نودیها:به گزارش سرویس سیاسی جام نیوزØŒ روز گذشته بالاخره گزارش کمیسیون ویژه برجام مجلس به صحن علنی آمد. گزارشی که حاصل تلاش چهل روزه Û±Ûµ نماینده منتخب خانه ملت برای بررسی یکی از مهمترین پرونده‌های حقوقی سالیان اخیر نظام اسلامی است. کمیسیون ویژه بررسی برجام مجلس طی هفته‌های گذشته سعی کرد طی جلسات متعددØŒ فشرده و در عین حال تخصصی و کارشناسی با حضور تیم‌های فعلی و سابق مذاکره‌کننده هسته‌ایØŒ مقام‌های مسئول عالی‌رتبه کشوری و لشکریØŒ استادان دانشگاه و کارشناسان مختلفØŒ به بررسی متن نهائی‌شده مذاکرات تحت عنوان برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) میان ایران و گروه Û±+Ûµ و قطعنامه Û²Û²Û³Û± بپردازد تا پس از قرائت گزارش کمیسیون در صحن علنی مجلسØŒ نمایندگان مردم بتوانند با نگاهی کارشاسانه‌تر به برجام رای دهند. در گزارش مشروح کمیسیون ویژه به نقاط مثبت و منفی برجام به طور تفصیلی و مشروح پرداخته شده است. در این گزارش کوتاه برآنیم تا برخی از نقاط اصلی ضعف برجام را با استناد به متن گزارش کمیسیون ویژه در اختیار مخاطبان گرامی خود قرار دهیم توضیح آنکه در گزارش کمیسیون نقاط ضعف برجام بسیار بیشتر از موارد پیش رو است که بدلیل ضرورت اختصارØŒ ایرادات اصلی فقط در این گزارش مورد نظر بوده است. Û±Ù€ تعهدات ایران روشن و صریح اما  تعهدات سایر طرفها پیچیده و دچار آسیب‌های جدی: «کمیسیون معتقد است صرف‌نظر از بحثهای حقوقی مبنی بر اینکه برجام توافقی حقوقی است یا سیاسی Ù€ در متن برجام و ضمیمه‌های آن تعهداتی برای طرفین ذکر گردیده به نحوی‌که تعهدات طرف ایرانی روشن و صریح بوده،‌ اقدامات اجرائی آن نیز توسط آژانس بین‌المللی انرژی راستی‌آزمایی می‌گردد اما تعهدات سایر طرفها با توجه به احکام پیچیده مندرج در آن دچار آسیبهای جدی است.» Û². قبول داوطلبانه پروتکل الحاقی قبل از تصویب برجام در مجلس «کمیسیون برجامØŒ صدور قطعنامه Û²Û²Û³Û± را قبل از تصویب برجام در مجلس شورای اسلامی و یا حداقل رفع موانع قانونی آن در خصوص قبول داوطلبانه پروتکل الحاقی به عنوان یک نقطه ضعف جدی در مسیر مذاکرات هسته‌ای Û² سال گذشته ارزیابی کرده است. دولت اعلام کرده است که به برخی از بخشهای کلیدی این قطعنامه که متزلزل‌کننده حوزه‌های دفاعی و امنیتی استØŒ پای‌بند نخواهد بود که کمیسیون از آن حمایت می‌کند. البته این امر چیزی از بار حقوقی الزامات این قطعنامه برای کشور کم نمی‌کند.» Û³Ù€ استثناء‌شدن ایران از معاهده NPT برای Û±Ûµ سال «کمیسیون این موضوع را که برجام به مدت Û±Ûµ سال Ù€ و در برخی موارد بدون هرگونه سقف زمانی Ù€ جایگزین NPT برای ایران شده و عملاÙ‹ ایران را از این معاهده استثناØ¡ کرده استØŒ به عنوان یک نقطه ضعف جدی برای این توافق در نظر می‌گیرد. این سند در بازه زمانی بسیار طولانی برخی از مهمترین حقوق ملت ایران را محدود کرده و تکالیفی بیش از دیگر اعضای معاهده عدم اشاعه برای آن در نظر می‌گیرد.» Û´Ù€ تعهد دولت به اجرای پروتکل از روز اجرای برجام