزامÙ‰ است و براÙ‰ استخدام دولتÙ‰ و یا اخذ گواهÙ‰ نامه, هجده سال تمام منظور شده است. Ûµ. بلوغ روانÙ‰: بلوغ روانÙ‰, بلوغ ناشÙ‰ از رشد روان است که داراÙ‰ جنبه هاÙ‰ مختلفÙ‰ از قبیل: پختگÙ‰, هوش و درک مفاهیم اخلاقÙ‰ مÙ‰ باشد. Û¶. بلوغ شخصیتÙ‰: بلوغ شخصیتÙ‰ در شرایطÙ‰ حاصل مÙ‰ شود که شخص بتواند مستقلاÙ‹ تصمیم بگیرد و عمل نماید و بتواند اراده اش را اعمال کند و متکÙ‰ به خود باشد. Û·. بلوغ عقلÙ‰: قرآن مجید از بلوغ عقلÙ‰ به نام (رشد) یاد کرده و استقلال اقتصادÙ‰ و آزادÙ‰ مالÙ‰ براÙ‰ یتیمان را مشروط به بلوغ جنسÙ‰ و رشد عقلÙ‰ مÙ‰ داند.Û¶ سن بلوغ (براÙ‰ آغاز بلوغ طبیعÙ‰, سن معینÙ‰ وجود ندارد و در محیط هاÙ‰ مختلف, متفاوت است. عوامل متعددÙ‰ از قبیل: عوامل محیطÙ‰, فرهنگÙ‰, موروثÙ‰ و اجتماعÙ‰ و تغذیه اÙ‰ در پیدایش بلوغ مؤثر است, ولÙ‰ ظهور آن در اکثر دختران حدود Û±Û±سالگÙ‰ است.)Û· ییکÙ‰ از نویسندگان مÙ‰ گوید: (از نظر پژوهش گران, اگرچه یک اتفاق نظر در مورد شروع و پایان سن بلوغ وجود ندارد, اما بیشتر محققین بر این عقیده اند که سن شروع بلوغ طبیعÙ‰ در دخترها Û±Û¶Ù€Û¹سالگÙ‰ و در پسرها Û±Û·Ù€Û±Û°سالگÙ‰ است و در مجموع, اصطلاح بلوغ به دوره بین Û±Û¸Ù€Û±Û²سالگÙ‰ اطلاق مÙ‰ گردد و سن متوسط بلوغ, بدون توجه به پسر یا دختر بودن, Û±Û±سالگÙ‰ اطلاق مÙ‰ گردد. ولÙ‰ به طور مسلم دختران زودتر از پسران مرحله بلوغ زندگÙ‰ خویش را آغاز مÙ‰ کنند و زودتر نیز این مرحله را به پایان مÙ‰ رسانند.)Û¸ تقدم بلوغ شرعÙ‰ دختران بر پسران این سؤال همواره در ذهن دختران مطرح است که چرا زودتر از پسران, مکلف مÙ‰ شوند و بالغ شرعÙ‰ محسوب مÙ‰ گردندØŸ در پاسخ باید گفت: اولاÙ‹, بلوغ شرعÙ‰ براساس بلوغ طبیعÙ‰ است. در همه مناطق جهان با در نظر گرفتن شرایط طبیعÙ‰ و اجتماعÙ‰, دختران زودتر به بلوغ طبیعÙ‰ مÙ‰ رسند و فعالیت غدد جنسÙ‰ در آنان قبل از پسران آغاز مÙ‰ گردد. (بنابراین تقدم بلوغ شرعÙ‰ دختران بر پسران براساس صلاحیت طبیعÙ‰ و به معناÙ‰ هم آهنگÙ‰ قوانین تشریع با مقررات تکوین است.)Û¹ بیدار شدن غریزه جنسÙ‰ در دختران زمینه مساعدÙ‰ براÙ‰ آلوده شدن به گناه و ناپاکÙ‰ است و خداوند حکیم براÙ‰ پیش گیرÙ‰ از مفاسد, آنان را قبل از پسران به وسیله مقررات دینÙ‰ کنترل مÙ‰ کند. ثانیاÙ‹, (اندیشه و عقل دختران زودتر از پسران شکفته مÙ‰ شود و دلیلش آن است که دختران قبل از پسران زبان مÙ‰ گشایند و زودتر از آنان آغاز سخن مÙ‰ کنند و با توجه به رابطه غیر قابل انکارÙ‰ که بین اندیشه و سخن گفتن وجود دارد, این نتیجه به دست مÙ‰ آید که دستگاه فکر دختران زودتر از پسران به کار مÙ‰ افتد.)Û±Û° شکوفا شدن عقل و هوش در دختران باعث شده است قانون گذار آنان را قبل از پسران مکلف کند تا از طریق عمل به تکالیف الهÙ‰ به رشد معنوÙ‰ نایل گردند و از طرف دیگر در جامعه از استقلال قانونÙ‰ و حقوق اجتماعÙ‰ برخوردار شوند. بلوغ زودرس و دیررس (بلوغ زودرس, پدیده اÙ‰ فیزیولوژیک است که در هر جنس پسر و دختر دیده مÙ‰ شود. همان گونه که از نام آن برمÙ‰ آید, در این حالت فرد زودتر از هم سالان خود علائم و آثار بلوغ را ظاهر مÙ‰ سازد.)Û±Û± (بلوغ دیررس نیز در هر دو جنس پسر و دختر دیده مÙ‰ شود و شیوع آن در پسرها بیش از دختران است. به طور کلÙ‰ مÙ‰ توان اظهار داشت هرگاه تا سن Û±Û·سالگÙ‰ آثار و نشانه هاÙ‰ بلوغ در فرد ظاهر نشود, وÙ‰ دچار بلوغ دیررس شده است.)Û±Û² علل مختلفÙ‰ در تسریع یا تØ£خیر بلوغ مطرح شده است. یکÙ‰ از صاحب نظران مÙ‰ گوید: (نژاد, تغذیه و عوامل فیزیکÙ‰ و روانÙ‰ موجود در محیط زندگÙ‰, در زمان ظهور بلوغ و میزان ترشح هورمون هاÙ‰ مربوطه اثر مÙ‰ گذارد; مثلاÙ‹ ویتامین E را از جمله عوامل تغذیه اÙ‰ مؤثر به شمار مÙ‰ روند. وضع نامساعد اخلاقÙ‰ در اجتماعات بÙ‰ بند و بار نیز باعث بلوغ زودرس در آن جوامع مÙ‰ شود.)Û±Û³ درباره اثر آب و هوا در بلوغ, برخÙ‰ نظر مخالف دارند و مÙ‰ گویند: (بلوغ بیش از آن که به آب و هوا بستگÙ‰ داشته باشد, به طرز تغذیه و بهداشت و شرایط اجتماعÙ‰ وابسته است. معمولاÙ‹ آب و هواÙ‰ معتدل بیش از هواÙ‰ گرمسیر و سردسیر بلوغ را تسریع مÙ‰ کند.)