سلامت و درمان - میوه ها و گیاهان

از آنجا که ماده موثر در عرقیات گیاهیØŒ اسانس و رایحه موجود در آن‌هاستØŒ هرچه عرق گیاهی بوی بیشتری داشته باشدØŒ یعنی اسانس بیشتری در مولکول‌های آب وجود دارد و خواص درمانی بیشتری دارد بنابراین خاصیت ضد نفخ و ضد درد عرق نعناهای دوآتشهØŒ به مراتب از انواع معمولی‌شان بیشتر است.

بقیه مطالب درادامه

بسیاری از مراجع و کتاب‌های مربوط به طب گیاهیØŒ تاریخچه تقطیر و تولید عرق‌های گیاهی را ایران و مردم این کشور می‌دانند. بر اساس اطلاعات موجود در این کتاب‌های مرجعØŒ تولید عرق گیاهی به ابن‌سینا و دوره‌های پس از او نسبت داده شده است.

به نظر می‌رسد که شروع تقطیر و استخراج رایحه گیاهان با تولید گلاب از گل محمدی آغاز شده و کم‌کم به مرحله کنونی تولید صدها نوع عرق گیاهی رسیده است.

یکی از معروف‌ترین و رایج‌ترین عرق‌های گیاهی موجود در بازار ایرانØŒ عرق نعنا است که سÛ†ال‌های بسیاری در مورد آن مطرح است. به همین دلیل گفت و گوی سلامتیران با دکتر محمدحسین صالحی سورمقیØŒ متخصص فارماکوگنوزی و استاد دانشکده داروسازی دانشگاه تهران را آورده‌ایم تا پاسخ این سÛ†ال‌ها را از ایشان بگیریم.

 فرآیند تولید عرق نعنا چگونه استØŸ

 از هر گیاهی مانند برگ نعناØŒ بیدمشکØŒ ریحانØŒ گل محمدی یا زیره که دارای رایحه و اسانس باشدØŒ می‌توان عرقیات گیاهی تولید کرد.

برای تولید عرق گیاهیØŒ ابتدا آب و ماده معطر را که همان گیاه باشدØŒ می‌جوشانند. پس از تبخیر آبØŒ عملیات سرد کردن بخار و تقطیر به صورت سنتی یا صنعتی انجام می‌شود و مایعی که با تقطیر به دست آمدهØŒ‌ معطری است که ما ایرانی‌ها به آن‌ها عرق گیاهی می‌گوییم.

طی فرآیند تبخیر و تقطیرØŒ اسانس و رایحه گیاه داخل مولکول‌های آب نفوذ می‌کند و در اصطلاح علمیØŒ آب مقطر تولید می‌شود. این آب‌های معطر مقطرØŒ علاوه بر طعم و رایحه خوبشانØŒ خواصی هم برای بدن دارند. ما ایرانی‌ها معمولاÙ‹ فقط به مایعی که از گلبرگ‌های گل محمدی تهیه می‌شودØŒ «گلاب» می‌گوییم و سایر آب‌های معطر مقطر را «عرق گیاهی» یا «طبی» می‌نامیم.

 مفهوم عبارت «دوآتشه» که روی برخی از عرقیات گیاهی درج می‌شودØŒ چیستØŸ

 اگر میزان گیاه نسبت به حجم آب بیشتر باشد و رایحه و اسانس بیشتری در مولکول‌های تقطیرشده آب جمع شوندØŒ اصطلاح «دوآتشه» را برای عرق گیاهی به کار می‌برند. عرق دوآتشهØŒ همان عرق اشباع‌شده یا با عطر بسیار غلیظ. مثلاÙ‹ میزان برگ نعنایی که برای تولید یک شیشه عرق نعنا دوآتشه استفاده می‌شودØŒ بسیار بیشتر از برگ نعنایی است که برای تولید یک ظرف عرق نعنا معمولی به کار می‌رود.

 پس خاصیت عرق‌های دوآتشه از انواع معمولی‌شان بیشتر استØŸ

 دقیقاÙ‹ همین طور است. از آنجا که ماده موثر در عرقیات گیاهیØŒ اسانس و رایحه موجود در آن‌هاستØŒ هرچه عرق گیاهی بوی بیشتری داشته باشدØŒ یعنی اسانس بیشتری در مولکول‌های آب وجود دارد و خواص درمانی بیشتری دارد بنابراین خاصیت ضد نفخ و ضد درد عرق نعناهای دوآتشهØŒ به مراتب از انواع معمولی‌شان بیشتر است.

 تفاوت میان عرق نعناهای پاستوریزه و سنتی موجود در بازار چیستØŸ

 هر ماده‌ای که پاستوریزه شودØŒ عاری از وجود هرگونه آلودگی میکروبی و انگلی است پس آلودگی‌های احتمالیØŒ در عرق نعناهای کارخانه‌ای که عبارت پاستوریزه روی آن‌ها درج شدهØŒ‌ وجود ندارد.

