هر نفسÙ‰ که انسان مÙ‰ زند یک گام به مرگ نزدیکتر مÙ‰ شود چنان که امیر مؤمنان علÙ‰ علیه السلام در آن عبارت نورانیش فرمود: نفس المرØ¡ خطاه الÙ‰ Ø£جله" انسان با نفسی که می کشد قدمی به سوی مرگ می رود. ( نهج البلاغهØŒترجمه دشتیØŒحکمت Û·Û´) خداوند منان در آیه Û² سوره والعصر این مطلب را متذکر شده و در ادامه راه نجات و بیرون رفت از این خسران عظیم و زیان قهرÙ‰ و اجبارÙ‰ را یادآور می شود و می فرماید: (إِلÙ‘ÙŽا الÙ‘ÙŽذِینÙŽ آمÙŽنوا وÙŽ عÙŽمِلوا الصÙ‘ÙŽالِحاتِ وÙŽ تÙŽواصÙŽوÙ’ا بِالÙ’حÙŽقِّ وÙŽ تÙŽواصÙŽوÙ’ا بِالصÙ‘ÙŽبÙ’رِ)

چهار اصل خوشبختی

Û±) اصل اول در این برنامه مسئله" ایمان" است که زیربناÙ‰ همه فعالیت هاÙ‰ انسان را تشکیل مÙ‰ دهدØŒ چرا که تلاش هاÙ‰ عملÙ‰ انسان از مبانÙ‰ فکرÙ‰ و اعتقادÙ‰ او سرچشمه مÙ‰ گیردØŒ نه همچون حیوانات که حرکاتشان به خاطر انگیزه هاÙ‰ غریزÙ‰ است. به تعبیر دیگر اعمال انسان تبلورÙ‰ است از عقائد و افکار اوØŒ و به همین دلیل تمام انبیاÙ‰ الهÙ‰ قبل از هر چیز به اصلاح مبانÙ‰ عقیدتÙ‰ امت ها مÙ‰ پرداختندØŒ مخصوصاÙ‹ با شرک که سرچشمه انواع رذائل و بدبختی ها و پراکندگی ها است. جالب اینکه "ایمان" در اینجا به طور مطلق ذکر شده استØŒ تا شامل ایمان به همه مقدسات گرددØŒ یعنÙ‰ از ایمان به خدا و صفات او گرفتهØŒ تا ایمان به قیامت و حساب و جزا و کتب آسمانÙ‰ و انبیاÙ‰ الهÙ‰ و اوصیاÙ‰ آنها. Û²) در اصل دوم به میوه درخت بارور و پر ثمره ایمان پرداخته و از" اعمال صالح" سخن مÙ‰ گوید. آرÙ‰ "صالحات" همان "اعمال شایسته" است، نه فقط عباداتØŒ نه تنها انفاق فÙ‰ سبیل اللÙ‘ÙŽهØŒ نه فقط جهاد در راه خداØŒ نه تنها کسب علم و دانشØŒ بلکه هر کار شایسته اÙ‰ که وسیله تکامل نفوس و پرورش اخلاق و قرب الÙ‰ اللÙ‘ÙŽه و پیشرفت جامعه انسانÙ‰ در تمام زمینه ها شود. این تعبیر حتÙ‰ کارهاÙ‰ کوچکÙ‰ همچون برداشتن یک سنگ مزاحم را از سر راه مردم شامل مÙ‰ شود تا نجات میلیون ها میلیون انسان از گمراهى، در حدیثی مروی است که هر که شاخه تیغی را از راه بردارد خدا گناهان کهنه و تازه او را بیامرزد. (نهج الفصاحهØŒ حدیث شماره Û²Û°Û³Û´) از آنجا که ایمان و اعمال صالح هرگز تداوم نمÙ‰ یابد مگر اینکه حرکتÙ‰ در اجتماع براÙ‰ دعوت به سوÙ‰ حق و شناخت و معرفت آن از یک سوØŒ و دعوت به استقامت و صبر در طریق انجام این دعوت از سوÙ‰ دیگر صورت پذیردØŒ به دنبال این دو اصلØŒ به دو اصل دیگر اشاره مÙ‰ فرماید که در حقیقت ضامن اجراÙ‰ دو اصل اساسÙ‰" ایمان" و" عمل صالح" است. Û³) در اصل سوم به مساله "تواصÙ‰ به