Û±Û´ هر کدام از بلوغ زودرس و دیررس, عوارضÙ‰ بر فرد بالغ دارد, که مÙ‰ توان به احساس حقارت در بلوغ دیررس و اضطراب و نگرانÙ‰ در بلوغ زودرس اشاره کرد, ولÙ‰ در حال حاضر این معضل را از طریق تجویز دارو و روان درمانÙ‰, کنترل و از عوارض آن جلوگیرÙ‰ مÙ‰ کنند. بنابراین کسانÙ‰ که به بلوغ زودرس یا بلوغ دیررس مبتلا هستند, نباید از این وضعیت نگران باشند. البته در زودرسÙ‰ بلوغ, بالغ باید به وظیفه شرعÙ‰ خود عمل کند; مثلاÙ‹ پسرÙ‰ که قبل از پانزده سالگÙ‰ بالغ شده است, باید نماز و روزه و تکالیف دینÙ‰ را انجام دهد و منتظر فرارسیدن سن مقرÙ‘ر نباشد. نشانه هاÙ‰ بلوغ بلوغ با دگرگونÙ‰ هاÙ‰ فیزیولوژÙ‰ در بدن همراه است. (به نظر زیست شناسان, منشØ£ طبیعÙ‰ بلوغ, ترشح هورمون هاÙ‰ جنسÙ‰ به ضمیمه فعالیت هاÙ‰ منظم بعضÙ‰ دیگر از غدد داخلÙ‰ است.)Û±Ûµ (مهم ترین دگرگونÙ‰ هاÙ‰ بدنیِ دوره نوجوانÙ‰, ظهور ویژگÙ‰ هاÙ‰ نخستین و ویژگÙ‰ هاÙ‰ ثانویه است. منظور از ویژگÙ‰ هاÙ‰ نخستین, شکل دادن به آلت هاÙ‰ تناسلÙ‰ و توانایÙ‰ در امر تولید مثل است, اما ویژگÙ‰ هاÙ‰ ثانوÙ‰ عبارت است از: روییدن ریش و سبیل و دو رگه شدن صدا در پسران و بزرگ شدن سینه و لگن در دختران. پس از عادت ماهانه در دختران و انزال در پسران, قابلیت تولید مثل ایجاد مÙ‰ گردد.)Û±Û¶ نظر مشهور فقهاÙ‰ عالÙ‰ قدر شیعه آن است که بلوغ به یکÙ‰ از سه چیز محقق مÙ‰ شود: Û±. روییدن موÙ‰ درشت زیر شکم; Û². احتلام; Û³. تمام شدن پانزده سال قمرÙ‰ در مرد و تمام شدن نه سال قمرÙ‰ در زن.Û±Û· البته نشانه هاÙ‰ بلوغ در پسر و دختر, یکÙ‰ از سه علامتÙ‰ است که ذکر شد و ضرورت ندارد که هر سه با هم محقق شود. میزان در سن, سال قمرÙ‰ است نه شمسÙ‰. پس طبق سال شمسÙ‰ و با توجه به سال هاÙ‰ کبیسه, پسران با تمام شدن حدود چهارده سال و شش ماه و یازده روز و دختران با تمام شدن حدود هشت سال و هشت ماه و هجده روز بالغ مÙ‰ شوند. در آستانه بلوغ, رشد عمومÙ‰ بدن دچار تغییرات و دگرگونÙ‰ هایÙ‰ مÙ‰ شود. (یکÙ‰ از مهم ترین تحولات انقلابÙ‰ دوران بلوغ, رشد سریع استخوان ها و عضلات و کلیه اعضاÙ‰ داخلÙ‰ بدن است. رشد دوران بلوغ به قدرÙ‰ سریع و شدید است که بعضÙ‰ از دانشمندان, رشد و نمو دوران بلوغ را به جهش تعبیر کرده اند.)Û±Û¸ با این تغییرات نوجوان بالغ با بحران هایÙ‰ مواجه مÙ‰ شود. بلوغ و بحران بیولوژیکÙ‰ تغییرات ظاهرÙ‰ در دوران بلوغ, جوان را با بحران بیولوژیکÙ‰ مواجه مÙ‰ کند. (تغییرات بیولوژیکÙ‰ در دختران در سنین Û¹ تاÛ±Û²سالگÙ‰ و در پسران از Û±Û±تاÛ±Û³سالگÙ‰ بروز مÙ‰ کند. طÙ‰ این دوره, Û±ÛµتاÛ²Û° سانتÙ‰ متر بر قد و Û²Û° تاÛ²Ûµ کیلوگرم بر وزن نوجوان اضافه مÙ‰ شود. رفته رفته خصوصیات ثانویه جنسÙ‰ از قبیل: رویش موÙ‰ صورت و تغییر صدا در پسران و عادت ماهیانه در دختران بروز مÙ‰ کند.)Û±Û¹ (پیدایش دانه هاÙ‰ سیاه رنگ بر روÙ‰ پوست مخصوصاÙ‹ در اطراف بینÙ‰, روÙ‰ چانه یا روÙ‰ شانه ها, پسرها را سخت مضطرب مÙ‰ سازد. تغییر صدا که برحسب آب و هوا و نژادهاÙ‰ مختلف زودتر یا دیرتر ظهور مÙ‰ نماید, یک اثر عمومÙ‰ است که در همه پیدا خواهد شد. تارهاÙ‰ صوتÙ‰ از لحاظ طول دو برابر مÙ‰ شوند. صدا که تا آن هنگام زیر بود, در مدت چند ماه طنین مخصوصÙ‰ پیدا کرده و به اصطلاح دو رگه مÙ‰ شود و بسیار نامطبوع مÙ‰ گردد. بعد از آن در مدت چند هفته از شدت آن کاسته مÙ‰ شود و به تدریج حالت صداÙ‰ اشخاص بالغ را پیدا مÙ‰ کند و در Û±Û·سالگÙ‰ آخرین تغییرات صوتÙ‰ نیز از بین مÙ‰ روند. صداÙ‰ زن نیز تغییر مÙ‰ کند, اما کمتر محسوس است. آهنگ آن که بلیغ تر و رساتر مÙ‰ شود, در حدود Û±ÛµسالگÙ‰ وضع ثابتÙ‰ به خود مÙ‰ گیرد.)Û²Û° با بحران بلوغ, کشش جنسÙ‰ آغاز مÙ‰ شود و نوجوان به موضوعات جنسÙ‰ حساس مÙ‰ گردد. غالباÙ‹ نوجوانان از این تغییرات ناآگاهند و گاهÙ‰ دچار وحشت و اضطراب مÙ‰ شوند. (دبس, جهالت و شتاب زدگÙ‰ را دو خطر بزرگ در این مرحله از رشد آدمÙ‰ مÙ‰ داند.)