سید یاسر جبرائیلی*

برجام یک متن تخصصی چندین لایه است و حقیقت آن است که فهم دقیق فرجام آنØŒ صرفا با مطالعه مفاد مندرج در خود برجام یا قطعنامه میسور نیست. برجام صراحت دارد که قوانین تحریم آمریکا علیه ایران را لغو نمی‌کندØŒ بلکه صرفا اجرای بندهای مشخصی از آن را به حالت تعلیق در می‌آورد. این است که برای ملموس‌تر و عینی‌تر شدن اتفاقاتی که در عرصه عمل درباره تحریم‌ها خواهد افتادØŒ ‌ناگزیر باید به دو دسته از مفاد تحریم‌ها مراجعه کرد و به تحلیل آنها پرداخت : ‌نخستØŒ بندهایی که در برجام مورد اشاره قرار گرفته و قرار است به حالت تعلیق درآیند؛‌ و دومØŒ مفادی که برجام بدان‌ها اشاره‌ای ندارد و پابرجا خواهند ماند. یادداشت حاضرØŒ صرفا به بررسی یکی از بندهای یکی از قوانین تحریم می‌پردازد که در برجامØŒ نه بند قانونی مربوط به آن توسط رئیس جمهور آمریکا به تعلیق در می‌آیدØŒ و نه فرمان اجرایی مرتبط با آن لغو می‌شودØ› ‌ثابت خواهیم کرد که بر اساس همین بند،‌ حتی یک دلار از دارایی‌های مسدود شده ایران در آمریکا آزاد نخواهد شد.

قانون تحریم National Defense Authorization Act for Fiscal Year of 2012 که در آمریکا به تصویب رسیدØŒ تحریم های متعددی را علیه کشورمان وضع کرده است که بر اساس برجام بخشی از بندهای آن توسط رئیس جمهور آمریکا به حالت تعلیق درخواهد آمد. اما یک بخش مهم در این قانون،‌ بند Û±Û²Û´Ûµ(c)  است که به مسدود کردن دارایی‌های ایران در آمریکا اختصاص دارد و برجام آن را تعلیق یا لغو نمی‌کند. این بند رئیس جمهور آمریکا را موظف می‌کند تمام دارایی‌های مالی متعلق به هر نهاد مالی ایرانی که در آمریکاستØŒ به هر طریقی وارد آمریکا می‌شودØŒ ‌یا تحت اختیار شهروندان آمریکایی قرار داشته یا قرار بگیردØŒ مسدود کرده و از انتقال آن جلوگیری نماید(Û±).

پیرو این قانونØŒ باراک اوباما رئیس جمهور آمریکا نیز یک فرمان اجرایی به شماره Û±Û³ÛµÛ¹Û¹ به منظور اجرایی شدن این بند صادر کرد(Û²). طبق بند یک این فرمان اجرایی (Section 1) تمام دارایی‌های متعلق به دولت ایران از جمله بانک مرکزی ایران و تمام موسسات مالی ایران را مسدود شد. در بند Û·(d) و Û·(f) ‌این فرمان اجرایی نیزØŒ عبارات «دولت ایران» و «نهادهای مالی ایران»‌ ‌تعریف شده و هر بخش فرعی دولت ایرانØŒ نهادهای مرتبط با دولت ایران،‌ یا وابسته به دولت ایران از جمله بانک مرکزی و هر فردی که تحت کنترل دولت ایران بوده یا از جانب دولت ایران فعالیت نمایدØ› ‌و همچنین هر نهاد مالی که تحت قوانین ایران فعالیت می‌کند و تحت حاکمیت ایران استØŒ هر کجای عالم که باشدØŒ مشمول این تحریم و انسداد دارایی شده است.

معنی این قانون و فرمان اجرایی متعاقب آنØŒ این است که آن بخشی از دارایی‌های ایران که در قبل از تاریخ صدور فرمان اجرایی Û±Û³ÛµÛ¹Û¹ یعنی Ûµ فوریه Û²Û°Û±Û² در دسترس حاکمیت آمریکا قرار داشتهØŒ هم‌اکنون مسدود شده استØŒ با اجرایی شدن و نهایی شدن و اتمام برجام نیز دلاری از این دارایی ها آزاد نشدهØŒ و حتی پس از برجام در صورتی که اموالی از دولت ایران یا نهادهای ایرانی به نحوی از انحاØ¡ ‌در دسترس دولت آمریکا قرار گیردØŒ مسدود خواهد شد. برداشته شدن این تحریم کاملا در اختیار اوباما بوده اما وی از این کار امتناع کرده است. به عبارت روشن تر باید گفتØŒ هیچ بندی از برجامØŒ واشنگتن را متعهد به آزادسازی اموال بلوکه شده ایران در آمریکا نکرده است.