برخلاف مصوبه مجلس «در حالی که قانون مصوب مجلس شورای اسلامی در سال Û±Û³Û¸Û´ اجرای همه اقدامات داوطلبانه از جمله پروتکل الحاقی توسط دولت را ممنوع می‌کند و بند دوم قانون «الزام دولت به حفظ دستاوردها و حقوق هسته‌ای ملت ایران» مصوب تیرماه Û±Û³Û¹Û´ نیز منحصراÙ‹ نظارت‌های ذیل پادمان (NPT) را مجاز دانسته و هرگونه نظارتی فراتر از آن را ممنوع دانسته استØŒ دولت در برجام متعهد شده است که پروتکل را از روز اجرای توافق به نحو داوطلبانه اجراØ¡ نماید. کمیسیون این تعهد را که فراتر از اختیارات دولت و تیم مذاکره‌کننده دانستهØŒ گام نهادن در خارج از حدود مجاز قانونی و به عنوان یک جنبه منفی در توافق در نظر گرفته و اعلام می‌دارد تا زمان عدم صدور مجوز جدیدی از سوی مجلس یا لغو قوانین فوق‌الذکر امکان اجرای این بخش از برجام منتفی است.» ÛµÙ€ مکانیسم‌های داوری مندرج در قطعنامه و برجام عامدانه بر ضد ایران تنظیم شده «کمیسیون پس از بررسی دقیق نظرات منتقدان و پاسخهای تیم مذاکره‌کننده به این نتیجه رسیده است که مکانیسم‌های داوری مندرج در قطعنامه Û²Û²Û³Û± و بندهای Û³Û¶ و Û³Û· برجام به‌طور کاملاÙ‹ واضح و عامدانه بر ضد ایران تنظیم شده و این مکانیسم‌ها عملاÙ‹ برای ایران غیرقابل مراجعه است. جمع‌بندی کمیسیون این است که ایران در هیچ مراجعه‌ای به این مکانیسم‌ها برنده نخواهد بود و بنابراین عملاÙ‹ نمی‌تواند به هیچ نقض کلی یا جزئی از سوی Û±+Ûµ به نحوی واکنش نشان بدهد که منجر به بر هم خوردن توافق نشود.» Û¶Ù€ قطعنامه قبلی شورای امنیت تعلیق یا لغو مشروط می‌شوند نه لغو « بررسی‌های کمیسیون مشخص نمود که بیان لغو شش قطعنامه قبلی شورای امنیت در بند Û· و Û¸ قطعنامه Û²Û²Û³Û± از نقاط خوب نتایج مذاکرات و این قطعنامه استØ› با توجه به بند Û±Û² این قطعنامه و امکان بازگشت‌پذیری همه قطعنامه‌های قبلی با هر بهانه‌ایØŒ کمیسیون آن لغو را نه لغو کامل که «لغو مشروط» یا «تعلیق قطعنامه‌های گذشته» استنباط می‌کند.» Û·Ù€ توافق برجام هیچ‌گونه ضمانت اجرائی حقوقی و قانونی ندارد «توافق برجام هیچ‌گونه ضمانت اجرائی حقوقی و قانونی به جز قطعنامه غیرالزام‌آور Û²Û²Û³Û± شورای امنیت ندارد و هر یک از اطراف توافق در هر زمان که اراده کند می‌تواند اجرای آن را متوقف ساخته و تحریم‌ها علیه ایران را بازگرداند. لذا با توجه به اقدامات اساسی ایران در تغییر و تحدید صنعت و برنامه هسته‌ایØŒ این معادله از نظر بازگشت‌پذیری و حقوقی برای ایران مخاطره‌آمیز ارزیابی می‌شود.» Û¸Ù€ هیچ مرجعی برای راستی‌آزمایی انجام تعهدات طرفهای مذاکره ایران در نظر گرفته نشده «کمیسیون دریافته است که علاوه بر ضعف در تعهدات طرف مقابلØŒ خارج از اراده آمریکا و سایر طرفها هیچ مرجعی در برجام برای راستی‌آزمایی انجام تعهدات طرفهای مذاکره در نظر گرفته نشده است ولی برای انجام انواع تعهدات ایران آژانس بین‌المللی انرژی اتمی که پیشینه بسیار نامطلوبی در امانت‌داری و انجام وظیفه فنی و قانونی خود داشته به عنوان مرجع راستی‌آزمایی