Û²Û± (البته تغییرات بلوغ در همه افراد یک سان نیست. تغییرات بدنÙ‰ همراه با بلوغ ممکن است در برخÙ‰ از نوجوانان در اوایل بلوغ روÙ‰ دهد و در برخÙ‰ به تØ£خیر بیفتد. حتÙ‰ در برخÙ‰ از پسران, سینه ها رشد مÙ‰ کند یا نشیمن گاه پهن مÙ‰ شود. این ها دلالت بر داشتن اندام زنانه نیست و نباید نوجوان و دیگران را نگران این امر کند. هم چنین در دختران ممکن است سینه ها کمÙ‰ دیرتر رشد کند و نباید این امر آنان را نگران کند, زیرا تغییرات بلوغ گاهÙ‰ به تØ£خیر مÙ‰ افتد.)Û²Û² راه هاÙ‰ غلبه بر بحران براÙ‰ عبور از این بحران, نوجوانان و والدین آن ها وظایفÙ‰ دارند. وظیفه والدین کمک به نوجوانان و راهنمایÙ‰ آنان از طریق ارائه اطلاعات صحیح و جامع درباره تحولات دوره بلوغ است. هرگونه سهل انگارÙ‰ مÙ‰ تواند نوجوانان را به اطلاعات ناقص و نادرست سوق داده و در نهایت آن ها را با مشکلات جسمÙ‰ و روانÙ‰ مواجه کند. ییکÙ‰ از روان شناسان به نام دبس, عقیده دارد که مادر باید دختر خود را از عادت ماهانگÙ‰ مطلع سازد.Û²Û³ نوجوان پسر باید بداند گاهÙ‰ در خواب حالتÙ‰ خاص به وÙ‰ دست مÙ‰ دهد و هم زمان با آن, منÙ‰ از او خارج مÙ‰ گردد و معمولاÙ‹ بلافاصله بیدار مÙ‰ شود. او نباید از این واقعه نگران باشد. این قوÙ‰ ترین میل غریزÙ‰ است که خداوند متعال در نهاد انسان قرار داده است تا پشتوانه بقاÙ‰ نسل و نویدÙ‰ براÙ‰ پدر شدن باشد. این حالت را که احتلام مÙ‰ گویند, براÙ‰ جوان وظیفه اÙ‰ را ایجاب مÙ‰ کند که همان غسل جنابت است که احکام آن در رساله هاÙ‰ عملیه آمده است. شدت این میل در پسران بیشتر از دختران است. از این رو آسیب پذیرÙ‰ آن ها نیز بیشتر است. اگر این میل در نوجوانÙ‰ به هیجان آید, عواقب شومÙ‰ به دنبال دارد. مؤثرترین روش براÙ‰ کنترل و مهار غریزه جنسÙ‰, پرورش و تقویت روحیه دینÙ‰ و پس از آن, اجتناب از نگاه شهوت آمیز و اسباب تحریک کننده مانند: فیلم و عکس هاÙ‰ مبتذل و پرهیز از دوستان فاسد و روÙ‰ آوردن به سرگرمÙ‰ هاÙ‰ سالم است. البته به همان اندازه که در این دوره, جوان در معرض هجوم وسوسه هاÙ‰ شیطانÙ‰ و طوفان غریزه جنسÙ‰ قرار مÙ‰ گیرد و با مشکلات جدÙ‰ روبه رو مÙ‰ شود, پاک ماندن جوان در این مرحله و ایستادگÙ‰ در برابر تمایلات درونÙ‰, ارزش مند و قابل تقدیر است. رسول خدا(ص) مÙ‰ فرماید: (انÙ‘ اللÙ‘ه تعالÙ‰ یباهÙ‰ بالشÙ‘ابÙ‘ العابد الملائکه یقول: انظروا الÙ‰ عبدÙ‰ ترک شهوته من Ø£جلÙ‰;Û²Û´ خداÙ‰ تعالÙ‰ به وجود جوان پرهیزکار بر فرشتگان مباهات مÙ‰ کند و مÙ‰ فرماید: اÙ‰ فرشتگان به بنده جوان من بنگرید که شهوت هاÙ‰ جوانÙ‰ خود را براÙ‰ من رها کرده است.) در روایتÙ‰ دیگر, آن حضرت فرمود: خداÙ‰ تعالÙ‰ مÙ‰ فرماید: اÙ‰ جوانÙ‰ که شهوت هاÙ‰ خود را در راه من ترک گفته و جوانÙ‰ ات را در این راه از دست داده اÙ‰, تو در پیشگاه من همانند بعضÙ‰ از فرشتگانم مÙ‰ باشÙ‰.Û²Ûµ در جوانÙ‰ پاک بودن شیوه پیغمبرÙ‰ است ورنه هر گبرÙ‰ به پیرÙ‰ مÙ‰ شود پرهیزگار بلوغ و بحران عاطفÙ‰ مهم ترین تحول دوران بلوغ بعد از ظهور صفات ثانویه جنسÙ‰, تحولات عمیق عاطفÙ‰ است. مسئله مهم, یافتن هویت خود است. (نوجوان با در نظر گرفتن تجربیات گذشته و قبول تحولات بلوغ مÙ‰ خواهد هویت خویش را از نو بازسازÙ‰ کند. حتÙ‰ مخالفت و ستیز نوجوانان با والدین خود و عصیان آنان در برابر ارزش ها و دخالت هاÙ‰ دیگران براÙ‰ تثبیت هویت و جدا نمودن هویت خویش از سایرین است.)Û²Û¶ این بحران باعث شده است که طوفانÙ‰ در درون نوجوان ایجاد شود و با انواع تردیدها, سردرگمÙ‰ ها روبه رو گردد. عواطف او ثابت نیست, زود خوشحال مÙ‰ شود و به سرعت در غم و اندوه فرو مÙ‰ رود. همین تغییر حالات او را خسته و رنجور مÙ‰ کند و به واکنش تند و ناسازگارÙ‰ سوق مÙ‰ دهد. نوجوانان درد دل هاÙ‰ زیادÙ‰ دارند; مÙ‰ گویند: کسÙ‰ ما را به حساب نمÙ‰ آورد, ما را درک نمÙ‰ کنند. از سوÙ‰ دیگر والدین نیز از نوجوان خود شکایت دارند, که او به کلÙ‰ عوض شده است. همیشه با برادر و خواهر کوچک ترش مشکل دارد و پرخاش گر و خیره سر شده است. (به والدین باید توصیه کرد که سعÙ‰ کنند نوجوانان را در این دوره بحرانÙ‰ درک کنند و سرکشÙ‰ ها و مخالفت هاÙ‰ نوجوانان در این دوره را به صورت علائم رشد و از خصوصیات دوره نوجوانÙ‰ تعبیر کنند و آن را مقدمه قطعÙ‰ یک واقعه نگران کننده که آینده نوجوان را تهدید مÙ‰ کند, ندانند. برخورد صحیح آنان به نوجوان کمک خواهد کرد تا از این برهه پرتلاطم و آشوب بگذرد.)