رضایت طرفین و خواندن صیغه کافی است

اکثر مراجع فعلیØŒ عقد نکاح (موقت یا دائم) با دختر باکره را مشروط به اجازه پدر و در صورت فقدان پدرØŒ جد پدری می‏دانندØŒ ولی اگر باکره نباشد و یا پدر و جد پدری نداشته باشدØŒ نیازی به اجازه نیست. بر اساس آیه شریفه «فÙŽمÙŽا اسÙ’تÙŽمÙ’تÙŽعÙ’تُمÙ’ بِهِ مِنÙ’هُنÙ‘ÙŽ فÙŽآتُوهُنÙ‘ÙŽ أُجُورÙŽهُنÙ‘ÙŽ فÙŽریضÙŽهً» (نساØ¡ØŒ Û²Û´) ازدواج متعه تشریع شده است. ازدواج در اسلام دو نوع می باشد.Û±- ازدواج دائم Û²- ازدواج موقت(متعه). ازدواج موقت در اسلام یک ازدواج شرعی است و مثل ازدواج دائمØŒ دارای خطبه عقدØŒ مهریه و عده طلاق است. در هر دو ازدواجØŒ فرزندانØŒ متعلق به والدین می باشد. در هر دو ازدواج طلاق مطرح است. ولی طلاق در ازدواج موقت به تمام شدن زمان عقد و یا بخشیدن زمان باقی مانده توسط شوهرØŒ می باشد و طلاقØŒ در عقد دائم به اجرای صیغه طلاق و حضور دو شاهد عادل است. تنها تفاوت ازدواج موقت با دائم در این است که بر مردØŒ نفقه زن(تهیه خوراکØŒ پوشاک و مسکن) واجب نیست. در ازدواج موقتØŒ بعد از تمام شدن زمان ازدواج و یا بخشیدن بقیه زمان توسط مردØŒ زن باید Û´Ûµ روز عده نگهدارد تا بتواند با مرد دیگری ازدواج نماید. ازدواج موقت برای کسانی تشریع شده است که ازدواج دائم  برایشان میسور نیست. یا زنی که شوهرش فوت کرده و با وجود داشتن چند بچه یتیمØŒ امکان رها کردن فرزندان و ازدواج دائم را نداردØ› و جهت کنترل غریزه جنسی ازدواج موقت می کند. نکته ای که باید مراعات شود این است که اگر زنی به عقد موقت درآمد و با تمام شدن زمان عقدØŒ از همسرش جدا شدØ› اگر عده نگه نداردØ› ازدواج با ایشان در حکم زنا است. زنانی که پولی می گیرند و بدون خواندن خطبه عقد با کسی رابطه جنسی برقرار می کنندØ› زناکار محسوب می شوند. همچنین زنانی که خطبه عقد می خوانند و بعد از تمام شدن مدت ازدواجØŒ بدون این که عده Û´Ûµ روزه نگهدارندØŒ به عقد مرد دیگری در می آیند این هم در حکم زنا است. لذا صیغه موقت برای زنی که قبلا شوهر کرده و طلاق گرفته و یا شوهرش فوت کرده استØ› در  صورتی درست است که زمان عده وفات و یا عده طلاق او تمام شده باشد. بر اساس آموزه های دین مبین اسلام ØŒ زن نمی تواند هر روز به عقد یک مرد درآیدØ› چه در عقد دائم و چه در عقد موقت. ولی زنی که یائسه شده(از سن عادت گذشته و عادت ماهانه نمی بیند) برای ازدواج(چه دائم و چه موقت) نیاز به گذشت عده ندارد. ازدواج موقت با زنی صحیح است که اگر قبلا به عقد موقت مردی درآمدهØŒ عده اش که Û´Ûµ روز است بگذرد تا بتواند به عقد موقت مرد دیگری درآید. زن در هنگام عقد دائم و موقتØŒ نباید در عده طلاق باشد. تذکر: عِدِّه مدت زمانی است که زن پس از جدایی یا مرگ شوهرش باید از ازدواج خودداری کند. در ازدواج موقت این مدت با توجه به نوع پایان ازدواج و شرایط باروری زن یا بارداری او متغیر است که ذیلا به آن اشاره میشود. Û±.اگر زن حیض میبیند باید به اندازه دو حیض کامل عده نگهدارد Û².اگر زن حیض نمیبیند باید Û´Ûµ روز عده نگهدارد Û³.اگر زن حامله باشدØŒ تا زمان زایمان باید عده نگهدارد Û´.اگر زن همسرش فوت کند باید Û´ ماه و Û±Û° روز عده نگه دارد مواردی که لازم نیست عده نگهدارد: Û±.اگر زن با شوهر نزدیکی نکرده باشد Û².اگر زن یائسه باشد. Û³.اگر نه سال زن تمام نشده باشدØŒ هرچند شوهرش با او نزدیکی کرده باشد.  