تعیین شده است و همین مقدار از تعهدات کشورهای آمریکا و اروپا در تعلیق و لغو تحریم‌های ظالمانه ایشان و یا انجام دیگر وظایفشان منوط به گزارش آژانس بین‌المللی انرژی اتمی شده است.» Û¹Ù€ تعلیق حداقل ده‌ساله برای برنامه هسته‌ای ایران در برجام « استماع مجموعه نظرات و مطالعه مجموعه اسنادی که در اختیار کمیسیون قرار گرفتهØŒ کمیسیون را به این نتیجه رسانده است که برجام برنامه هسته‌ای ایران را بدون دورنمای روشن در آیندهØŒ در یک تعلیق حداقل ده‌ساله و از یک منظر بلندمدت فرو می‌برد. از آنجا که کمیسیون سند «برنامه بلندمدت غنی‌سازی» میان ایران و Û±+Ûµ Ù€ مورد اشاره در برجام Ù€ را به علت در دست تدوین قرار داشتن و آماده نبودن مشاهده نکردهØŒ متن برجام نیز از این حیث کاملاÙ‹ مبهم است» Û±Û°Ù€ ایجاد محدودیت مشخص در همه ابعاد تحقیق و توسعه و کندشدن مسیر تحقق برنامه صنعتی غنی‌سازی « کمیسیون این‌گونه جمع‌بندی می‌کند که در برجام در مجموع و تقریباÙ‹ در همه موارد مرتبط با بخش فنی برنامه هسته‌ای ایران Ù€ به جز غنی‌سازی در ÛµÛ°Û¶Û° دستگاه ماشین نسل اول Ù€ آنچه عملاÙ‹ رخ خواهد داد نوعی کاهش ظرفیت موجودØŒ ایجاد محدودیت مشخص در همه ابعاد از جمله تحقیق و توسعه و کند شدن رشد در مسیر تحقق برنامه صنعتی غنی‌سازی ایران و بالطبع منجر به از بین رفتن زنجیره تØ£مین و سازندگان قطعات در کشور حداقل برای ده سال خواهد بود.» Û±Û±Ù€ تعیین تکلیف درباره ذخایر اورانیم غنی‌شده ایرانØŒ نقطه ضعف جدی برجام « درباره مسØ£له استراتژیک ذخایر اورانیم غنی‌شده ایرانØŒ کمیسیون تعیین تکلیف انجام‌گرفته در برجام را نقطه ضعفی جدی می‌داند. ایران در طول اجرای توافق صرفاÙ‹ اجازه خواهد داشت از قریب به Û±Û° تن ذخایر موجودش حداکثر Û³Û°Û° کیلوگرم اورانیم غنی‌شده را به شکل UF6 حفظ کند. بنابر اظهارات متعدد کارشناسان فنی که به کمیسیون واصل شده استØŒ این امر می‌تواند برنامه هسته‌ای ایران را از شتاب لازم بیندازد و ایران اسلامی را با بهانه‌جویی‌های آمریکا و هم‌پیمانانش از مهمترین سرمایه‌اش در توسعه این صنعت محروم نماید.» Û±Û². ایجاد مشکل برای صنایع و ممانعت از پیشرفت ایران در علوم مختلف «برابر گزارش کتبی استادان با تجربه علمی و عملی بالا در دانشگاهها Ù€ در تخصص‌های مختلف از جمله برقØŒ مکانیکØŒ کامپیوتر،‌ نرم افزار و هوافضا Ù€ به کمیسیون و با توجه به وسعت دامنه‌ اقلام و تجهیزات ذکرشده در لیست‌ موارد با کاربرد دوگانهØŒ کمیسیون معتقد است مشکلات متعددی از جمله تحدید و ایجاد مشکل برای صنایع مختلفØŒ تحقیق و توسعه (به خصوص صنایع در مرز دانش) و ممانعت از پیشرفت ایران در علوم مختلف و افشای اطلاعات مربوط به زنجیره تØ£مین و نیازها و توانایی‌ها و فعالیت‌های کشور در حوزه‌های متعددی پیش خواهد آمد. » Û±Û³Ù€ امکان دسترسی به تØ£سیسات نظامی ایران در متن برجام « این موضوع برای کمیسیون محرز شده است که با استناد به متن برجام دسترسی به تØ£سیسات نظامی ایران ممکن شده است. طبق متن منتشرشدهØŒ ایران