Û²Û· (جوانان در سن بلوغ, خود شیفته هستند. آن ها نسبت به عکس العمل خود در آینه وسواس به خرج مÙ‰ دهند و گاهÙ‰ ساعت ها خود را در آینه نگاه مÙ‰ کنند. این عمل ناشÙ‰ از خودآگاهÙ‰ شدید آنان است.)Û²Û¸ انگیزه استقلال طلبÙ‰ در این مرحله بروز مÙ‰ کند. جوان از یک طرف از نظر اقتصادÙ‰ وابسته به والدین است و از طرفÙ‰ مÙ‰ خواهد مستقل عمل کند. (مÙ‰ گویند: انسان در سه مرحله به استقلال مÙ‰ رسد: مرحله اول, هنگام به دنیا آمدن و مرحله دوم, هنگام از شیر گرفتن کودک است و مرحله سوم, دوران بلوغ است. موریس دِبس, روان شناسÙ‰ معروف فرانسوÙ‰ این دوره را فطام یا از شیر گرفتن روانÙ‰ نام نهاده است.)Û²Û¹ ییکÙ‰ از روان شناسان به نام (لوین) گفته است: (نوجوان در دوره اÙ‰ زندگÙ‰ مÙ‰ کند که مÙ‰ توان آن را دوره بÙ‰ سر و سامانÙ‰ روانÙ‰ نامید, زیرا او نه کودک است و نه کاملاÙ‹ بزرگ سال شده است. بحران بلوغ, نوجوان را در یک وضعیت مبهم و پیچیده اÙ‰ قرار مÙ‰ دهد که نمÙ‰ داند چه کارÙ‰ بکند. همین عدم اطمینان نسبت به نقش خود, موجب مشکلات زیادÙ‰ براÙ‰ نوجوان مÙ‰ شود و او را زودرنج و دو دل و بÙ‰ ثبات مÙ‰ سازد.)Û³Û° البته نباید فراموش کرد که این امر در آن ها چندان با دوام و ریشه دار نیست. به تدریج عواطف و احساسات و خواسته هایشان جهت مÙ‰ گیرد. برخورد سالم والدین و مربیان با این بحران مÙ‰ تواند تا حد زیادÙ‰ در فروکش کردن آن دخیل باشد. ییکÙ‰ از حالات روانÙ‰ و عاطفÙ‰ نوجوان, پرخاشگرÙ‰ است, چون به کمک این مکانیسم, او خاطرات تلخ گذشته و ضعف و حقارت خویش را پنهان و از این طریق اطرافیان را متوجه قدرت و بزرگÙ‰ خود مÙ‰ کند. از طرفÙ‰, حساسیت ها و هیجان ها با تغییرات و تحولات غدد داخلÙ‰, میزان ترشحات هورمون ها رابطه مستقیم دارد. فعالیت هاÙ‰ بدنÙ‰, ورزش و تفریح و انجام تکالیف دینÙ‰ و عبادات, تØ£ثیر فراوانÙ‰ در حفظ تعادل عاطفÙ‰ و کنترل خشم نوجوانان دارد. هارلوک, یکÙ‰ از روان شناسان, حالات هیجانÙ‰ و عاطفÙ‰ نوجوانان را به خصوص در اوایل و اواسط بلوغ, داراÙ‰ پنج مشخصه مÙ‰ داند: (شدت, فقدان کنترل, عدم ثبات و یا تغییر ناگهانÙ‰ از حالت شعف به حالت ناامیدÙ‰, افسردگÙ‰, اخلاق متغیر و پیدا شدن احساسات عاقلانه نظیر: وطن پرستÙ‰ وفادارÙ‰, احترام به دیگران و خداجویÙ‰.)Û³Û± بلوغ و ارتباط با هم سالان (دوره بلوغ همواره دوره تنهایÙ‰ بوده است. بدون توجه به تعداد دوستانÙ‰ که نوجوان دارد, او همیشه در درون خود احساس خلØ£ مÙ‰ کند. ساختار شناخت نوظهور جوانان در سن بلوغ, آنان را به اندیشیدن به خود وامÙ‰ دارد.)Û³Û² این احساس تنهایÙ‰ که به مراحل رشد مربوط مÙ‰ شود, جوان را بر آن مÙ‰ دارد که با هم سالان خود ارتباط برقرار کند. بنابراین دوستÙ‰ ها در این دوره براساس یک نیاز اجتماعÙ‰ شکل مÙ‰ گیرد. معمولاÙ‹ جوان تازه بالغ به دوستان خود وفادار است تا جایÙ‰ که هیچ انتقادÙ‰ را درباره دوستانش نمÙ‰ پذیردد. در غالب موارد, گروه هاÙ‰ هم سالان و دوستان نوجوان به قدرÙ‰ در حیات او نقش دارند که والدین براÙ‰ القاÙ‰ نظر خود از دوستان نوجوان استمداد مÙ‰ جویند. یکÙ‰ از دلایل دوستÙ‰ ها و رفاقت ها و پناه بردن به گروه هم سالان در این دوره, مشابهت مشکلات آنان است. بنابراین بودن در کنار آنان و بیان راز دل به دوستان, سبب آرامش روحÙ‰ و تقلیل کشمش هاÙ‰ روانÙ‰ مÙ‰ شود. (در یک تحقیق, یافته شد مدت زمانÙ‰ که نوجوانان صرف صحبت کردن با هم سالان مÙ‰ کنند از مدت زمان انجام تکالیف درسÙ‰, با خانواده و آشنایان بودن و یا تنها بودن بیشتر است.)Û³Û³ (هامچک) عملکرد گروه هم سال را به صورت زیر بیان مÙ‰ کند: Û±. جانشین شدن براÙ‰ خانواده; Û². منبع احترام شخص; Û³. منبع ثبات و استوارÙ‰ در زمانÙ‰ که دوره تحول و انتقال است; Û´. سپرÙ‰ در مقابل فشار بزرگ سالان; Ûµ. منبع قدرتÙ‰ که فرد طرز رفتار خود را از آ ها مÙ‰ گیرد; Û¶. الگویÙ‰ براÙ‰ رشد اجتماعÙ‰, اخلاقÙ‰, عاطفÙ‰ و ذهنÙ‰.