حق" یعنÙ‰ دعوت همگانÙ‰ و عمومÙ‰ به سوÙ‰ حق اشاره مÙ‰ کندØŒ تا همگان حق را از باطل به خوبÙ‰ بشناسند و هرگز آن را فراموش نکنند در مسیر زندگÙ‰ از آن منحرف نگردند. "تواصوا" از ماده "تواصÙ‰" همانگونه که راغب در مفردات آورده به معنÙ‰ آن است که بعضÙ‰ بعض دیگر را سفارش کنند و "حق" به معنÙ‰ "واقعیت" یا "مطابقت با واقعیت" استØŒ در کتاب "وجوه قرآن" دوازده معنÙ‰ و مورد استعمال براÙ‰ این کلمه در قرآن مجید ذکر شده استØŒ مانند خداØŒ قرآن اسلامØŒ توحیدØŒ عدلØŒ صدقØŒ آشکار بودن واجب بودن و مانند اینهاØŒ ولÙ‰ همه آنها به ریشه اÙ‰ که در بالا گفتیم باز مÙ‰ گردد. به هر حال جمله "تÙŽواصÙŽوÙ’ا بِالÙ’حÙŽقِّ" معنÙ‰ بسیار وسیعÙ‰ دارد که هم "امر به معروف و نهÙ‰ از منکر" را شامل مÙ‰ شودØŒ و هم "تعلیم و ارشاد جاهل" و "تنبیه غافل" و "تشویق" و "تبلیغ" ایمان و عمل صالح را. بدیهÙ‰ است کسانÙ‰ که یکدیگر را به حق سفارش مÙ‰ کنندØŒ خود باید طرفدار حق و عامل به آن باشند. Û´) در اصل چهارم مساله شکیبایÙ‰ و "صبر" و استقامت و سفارش کردن یکدیگر به آن مطرح استØŒ چرا که بعد از مساله شناخت و آگاهى، هر کس در مسیر عمل در هر گام با موانعÙ‰ روبرو است اگر استقامت و صبر نداشته باشدØŒ هرگز نمÙ‰ تواند احقاق حق کند و عمل صالحÙ‰ انجام دهد و یا ایمان خود را حفظ کند. آرÙ‰ احقاق حقØŒ اجرا و اداÙ‰ حق در جامعه جز با یک حرکت و تصمیم گیرÙ‰ عمومÙ‰ و استقامت و ایستادگÙ‰ در برابر موانع ممکن نیست. "صبر" در اینجا نیز معنÙ‰ وسیع و گسترده اÙ‰ دارد که هم صبر بر اطاعت را شامل مÙ‰ شودØŒ و هم صبر در برابر انگیزه هاÙ‰ معصیتØŒ و هم صبر در برابر مصائب و حوادث ناگوارØŒ و از دست دادن نیروها و سرمایه ها و ثمرات. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمودند: صبر چهار شعبه دارد: شوقØŒ ترسØŒ زهد و انتظار ØŒ هر کس شوق بهشت داشته باشدØŒ از هوا و هوس دست مÙ‰ کشد و هر کس از آتش بترسدØŒ از حرام ها خود را نگه مÙ‰ دارد و هر کس به دنیا بÙ‰ اعتنا باشدØŒ گرفتارÙ‰ ها را به چیزÙ‰ نگیرد و هر کس منتظر مرگ باشدØŒ در کارهاÙ‰ خیر بکوشد . (کنزالعمالØŒ ج۱، ص۲۸۵، حÛ±Û³Û¸Û¸) به راستÙ‰ اگر مسلمانان امروز همین اصول چهارگانه را در زندگÙ‰ فردÙ‰ و اجتماعÙ‰ خود اجرا کنند مشکلات و نابسامانی هاÙ‰ آنها حل مÙ‰ شودØŒ عقب ماندگی ها جبران مÙ‰ گرددØŒ ضعف ها و شکست ها به پیروزÙ‰ مبدل مÙ‰ شود و شر اشرار جهان از آنها قطع مÙ‰ گردد. سخن آخر اینکهØŒ پروردگارا! همه ما در خسرانیمØŒ و جبران این خسران جز با لطف تو میسر نیست. منبع : تبیان