نکته:

Û±. در ازدواج موقتØŒ رضایت طرفین و خواندن صیغه کافی است و نوشتن و شاهد گرفتن لازم نیست. Û². خود زن و مرد می‌توانند صیغه عقد را بخوانند. ابتدا مدت عقد (از یک ساعت تا چند سال) و میزان مهر (مثلاÙ‹ از هزار تومان تا ...) را معین کنند و بعد صیغه عقد را بخوانند.   آیات عظام امام خمینی(ره)ØŒ شبیری زنجانیØŒ تبریزی و نوری همدانی عقیده دارند اذن پدر در ازدواج موقت لازم است. آیه الله سیستانی هم پیرو همین نظر هستند اما در دختری که متصدی امور زندگی خودش باشد اذن پدر را بنا بر احتیاط واجب لازم می‌دانند نه به فتوا. آیه الله سیستانی در پاسخ به استفتای یکی از مقدانشان که پرسیده بود: «آیا صحیح است که اگر دختری بالغ باشد از نظر فکری و سنیØŒ می تواند بدون اطلاع پدر صیغه پسری شود که بعد ها قصد ازدواج دارند؟» پاسخ داده اند: «صحÙ‘ت ندارد و اذن پدر لازم است حتی اگر مستقل در شÛ†ون زندگی باشد بنابر احتیاط واجب در این صورت.» اما در پاسخ به سوال دیگری با این مضمون که «اگر دختر و پسر ندانند که اجازه ی پدر دختر برای عقد موقت لازم است و بعد از جاری شدن عقد متوجه آن موضوع بشوند عقد آنها چه حکمی دارد؟» گفته اند عقد باطل است. اکثر مراجع فعلیØŒ عقد نکاح (موقت یا دائم) با دختر باکره را مشروط به اجازه پدر و در صورت فقدان پدرØŒ جد پدری می‏دانندØŒ ولی اگر باکره نباشد و یا پدر و جد پدری نداشته باشدØŒ نیازی به اجازه نیست. اکثر مراجع عظام در این خصوص می فرمایند: دخترÙ‰ که به حد بلوغ رسیده و رشیده استØŒ یعنÙ‰ مصلحت خود را تشخیص مى‏دهدØŒ اگر بخواهد شوهر کندØŒ چنانچه باکره باشد باید از پدر یا جدÙ‘ پدرÙ‰ خود اجازه بگیرد. و اگر پدر و جدÙ‘ پدرÙ‰ غایب باشندØŒ به طورÙ‰ که نشود از آنان اذن گرفت و دختر هم احتیاج به شوهر کردن داشته باشد لازم نیست از پدر و جدÙ‘ پدرÙ‰ اجازه بگیرد و نیز اگر دختر باکره نباشد در صورتÙ‰ که بکارتش بوسیله شوهر کردن از بین رفته باشدØŒ اجازه پدر و جد لازم نیست. ولÙ‰ اگر بواسطه وطÙ‰ به شُبهه یا زنا از بین‏ رفته باشدØŒ احتیاط مستحبÙ‘ آن است که اجازه بگیرندÛ±. در این باره آیات عظام خامنه ایØŒ فاضل لنکرانیØŒ صافیØŒ مکارمØŒ وحیدØŒ تبریزی می فرمایند: بنابر احتیاط واجبØŒ باید از پدر یا جد پدریِ خود اجازه بگیرد.Û² حضرت آیه الله العظمی بهجت ره می فرماید: بنابر احتیاط تکلیفا اجازه شرط است.Û³ (یعنی هر چند عقد بدون اجازه پدر باطل نیستØŒ اما گناه و معصیت است). لازم به ذکر است که رشیده به دختری اطلاق می گردد که مصلحت خود را تشخیص می دهد و به دور از فشار هیجانات و تحریکات شهوانی تصمیم می گیرد و به آینده خود و خانواده و حیثیت خانوادگی توجه دارد. اما دختری که از بلوغ عقلی برخوردار نیست و نمی تواند راجع به آینده تصمیم بگیرد و خیر و صلاح خود و خانواده اش را نمی داندØŒ هر چند سنÙ‘ش زیاد باشدØŒ رشیده نخواهد بود و بدون اذن پدر یا جد پدری نمی تواند ازدواج کند. گفتنی است اکثر فقها در این مسئله اتفاق نظر دارند در مواردی که پدر و جدÙ‘ پدری غایب باشند به طوری که نشود از آنان اجازه گرفت و دختر نیاز مبرم به ازدواج داشته باشدØŒ یا همسر مناسبÙ‰ براÙ‰ دختر پیدا شده که شرعاÙ‹ و عرفاÙ‹ هم کفو اوست و پدر و جد پدرى، بدون جهت مانع مى‏شوند و سخت گیرÙ‰ مى‏کنند،۴ لازم نیست از پدر و جد پدری اجازه بگیرد.Ûµ   پی نوشتها: Û± . حضرات آیات امام خمینیØŒ سیستانی و نوری همدانیØ› توضیح المسائل (المحشÙ‰ للØ¥مام الخمینی)ØŒ ج‏۲، صص: Û´ÛµÛ¹-۴۵۸؛ نظر آیت الله نوری همدانی از سایت معظم له (قسمت توضیح المسائل) گرفته شده است. Û² همان. Û³ همان. Û´ فاضلØŒ نورى، بهجتØŒ سیستانى، مکارم. نک: همان. Ûµ همانØŒ مسئله Û²Û³Û·Û·.

آمنه اسفندیاری       

بخش احکام اسلام تبیان