Û³Û´ بنابراین با توجه به نقش مهم و سازنده هم سالان, لازم است خانواده و مدرسه زمینه عضویت و حضور نوجوانان را در گروه ها و تشکل هاÙ‰ دانش آموزÙ‰ و محلÙ‰ فراهم نمایند تا روابط اجتماعÙ‰ را تجربه کنند. بعضÙ‰ از نوجوانان به دلیل احساس خطاکارÙ‰ و اشتباه و یا احساس بÙ‰ ارزشÙ‰ و ترس از برخورد با دیگران و نداشتن مهارت هاÙ‰ اجتماعÙ‰, انزوا و گوشه گیرÙ‰ را بر معاشرت با دوستان ترجیح مÙ‰ دهند, که در این صورت آموزش مهارت هاÙ‰ ارتباطÙ‰ و ترتیب دادن جلسات گروهÙ‰ از سوÙ‰ والدین مÙ‰ تواند به نوجوان کمک کند تا در جمع حاضر شود و ابراز وجود کند. هرگونه سخت گیرÙ‰ و بÙ‰ توجهÙ‰ والدین در این مورد به شخصیت اجتماعÙ‰ نوجوان آسیب وارد مÙ‰ کند و او را با بحران روبه رو مÙ‰ سازد. البته نباید مسئولیت والدین را در بررسÙ‰ دوستان نادیده گرفت. هرگونه اهمال و بÙ‰ تفاوتÙ‰ ممکن است زیان هاÙ‰ جبران ناپذیرÙ‰ را به بار آورد. والدین باید مراقب باشند که فرزندان نوجوان آن ها با چه کسانÙ‰ طرح دوستÙ‰ مÙ‰ ریزند, چون دوستÙ‰ نوجوان بر مبناÙ‰ تبادل عاطفÙ‰ و نیاز روحÙ‰ است. انگیزه هاÙ‰ عاطفÙ‰ باعث مÙ‰ شود آن ها در انتخاب رفیق دقت لازم را مبذول ندارند و بدون تØ£مل, با دیگران رابطه برقرار کنند. واضح است این دوستÙ‰ هاÙ‰ حساب نشده مÙ‰ تواند ثمرات تلخÙ‰ به بار آورد. امام علÙ‰(ع) مÙ‰ فرماید: (من اتخذ Ø£خاÙ‹ من غیر اختبار اÙŽلجØ£ه الاضطرار الÙ‰ مرافقه الاشرار;Û³Ûµ کسÙ‰ که ناسنجیده با دیگران پیمان دوستÙ‰ مÙ‰ بندد, ناچار باید به رفاقت اشرار تن دهد.) بنابراین پدر و مادر باید با دقت و حساسیت خاص, روابط فرزند خود را با دوستانش تحت کنترل و نظارت قرار دهند. (بررسÙ‰ ها نشان مÙ‰ دهد که نوجوانان اولین قدم هاÙ‰ انحراف و تباهÙ‰ را به کمک دوستان ناباب برداشته, سپس در سراشیبÙ‰ سقوط قرار گرفته اند.)Û³Û¶ البته اعمال نظارت باید به گونه اÙ‰ باشد که به حساسیت منفÙ‰ فرزندان نینجامد و آن ها را به لجاجت واندارد, زیرا در این صورت نوجوان بیشتر به طرف دوستان ناهل سوق داده مÙ‰ شود. نوجوانان عزیز نیز باید به این واقعیت توجه داشته باشند که تجارب به دست آمده از دوران طفولیت و اطلاعات محدود و ناقص آن ها براÙ‰ مواجهه با دنیاÙ‰ جدید جوانÙ‰, کافÙ‰ نیست. امیرالمؤمنین(ع) مÙ‰ فرماید: (جهل الشابÙ‘ معذور وعلمه محقور;Û³Û· عذر نادانÙ‰ جوان پذیرفته و مقبول و علم او در جوانÙ‰ محدود است.) جوان به اطلاعات جدید و معتبر و گسترده نیاز دارد تا بتواند بر معضلات زندگÙ‰ جدید خود فائق آید. در این راستا باید بر احساس غرور و بزرگ منشÙ‰ خود غلبه کند و از تجارب گران سنج بزرگ سالان بهره مند گردد. امام علÙ‰(ع) مÙ‰ فرماید: با مردان آزموده و صاحب تجارب, هم نشین باش که اینان متاع پر ارج تجربه هاÙ‰ خود را با گران ترین بها یعنÙ‰ فدا کردن عمر خود تهیه کرده اند و تو آن را با ارزان ترین قیمت یعنÙ‰ با صرف چند دقیق به دست مÙ‰ آورÙ‰.Û³Û¸ بلوغ و ناسازگارÙ‰ با والدین ییکÙ‰ از بحران هاÙ‰ بلوغ, ناسازگارÙ‰ نوجوانان با والدین است. آن چه مهم است فهم این ناسازگارÙ‰ و دلایل آن است. چرا فرزندان رفتار والدین خود را تØ£یید نمÙ‰ کنند و والدین از مخالفت فرزندان خود گله و شکایت دارندØŸ به نظر مÙ‰ رسد آزادÙ‰ خواهÙ‰ و استقلال طلبÙ‰ و نوگرایÙ‰ که از خصوصیات دوران بلوغ است, منشØ£ این ناسازگارÙ‰ باشد. (در دوران بلوغ, بیش از هر زمان دیگر انسان به این که مورد توجه و پذیرش باشد, اهمیت مÙ‰ دهد و به شدت احتیاج دارد که به عنوان یک دوست و شریک تلقÙ‰ شود. چه قدر مکرر از جوانان شنیده مÙ‰ شود که کاش یک بار بزرگ ترها با ما جدÙ‰ صحبت مÙ‰ کردند.)Û³Û¹ پدر و مادر باید متوجه باشند که نوجوان امروز, کودک دیروز نیست. نوجوان, عاشق آزادÙ‰ و اظهار وجود و شیفته استقلال و اثبات شخصیت است. یک نوجوان ایرانÙ‰ در خاطراتش مÙ‰ نویسد: (دوست ندارم به من دستور دهند, مخصوصاÙ‹ اگر این دستور آمرانه باشد. اگر دستور دهنده مادرم باشد, گوش نمÙ‰ دهم. وقتÙ‰ دستوردهنده برادر بزرگم باشد, ناچارم که اجرا کنم وگرنه کشیده اÙ‰ خواهم خورد. با این وجود, وقتÙ‰ برادرم به من دستور مÙ‰ دهد سعÙ‰ مÙ‰ کنم فوراÙ‹ آن را اجرا نکنم و خود را به نشنیدن مÙ‰ زنم. این کار به من فرصت مÙ‰ دهد تا خشم خود را فرو نشانم.)