 پس احتمال وجود آلودگی در عرق نعناهایی که در کارگاه‌های خانگی و سنتی تهیه می‌شوندØŒ وجود داردØŸ

 عرق از فرآیند تقطیر به دست می‌آید و مایعی که تقطیر می‌شودØŒ کاملا استریل و عاری از هرگونه آلودگی است اما امکان دارد آلودگی از طریق ظرف آلوده یا فردی که عرق را به صورت سنتی تولید و بسته‌بندی می‌کندØŒ به محصول نهایی راه یابد. به همین دلیل نمی‌توانیم بگوییم که عرق نعناهای سنتی کاملا استریل یا کاملا آلوده هستند.

اگر عرق نعنا در کارگاه‌های خانگی با شرایط بهداشتی تهیه و از ظرف‌های پاکیزه برای بسته‌بندی آن استفاده شود و خود تولیدکننده هم مسایل بهداشتی را رعایت کندØŒ دیگر نباید نگران وجود آلودگی در آن بود.

 خاصیت عرق نعنا چیستØŸ

 عرق نعناØŒ فقط حاوی رایحه نعناع ترکیب‌شده با آب است که خاصیت ضد نفخØŒ ضد درد و ضداسپاسم (گرفتگی) دارد. از آنجا که تمام ترکیب‌های نعنا وارد عرقش نمی‌شودØŒ نمی‌توان همه خواص برگ نعنا را به عرق آن هم نسبت داد ولی مصرف این عرق گیاهیØŒ پس از غذا و برای رفع دل‌درد و نفخ یا هضم بهتر غذا مفید است.

 یا میزان مصرف مشخصی برای عرق نعناع وجود داردØŸ

 نهØŒ معمولاÙ‹ میزان استانداردی برای مصرف این عرق‌های سنتی وجود ندارد و نمی‌توان حجم کاملا مشخصی برای مصرف آن‌ها برای افراد در گروه‌های سنی و جنسی مختلف در نظر گرفت. البته می‌توان پیشنهاد کرد که اگر احساس نفخ و دل‌درد داشتیدØŒ حدود یک استکان در هر وعدهØŒ عرق نعنا مصرف کنید. اگر غلظت و بوی عرق نعنا زیاد باشدØŒ می‌توان به مصرف نصف استکان از آن هم بسنده کرد.

 آیا منع مصرفی هم برای استفاده از عرق نعنا در افراد خاصی وجود داردØŸ

 فقط افرادی که به خود گیاه نعنا حساسیت دارند و با خوردن آن دچار واکنش‌های آلرژیک می‌شوندØŒ نه‌تنها عرق نعناØŒ بلکه هیچ‌یک از محصولاتی را که بر پایه گیاه نعنا تولید شده استØŒ نباید مصرف کنند.

 بهترین ظرف و مکان برای نگهداری از عرق نعنا چیستØŸ

 بهتر است تمام عرق‌های گیاهی از جمله عرق نعنا در ظرف‌های شیشه‌ای نگهداری شود. از آنجا که شیشه‌های رنگی (مانند شیشه‌های سبز یا قهوه‌ای) نور کمتری از خود عبور می‌دهندØŒ استفاده از آن‌ها برای نگهداری از عرقیات از شیشه‌های شفاف بهتر است. پس از ظرف‌های شیشه‌ایØŒ ظرف‌های فلزی (مانند ظرف‌های آلومینیومی) بهترین ظرف‌ها برای نگهداری از عرق‌ها هستند.

این روزها برای پایین آوردن قیمت نهایی محصول از پلاستیک برای بسته‌بندی بطری‌های عرق استفاده می‌شود اما پلاستیکØŒ برای نگهداری این محصولات مناسب نیست. به همین دلیل بهتر است یا عرقیاتی که در شیشه هستند بخرید یا آن‌ها را پس از خرید در ظرف‌های شیشه‌ای رنگی یا فلزی پاکیزه و بدون بو بریزید. تمام عرق‌های گیاهی باید در جای خشک و خنک و دور از نور مستقیم آفتاب قرار بگیرند. اگر فروشنده‌ای عرق را بیرون از مغازه و در معرض آفتاب قرار داده بودØŒ از خرید محصول او خودداری کنید.

بهترین زمان مصرف و نشانه فساد عرق‌های گیاهی چیستØŸ

 معمولاÙ‹ روی بسته‌بندی عرقیات سنتی تاریخ تولید و انقضا وجود ندارد و گاهی فقط تاریخ تولید روی بسته‌بندی نوشته می‌شود. بهتر است عرق‌های گیاهی را حداکثر 6 تا 12 ماه پس از تولید مصرف کنید تا از خاصیت آن‌ها بهره‌مند شوید. فساد عرق گیاهی را هم می‌توان از ظاهر آن متوجه شد. عرق سالم و عاری از آلودگیØŒ کاملا شفاف است. وجود هر گونه کدورت یا رسوب در عرق‌های گیاهی می‌تواند نشان‌دهنده وجود آلودگی‌های میکروبی یا قارچ و کپکØŒ درون آن‌ها باشد و باید از مصرف چنین محصولاتی خودداری کرد...

منبع : medplant.ir