کنت کاتزمن در گزارشی که برای کنگره آمریکا تهیه کرد و در تاریخ Û´ اوت Û²Û°Û±Ûµ به صورت رسمی از جانب مرکز تحقیقات کنگره منتشر شد(Û³)ØŒ رقم این دارایی های مسدود شده را ÛµÛ±.Û¹Û· میلیارد دلار ذکر کرده و تصریح می کند که «بر اساس برجام دولت آمریکا هیچ تعهدی به آزادسازی این دارایی ها ندارد».

آنچه گذشت فقط یک قلم از تحریم های آمریکاست که با وجود توافق هسته ای حفظ خواهد شد. مداقه در متن برجام نشان می‌دهد ریزه‌کاری‌هایی در آن گنجانده شده است که به طرق مستقیم و غیرمستقیمØŒ بهره‌مند شدن ایران را از آنچه که «برداشته شدن تحریم‌ها در نتیجه توافق و آزادسازی دارایی‌های ایران»‌ خوانده می‌شودØŒ عملا منتفی ساخته است. از جمله همانطوریکه  ۲۴ مرداد ماه طی یادداشتی نشان دادیم(Û´)ØŒ ماده Û²Ûµ برجام به ایالات آمریکا اجازه می‌دهد تحریم‌هایی که در سطح ایالتی علیه ایران وضع کرده‌اند را حفظ نمایند و آمریکایی‌ها در برجام درباره این تحریم‌ها چیزی وعده داده‌اند در حد این عبارت عوامانه که «سعی خود را می کنیم و ببینیم که چه می شود!». Û±Û· شهریور ماه نیز فرمانداران Û±Ûµ ایالت طی نامه‌ای به اوباما تصریح کردند که تحریم‌های ایالت خود را حفظ خواهند کرد(Ûµ). بازی حفظ بند Û±Û²Û´Ûµ(c) برای آزاد نکردن دارایی‌های ایران در آمریکا را باید به بازی‌های دیگری از قبیل بازی ماده Û²Ûµ را افزود و باز،‌ در پی دبه های دیگر و حفره‌های جدیدتر گشت.

به نظر می رسد یکی از وظایف خطیر کمسیون ویژه برجام در مجلس شورای اسلامیØŒ روشن کردن ابعادی از تحریم است که به همین شکل حفظ خواهد شد. سخنان کلی و شعاری درباره اینکه تحریم‌ها برداشته خواهند شدØŒ اگر با مداقه و ریزبینی و کشف جوانب امر همراه نباشدØŒ ممکن است در عملØŒ دولت محترم را با شرایطی مواجه نماید که از پیشØŒ تصورات مثبت و نادرستی درباره آنها داشته است. اگر همه ابعاد واقعی برجام به درستی شفاف و روشن شودØŒ آنگاه می توان با اطمینان خاطر درباره هزینه‌ها و فایده های ناشی از آنØŒ به قضاوت نشست. فرمایشات رهبر معظم انقلاب در دیدار Û±Û² شهریورماه با رئیس و اعضای مجلس خبرگان رهبری در این باره کاملا روشن است و نیازی به تفسیر ندارد:‌

«یک بار میگویند که چهارچوب تحریم‌ها حفظ خواهد شدØ› پس ما نشسته‌ایم این چند وقتØŒ برای چه صحبت کرده‌ایمØŸ صحبت کردیم که چهارچوب تحریم‌ها برداشته بشودØŒ تحریم‌ها برداشته بشود. قرار است که چهارچوب تحریم‌ها حفظ بشود! حالا من نمیدانم معنای «چهارچوب تحریم‌ها حفظ بشود» چیستØŸ ممکن است باز این را هم یک جور معنا کنند امÙ‘ا آنچه از این حرف برمی‌آیدØŒ درست مخالف آن علÙ‘تی است که ما رفتیم برای مذاکرهØ› والÙ‘ا ما چرا مذاکره کنیم! ما داشتیم کار خودمان را میکردیمØ› نوزده هزار سانتریفیوژ ما درست کرده بودیمØŒ می‌توانستیم در مدÙ‘ت نه‌چندان بلندی آن را برسانیم به پنجاه هزار سانتریفیوژ یا شصت هزار سانتریفیوژØ› هیچ مشکلی برای ما وجود نداشت که این کار را بکنیمØ› سوخت بیست درصد را تولید می‌کردیمØŒ می‌توانستیم ادامه بدهیمØ› تحقیق و توسعه را انجام میدادیمØŒ همچنان به همان شکل و با همان سرعت می‌توانستیم انجام بدهیمØ› و همچنین بقیÙ‘ه‌ی چیزها را. اینکه نشستیم مذاکره کردیمØŒ در بعضی از موارد کوتاه آمدیمØŒ یک امتیازاتی دادیمØŒ عمدتاÙ‹ برای این بود که تحریم‌ها برداشته بشودØ› اگر بنا است تحریم‌ها برداشته نشودØŒ پس معامله‌ای وجود نداردØŒ دیگر اصلاÙ‹ این معنا ندارد.»(Û¶)

منبع : فارس