Û´Û° باید به این نکته توجه داشت که جوان با اظهارنظر کردن در مسائل, بزرگ منشÙ‰, حق دخالت در امور براÙ‰ خود قائل بودن و تمرد از خواسته هاÙ‰ بزرگ سالان و بÙ‰ اعتنایÙ‰ به سنت هاÙ‰ کهن جامعه, درصدد آزمایش دیگران و سنجش میزان مقاومت آن ها است. والدین نباید با این پدیده با دیده تردیدآمیز بنگرند و احساس نگرانÙ‰ نمایند. همان طورÙ‰ که والدین در ایام کودکÙ‰ از راه رفتن مستقل آن ها استقبال مÙ‰ کردند, باید از استقلال خواهÙ‰ جوانان خود نیز که نشانه سلامت جسم و جان آنان است, دل شاد گردند. اسلام بر قبول این واقعیت تØ£کید کرده و بر تشریک مساعÙ‰ و مشورت در مسائل زندگÙ‰ اصرار مÙ‰ ورزد. رسول اکرم(ص) مÙ‰ فرماید: (الولد سید سبع سنین وعبد سبع سنین ووزیر سبع سنین;Û´Û± فرزند در هفت سال اول, سید و آقاÙ‰ والدین است و در هفت سال دوم, بنده مطیع و فرمان بردار پدر و مادر است و در هفت سال سوم, وزیر والدین است. (رسول اکرم(ص) با به کار بردن کلمه وزیر, از طرفÙ‰ تشخص طلبÙ‰ و استقلال جویÙ‰ جوان را مورد توجه قرار داده و او را در کشور کوچک خانواده وزیر مسئول شناخته است و از طرف دیگر به پدر و مادر فهمانده است که با جوان امروز همانند بچه دیروز رفتار نکنید. بچه دیروز, بنده و مطیع شما بوده و جوان امروز, وزیر و مشاور شما است.)Û´Û² والدین مÙ‰ توانند با ارتباط صحیح و منطقÙ‰ با نوجوانان به آن ها کمک کنند تا این دوره را بدون فشار و تنش سپرÙ‰ کنند. اگر والدین نقش خود را به خوبÙ‰ ایفا نکنند, امکان انحراف و انحطاط و کشانده شدن نوجوان به دسته هاÙ‰ بزه کار و منحرف زیاد است. وقتÙ‰ نوجوان هیچ گونه تکیه گاهÙ‰ براÙ‰ خود نداشته باشد و نتواند ارتباط صحیحÙ‰ با دیگران برقرار کند, به الگوهاÙ‰ نامطمئن و گروه هاÙ‰ بزه کار پناه مÙ‰ برد. قطع رابطه عاطفÙ‰ بین والدین و نوجوانان در این دوره, زمینه سرخوردگÙ‰ و گریز آن ها را از محیط خانه و مدرسه فراهم مÙ‰ کند. بنابراین سازگارÙ‰ و ناسازگارÙ‰ نوجوان تا حد زیادÙ‰ بستگÙ‰ به نوع رفتار و واکنش والدین دارد. روایت امیرالمؤمنین(ع) بر این مطلب دلالت دارد; آن جا که مÙ‰ فرماید: (ولدک ریحانتک سبعاÙ‹ وخادمک سبعاÙ‹ ثمÙ‘ هو عدوÙ‘ک Ø£ و صدیقک;Û´Û³ فرزندت در هفت سال اول, برگ خوش بویÙ‰ بر ساقه درخت وجود شما است و در هفت سال دوم, خدمت گزار مطیع و فرمان بردار شما است و در هفت سال سوم, ممکن است دشمن یا دوست تو باشد.) (اگر پدر و مادر نوجوان بتواند ضمن ولÙ‰ بودنشان همانند یک دوست مهربان و صمیمÙ‰, دوستانه و مشاورانه با نوجوانشان رفتار کنند و در رفتارشان استمرار داشته باشند و هرگز از حریم دوستÙ‰ اعتماد متقابل و روابط سینه به سینه خارج نشوند, مÙ‰ توانند به عنوان یک دوست صمیمÙ‰ نیاز فرزند جوانشان را تØ£مین کرده, هم چون سنگرÙ‰ استوار او را از گزند آسیب هاÙ‰ روانÙ‰ و اجتماعÙ‰ حفظ نمایند. براÙ‰ ایجاد و استمرار رابطه دوستانه و صمیمانه با نوجوانان به گونه اÙ‰ که آن ها با کمال میل و انگیزه, مشتاق باشند, حرف هاÙ‰ دلشان را با پدر و مادر خود مطرح کنند, باید سرمایه گذارÙ‰ نمود. سرمایه اصلÙ‰ چنین پیوند و ارتباط مقدسÙ‰, رفتار صادقانه و صمیمانه در طول دوران مختلف رشد کودک است.)Û´Û´ بلوغ و احساسات مذهبÙ‰ با فرا رسیدن بلوغ, در کنار شکوفایÙ‰ تمایلات نفسانÙ‰, تمایلات روحانÙ‰ نیز بیدار مÙ‰ گردد. (همه روان شناسان در این نکته متفق القول اند که ما بین بحران تکلیف و جهش ناگهانÙ‰ احساسات مذهبÙ‰, ارتباطÙ‰ وجود دارد. به گفته دبس, در این اوقات, نوعÙ‰ بیدارÙ‰ مذهبÙ‰ حتÙ‰ نزد کسانÙ‰ که سابقاÙ‹ نسبت به مسائل مذهبÙ‰ لاقید بودند, دیده مÙ‰ شود.)Û´Ûµ بر این اساس در صدر اسلام, جوانان زودتر از بزرگ سالان به دین مقدس اسلام و پیامبر(ص) ابراز علاقه کرده و ایمان مÙ‰ آوردند. مصعب بن عمیر, نماینده مخصوص رسول اکرم(ص) براÙ‰ تعلیم و آموزش قرآن به مدینه آمد. جوانان و نوجوانان دعوتش را مÙ‰ پذیرفتند.