موظف است به هر تØ£سیساتی Ù€ از جمله تØ£سیسات نظامی و امنیتی Ù€ حداکثر ظرف مدت Û²Û´ روز دسترسی مورد درخواست را تØ£مین نماید. اگر دسترسی هایی که ایران بر اساس سند INFCIRC/254 موظف به ارائه آن به آژانس و کشورهای دیگر شده نیز در نظر گرفته شودØŒ این جمع‌بندی به طور قطعی وجود خواهد داشت که رژیم دسترسی و بازرسی توافق‌شده در برجامØŒ یک رژیم کاملاÙ‹ ویژه و بسیار فراتر از پروتکل الحاقی است. کمیسیون اطمینان یافته است اجرای این رژیم بازرسی در ایران Ù€ در صورت تحقق Ù€ می‌تواند به جمع‌آوری بی‌سابقه اطلاعات از ایران منجر شده و زیرساخت‌هاØŒ اطلاعات و سرمایه‌های انسانیØŒ علمیØŒ نظامی و امنیتی ایران را به نحو نگران‌کننده‌ای در معرض مخاطره قرار دهد.» Û±Û´Ù€ حفظ تحریم‌های تسلیحاتی و موشکی ایران «دریافت کمیسیون از حفظ بخشی از تحریم‌های شورای امنیت سازمان ملل متحد مرتبط با مسØ£له هسته‌ای در قطعنامه ۲۲۳۱، آن است که تحریم‌های تسلیحاتی و موشکی علیه ایران ولو با شدت و محدودیت زمانی کمتر نسبت به قطعنامه‌های گذشته Ù€ که هیچ یک از آنها مورد قبول ایران نبوده‌اند Ù€ همچنان باقیمانده است.» Û±ÛµÙ€ باقی‌ماندن تحریم سوئیفت تا Û¸ سال «با بررسی‌های صورت گرفته در کمیسیون معلوم شد که تحریم سوئیفت در خصوص نهادهای خارج‌شده از لیست انسداد دارایی‌ها مرتفع شده و این محدودیت از نهادهای اصلی کشور مثل بانک مرکزیØŒ بانک ملتØŒ بانک تجارت و برخی دیگر بانکها در روز اجراØ¡ رفع خواهد شد که موضوع بسیار مثبت ارزیابی می‌شودØ› لکن زیرساخت قانونی تحریم سوئیفت تا روز انتقال Ù€ هشت سال پس از تصویب قطعنامه Û²Û²Û³Û± - باقی خواهد ماند و در تاریخ مذکور نیز صرفاÙ‹ تعلیق Ù€ و نه لغو Ù€ خواهد شد. این بدان معناست که اضافه نمودن هر شخص حقیقی یا حقوقی به لیست انسداد دارایی‌ها باعث می‌شود که به صورت خودکار مشمول تحریم سوئیفت نیز قرار گیرد. همچنین بخشی از نهادهای اسم برده شده در لیست انسداد دارایی از جمله بانک‌های سپهØŒ صادراتØŒ انصار و مهر تا هشت سال دیگر همچنان در تحریم سوئیفت باقی خواهند ماند.» Û±Û¶Ù€ امکان مانع‌تراشی برای انتقال وجوه حاصل از فروش نفت خام «مؤسسات مالی خارجی به شرطی از شمول تحریم‌های مالی ثانویه آمریکا خارج می‌شوند که میزان خرید نفت خام از ایران به صورت پیوسته در حال کاهش باشد و این به معنای مانع تراشی برای انتقال وجوه حاصل از فروش نفت خام ایران خواهد بود. اگرچه استناد می‌شود که با توقف بند D1 از ماده Û±Û²Û´Ûµ قانون  NDAA بندهای مورد منازعه نیز به‌عنوان تبصره‌های آن متوقف خواهند شدØŒ اما درج بندهای تبصره‌‌ای مشابه (از جمله D3) و عدم درج این بندها در متن برجامØŒ می‌تواند زمینه بهانه‌گیری آمریکا در لغو بخش مهمی از تحریم‌های مربوط به نقل و انتقال وجوه نفت قرار گیرد.» Û±Û·Ù€ حفظ زیرساخت قانونی تحریم‌ها «کمیسیون پس از استماع نظرات تیم مذاکره کنندهØŒ بررسی متون و جمع‌بندی نظرات متعددØŒ به این ارزیابی نرسیده است که مفهوم لغو تحریم به معنای برچیده