Û´Û¶ شخصÙ‰ به نام ابÙ‰ جعفر احول, از دوستان امام صادق(ع), براÙ‰ تبلیغ مذهب تشیع به بصره رفت. امام صادق(ع) از او سوال کرد: مردم بصره را در قبول روش اهل بیت و سرعت پذیرش آیین تشیع چگونه یافتى؟ عرض کرد: افراد کمÙ‰ تعالیم اهل بیت را پذیرفتند. حضرت فرمود: (علیک بالاحداث فانهم اسرع الÙ‰ کل خیر;Û´Û· توجه خود را به نسل جوان معطوف دار که آنان در انجام امور خیر از دیگران پیش قدم ترند.) حمایت جوانان از دین و شیفتگÙ‰ آن ها به مسائل دینÙ‰, صریح و خالص و قاطع است تا جایÙ‰ که جانشان را براÙ‰ اعتلاÙ‰ عقاید مذهبÙ‰ فدا مÙ‰ کنند. تجربه انقلاب اسلامÙ‰ ایران و جنگ تحمیلÙ‰ و بسیج جوانان در سن بلوغ و دفاع جانانه آن ها از مکتب و شرف و میهن اسلامÙ‰, گواهÙ‰ صادق بر این مدعا است. به نمونه اÙ‰ از وفادارÙ‰ و حمایت بÙ‰ دریغ از ارزش ها و باورهاÙ‰ مذهبÙ‰ اشاره مÙ‰ کنیم: (سعد بن مالک از جوانان انقلابÙ‰ صدر اسلام بود. او در Û±Û·سالگÙ‰ اسلام آورد. او مÙ‰ گوید: من نسبت به مادرم خیلÙ‰ مهربان و نیکوکار بودم. موقعÙ‰ که قبول اسلام کردم و مادرم آگاه شد, روزÙ‰ به من گفت: این چه دینÙ‰ است که پذیرفته اى؟ یا باید از آن دست بردارÙ‰ و به بت پرستÙ‰ برگردÙ‰ یا من آن قدر از خوردن و آشامیدن امساک مÙ‰ کنم تا بمیرم. سعد گفت: من از دینم دست نمÙ‰ کشم و از شما درخواست مÙ‰ کنم که از خوردن و آشامیدن خوددارÙ‰ نکنÙ‰. مادر به گفته فرزند اعتنا نکرد. یک شبانه روز غذا نخورد, اما مِهر الهÙ‰ آن چنان در عمق جانش نفوذ کرد که مهر مادرÙ‰ نتوانست در برابر آن مقاومت نماید. او با قاطعیت به مادرش گفت: به خدا قسم, اگر هزار جان در تن داشته باشÙ‰ و یک یک آن ها از بدنت خارج شود, من از دینم دست برنمÙ‰ دارم. وقتÙ‰ مادر از تصمیم جدÙ‰ فرزندش آگاه شد و از تغییر عقیده سعد مØ£یوس گردید, امساک خود را شکست و غذا خورد.)Û´Û¸ ارزش ها در دوران بلوغ, در حال تحول و دگرگونÙ‰ است. جوان در این مرحله تمایل دارد در مسائل اعتقادÙ‰ خود تجدیدنظر کند, چون نمÙ‰ داند آن چه را که به او در این باره گفته اند درست است. از این رو به تحقیق و بررسÙ‰ مÙ‰ پردازد. البته نباید از این تردید و شک هراس داشت. استاد مطهرÙ‰(ره) شک را مقدمه یقین, و پرسش را مقدمه وصول, و اضطراب را مقدمه آرامش مÙ‰ داند و مÙ‰ گوید: (شک, معبر خوب و لازمÙ‰ است, هرچند منزل و توقف گاه نامناسبÙ‰ است.)Û´Û¹ در این شرایط آن ها نیاز به رهبرÙ‰ فکرÙ‰ و عاطفÙ‰ دارند. کودک به دلیل نارسایÙ‰ عقل, از تجزیه و تحلیل مسائل عاجز است. از این رو بدون مطالبه دلیل, آموزه هاÙ‰ دینÙ‰ را از والدین مÙ‰ پذیرد, ولÙ‰ این حالت انقیاد را نمÙ‰ توان از نوجوان بالغ انتظار داشت. گلن بلر و استوارت جونز مÙ‰ گویند: (نوجوان در طÙ‰ تحولات بلوغ به آن مرحله مÙ‰ رسد که با نیروÙ‰ استدلال با عقاید مذهبÙ‰ مواجه شود.)ÛµÛ° والدین باید از این فرصت استفاده کرده و شعائر دینÙ‰ را با منطق و استدلال به فرزندان جوان خود ارائه دهند و از اکراه و تحمیل تکالیف بپرهیزند تا با عکس العمل منفÙ‰ و حتÙ‰ موضع گیرÙ‰ آن ها مواجه نشوند. (پس از دوران کودکÙ‰, صورت امر از قطعیت خود خارج مÙ‰ شود و بیشتر با دلیل و عقل سلیم سرو کار دارد. از این به بعد پدر باید بگوید: اگر من به جاÙ‰ تو بودم, فلان کار را مÙ‰ کردم و دلیل بیاورد.)ÛµÛ± اگر با نوجوان با صداقت و احترام برخورد شود, به سهولت مÙ‰ توان در اعماق دل او نفوذ کرد. دبس مÙ‰ گوید: (ارزش هاÙ‰ اخلاقÙ‰ در دوران بلوغ در وجود سرمشق هاÙ‰ انسانÙ‰ تجلÙ‰ مÙ‰ کند و صورت هایÙ‰ به خود مÙ‰ گیرد که نوجوانان سعÙ‰ مÙ‰ کنند به هیئت آنان درآیند. نوجوانان این اشخاص نمونه را آیینه و آرمان و کمالÙ‰ مÙ‰ دانند که خودشان خواهان آنند.)ÛµÛ² آن ها تمام مسائل را زیر ذره بین انتقاد خود قرار مÙ‰ دهند و در بنیان هاÙ‰ اعتقادÙ‰ و باورهاÙ‰ مذهبÙ‰ خود هیچ گونه تسامح و تساهلÙ‰ را برنمÙ‰ تابند و اگر عمل الگوها با گفتارشان هم خوانÙ‰ نداشته باشد, چه بسا اصل اعتقادات را زیر سؤال ببرند. اگر والدین نقش رهبرÙ‰ خود را به خوبÙ‰ ایفا نکنند و عطش روحÙ‰ جوانان به مذهب را به موقع سیراب نسازند, چه بسا آن ها به افکار انحرافÙ‰ روÙ‰ آورند. از این رو اسلام بر انتقال سریع آموزه هاÙ‰ دینÙ‰ تØ£کید مÙ‰ کند. امام صادق(ع) مÙ‰ فرماید: (بادروا احداثکم بالحدیث قبل ان یسبقکم الیهم المرجئه;ÛµÛ³ احادیث اسلامÙ‰ را به نوجوانان خود بیاموزید و در انجام آن تسریع کنید, پیش از آن که مخالفان گم راه بر شما پیشÙ‰ گیرند.) این آموزش هرگز به صورت تحمیل نظر و سلیقه اÙ‰ نباید باشد, بلکه باید به صورت مبادله عقاید و افکار و طرفینÙ‰ باشد. (بر طبق بررسÙ‰ یونسکو, اغلب جوانان احساس مÙ‰ کنند آلت دست قرار گرفته اند و براÙ‰ همین جهت نسبت به بزرگ سالان بدبین هستند و یک حالت عصیان نسبت به سنت ها و آداب و رسوم خانوادگÙ‰ و اجتماعÙ‰ در آنان پدیدار گشته است. والدین مÙ‰ خواهند فرزندانشان مانند خود آن ها باشند, در صورتÙ‰ که ممکن است جوانان نخواهند مانند آنان زندگÙ‰ کنند.).ÛµÛ´ البته این به معناÙ‰ تسلیم شدن در برابر نظرات نوجوان نیست, بلکه به معناÙ‰ جلب اعتماد نوجوان و در نظر گرفتن شرایط روحÙ‰ و هم آهنگÙ‰ با تحول زمانÙ‰ است. شاید روایت امیرالمؤمنین(ع) ناظر به این نکته روان شناختÙ‰ باشد که مÙ‰ فرماید: (لاتقسروا اولادکم علÙ‰ آدابکم فانهم مخلوقون لزمان غیر زمانکم;ÛµÛµ آداب و رسوم زمان خود را به فرزندانتان تحمیل نکنید, چه آنان براÙ‰ زمانÙ‰ غیر از زمان شما آفریده شده اند.)
پاورقی ها: Û±Ù€ سید مجتبÙ‰ هاشمÙ‰, تربیت و شخصیت انسانÙ‰, جÛ², صÛ±Û¹Û¹. Û²Ù€ همان, صÛ±ÛµÛµ. Û³Ù€ محمدتقÙ‰ فلسفÙ‰, جوان, جÛ±, صÛ¸Û¹. Û´Ù€ علÙ‰ قائمÙ‰, دنیاÙ‰ نوجوانÙ‰ دختران, صÛ²Û³Û². ÛµÙ€ فرهنگ عمید, جÛ±, صÛ³Û·Û². Û¶Ù€ نساØ¡(Û´) آیه Û¶. Û·Ù€ علÙ‰ قائمÙ‰, همان, صÛ²Û±Û¹. Û¸Ù€ محمود محمدیان, بلوغ تولدÙ‰ دیگر, صÛ²Û´. Û¹Ù€ محمدتقÙ‰ فلسفÙ‰, بزرگسال و جوان, جÛ², صÛ±Û³Û². Û±Û°Ù€ همان, صÛ±Û³Ûµ. Û±Û±Ù€ محمود محمدیان,همان, صÛ´Û·. Û±Û²Ù€ همان, صÛ´Û¹. Û±Û³Ù€ احمد صبور اردوبادÙ‰, بلوغ, صÛ±ÛµÛ°Ù€Û±Û´Û¹. Û±Û´Ù€ سید احمد احمدÙ‰, روان شناسÙ‰ نوجوانان و جوانان, صÛ²Û±. Û±ÛµÙ€ محمدتقÙ‰ فلسفÙ‰, جوان, جÛ±, صÛ¹Û·. Û±Û¶Ù€ محمد پارسا, روان شناسÙ‰ رشد کودک و نوجوان, صÛ²Û±Û¹. Û±Û·Ù€ توضیح المسائل, مسئله Û²Û²ÛµÛ². Û±Û¸Ù€ محمدتقÙ‰ فلسفÙ‰, همان, صÛ¹Û¹. Û±Û¹Ù€ سید احمد احمدÙ‰, همان, صÛ±Û¹Ù€Û±Û¸. Û²Û°Ù€ محمدتقÙ‰ فلسفÙ‰, همان, صÛ±Û°Û·. Û²Û±Ù€ دبس, مراحل تربیت, صÛ±Û¶Û². Û²Û²Ù€ سید احمد احمدÙ‰, همان, صÛ²Û². Û²Û³Ù€ همان, صÛ±Û¶Û³. Û²Û´Ù€ کنزالعمال, جÛ±Ûµ, صÛ·Û·Û¶. Û²ÛµÙ€ همان, صÛ·Û·Ûµ. Û²Û¶Ù€ سید احمد احمدÙ‰, همان, صÛ²Û¸. Û²Û·Ù€ همان, صÛ²Û¹. Û²Û¸Ù€ جان براد شاد, من Ù€ کودک Ù€ من, ترجمه دکتر داود محب علÙ‰, صÛ²Û¹Û´. Û²Û¹Ù€ محمدعلÙ‰ سادات, راهنماÙ‰ پدران و مادران, جÛ±, صÛ³Û°. Û³Û°Ù€ سید احمد احمدÙ‰, همان, صÛ²Û°. Û³Û±Ù€ علÙ‰ اصغر حقانÙ‰, روان شناسÙ‰ رشد و نوجوانان, صÛ¶Û². Û³Û²Ù€ جان براد شاد, همان, صÛ²Û¹Û±. Û³Û³Ù€ اسماعیل بیابانگرد, روش هاÙ‰ افزایش عزت نفس در کودکان و نوجوانان, صÛ¶Û³. Û³Û´Ù€ همان, صÛ¶Û´. Û³ÛµÙ€ غررالحکم و دررالکلم, جÛµ, صÛ³Û¹Û¸. Û³Û¶Ù€ محمدعلÙ‰ سادات, همان, صÛ¹Û¹. Û³Û·Ù€ غررالحکم و دررالکلم, جÛ³, صÛ³Û¶Û·. Û³Û¸Ù€ ابن ابÙ‰ الحدید, شرح نهج البلاغه, جÛ²Û°, قصار Û¸Û´Û¶. Û³Û¹Ù€ محمدتقÙ‰ فلسفÙ‰, بزرگسال و جوان, جÛ±, صÛ´Û². Û´Û°Ù€ سید احمد احمدÙ‰, همان, صÛ³Û³. Û´Û±Ù€ بحارالانوار, جÛ±Û°Û±, صÛ¹Ûµ. Û´Û²Ù€ محمدتقÙ‰ فلسفÙ‰, همان, صÛ´Û². Û´Û³Ù€ ابن ابÙ‰ الحدید, همان, جÛ²Û°, صÛ³Û´Û³. Û´Û´Ù€ غلامعلÙ‰ افروز, روان شناسÙ‰ و تربیت کودکان و نوجوانان, صÛ¶Û°. Û´ÛµÙ€ سید احمد احمدÙ‰, همان, صÛ¶Û°. Û´Û¶Ù€ محمدتقÙ‰ فلسفÙ‰, جوان, جÛ±, صÛ³Û´Ûµ. Û´Û·Ù€ بحارالانوار, جÛ²Û³, صÛ²Û³Û¶. Û´Û¸Ù€ محمدتقÙ‰ فلسفÙ‰, همان, جÛ², صÛ±Û³Û¶. Û´Û¹Ù€ عدل الهÙ‰, صÛ·. ÛµÛ°Ù€ سید مجتبÙ‰ هاشمÙ‰, همان, صÛ±Û¶Û². ÛµÛ±Ù€ محمدتقÙ‰ فلسفÙ‰, همان, جÛ±, صÛ´ÛµÛ¶. ÛµÛ²Ù€ سید احمد احمدÙ‰, همان, صÛ¶Û±. ÛµÛ³Ù€ محمدتقÙ‰ فلسفÙ‰, همان, صÛ³ÛµÛ². ÛµÛ´Ù€ سید احمد احمدÙ‰, همان, صÛµÛ·. ÛµÛµÙ€ ابن ابÙ‰ الحدید, همان, جÛ²Û°, قصارÛ±Û°Û².
منبع: نشریه با معارف اسلامی آشنا شویم ØŒ شماره  ۵۲ 
منبع : http://iec-md.org