شدن زیرساخت قانونی تحریم‌ها در برجام وجود دارد و جز در موارد معدود و بسیار کم اهمیتØŒ در تمامی موارد تحریم‌ها تعلیق و یا توقف در اجراØ¡ شده و زیرساخت قانونی آنها حفظ می‌شود و این امر تØ£مین‌کننده هدف ذاتی ایران از مذاکرات نیست.» Û±Û¸Ù€ عدم رعایت اصل تناظر در انجام تعهدات دو طرف «جمع‌بندی کمیسیون این است که اصل تناظر در انجام تعهدات دو طرف در برجام به طور کامل رعایت نشده و اقدام واقعی از سوی Û±+Ûµ در زمینه تعلیق تحریم‌ها به انجام تعهدات ایران و راستی‌آزمایی آن از سوی آژانس موکول شده است. کمیسیون معتقد است که این امر بر اساس اعتماد به آژانس و در نتیجه دارای ریسک بسیار بالایی است.آژانس بین‌المللی انرژی اتمی از طرف برجام Ù€ به‌خصوص در ضمیمه پنجم آن Ù€ به عنوان یک داور بین‌المللی مسؤول نظارت بر انجام تعهدات ایران شده است لذا اگر آژانس گام اول از انجام تعهدات ایران را تØ£یید نکندØŒ طرف مقابل مکلف به برداشتن تحریم‌ها نخواهد بود. در گام بعدی نیز هرگاه آژانس گزارشی درباره عدم انجام ایران به تعهدات خود یا عدم صدور مجوز بازرسی از مکانهای مورد نظر آژانس منتشر کندØŒ باعث بازگشت تحریم‌ها خواهد شد. اما در رابطه با نظارت بر انجام تعهدات طرف مقابل یعنی نظارت بر برداشته شدن تحریم‌هاØŒ هیچ داور ثالث یا یک نهاد بین‌المللی ناظری تعیین نشده است. در این طراحیØŒ بدون رعایت تناظر زمانی در انجام تعهدات توسط طرفین از یک سو اقدامات ایران مقدم بر انجام تعهدات طرف مقابل است و ابتدا باید ایران تعهدات خود را کامل انجام دهد تا نوبت اقدامات و اجرای تعهدات طرف مقابل برسد و از سوی دیگرØŒ بر اقدامات ایران انواع  نظارت‌ها و راستی‌آزمایی‌ها خواهد شد ولی متØ£سفانه با کمال تعجب برای نظارت بر انجام تعهدات طرف مقابل هیچ ناظری در نظر گرفته نشده است.» Û±Û¹Ù€ تحریم‌های کنگره و ایالات آمریکا و اتحادیه اروپا صرفاÙ‹ تعلیق می‌شوند «کمیسیون در موضوع تناظر کیفی دریافته است که در برابر اقدامات اساسی ایران بر اساس برجام تحریم‌های کنگره و ایالات آمریکا و اتحادیه اروپا لغو نشده و صرفاÙ‹ به حالت تعلیق در می‌آیند. با توجه به اینکه لغو تحریم‌های کنگره آمریکا در اختیار دولت آمریکا نیست کمیسیون معلق‌شدن آنها را در چارچوب اختیارات رئیس جمهور پذیرفتنی می‌داندØ› اما طبق برجامØŒ اتحادیه اروپا Ù€ که طرف مذاکره ایران بوده است Ù€ از لغو تحریم‌ها خودداری کرده و صرفاÙ‹ آنها را به حالت تعلیق درآورده است که مورد قبول نیست. تعلیق تحریم‌ها به معنای حفظ ساختار آنهاست که امکان بازگشت‌پذیری فوری را به آنها می‌دهد.» Û²Û°Ù€ ایران کشوری مستثنا در حقوقØŒ تکالیف و بازرسی هسته‌ای « کمیسیون به طور قطعی به این جمع‌بندی رسیده است که طبق بند «ک» مقدمه و مفاد عمومی برجامØŒ ایران در حوزه‌های مختلف از جمله در حقوق و تکالیف هسته‌ایØŒ مبانی و سازوکار نظارت و بازرسی هسته‌ای و پروتکل الحاقی و سازوکار حل و فصل اختلافات از سایر کشورها استثناØ¡ شده است.» منبع:جام نیوز به نقل از فارس