نظر علمای اسلامÙ‰ در مورد عشق مجازÙ‰

به گزارش سرویس دینی جام نیوز، عشق حقیقÙ‰، عشق نسبت به ذات الاهÙ‰ است و سایر عشق‏ها عشق حقیقÙ‰ نیستند، اساساÙ‹ این گونه عشق ها عشق نیستند، بلکه این‏ها در واقع "شوق" هستند. فرق بین عشق و شوق آن است که شوق، میل به چیزÙ‰ است که انسان آن را ندارد و در طلب آن است، ولÙ‰ وقتÙ‰ به آن رسید پس از مدتÙ‰ از دیدار و وصالش دلزده مÙ‰ ‏شود و این خصوصیت تمام شوق‏ها است. اما عشق آن است که چه قبل از وصول، و چه پس از آن نه تنها از وصولش سیر و دلزده نمÙ‰ ‏شود، بلکه هر دم میلش بیشتر شده و خاموشÙ‰ و مردگÙ‰ ندارد. این عشق مختص به ذات اقدس الله است و الاÙ‘ هر چه غیر از او وقتÙ‰ انسان به وصالش رسید، پس از مدتÙ‰ در مÙ‰ ‏یابد که آن چیز اصلاÙ‹ ارزش آن اندازه محبت را نداشته است، بلکه گاهÙ‰ انسان به نادانÙ‰ و سبک‏سرÙ‰ خود مى‏ خندد که چرا این اندازه نسبت به آن چیز بÙ‰ ‏ارزش علاقه ‏مند بوده است.۱ پس عشق حقیقÙ‰ و اصلÙ‰ فقط عشق به خداست. اما این که بعضÙ‰ از عرفا راه رسیدن به عشق الاهÙ‰ را عشق مجازÙ‰ یا عشق به غیر خدا مى‏ دانند، توجیهاتÙ‰ دارد.   در کلام ابن سینا، نخستین اشارات به عشق مجازÙ‰ به عنوان راه گذرÙ‰ براÙ‰ عشق به خدا، و رسیدن به مقامات بالاÙ‰ عرفانÙ‰ وجود دارد.۲ خواجه نصیرالدین طوسÙ‰ در شرح کلام ابن سینا مى‏ گوید: "عشق مجازÙ‰ بر دل انسان، نرمÙ‰ و تØ£ثر و وجد و رقÙ‘ت مÙ‰ ‏بخشد، و انسان را از علایق و دلبستگÙ‰ ‏هاÙ‰ این جهانÙ‰ آزاد کرده و او را وادار مى‏ کند که از هر کس و هر چیزÙ‰ که جز معشوق وÙ‰ است روÙ‰ گرداند، و تمام هموم و خواسته ‏ها و امیال و آرزویش به یک نقطه تمرکز یابد. همین کار باعث مÙ‰ ‏شود که توجه او به معشوق حقیقÙ‰ نسبت به دیگران آسان تر باشد، چه دیگران باید از هزاران خواسته و همÙ‘ و هدف دست بردارند، اما او از همه دست کشیده، فقط از یک مورد باید دل برکند و مهر بردارد، تا آن دل را به آستان معشوق حقیقÙ‰ برده و آن مهر را بر معشوق حقیقÙ‰ بیفکند."۳   عشق باعث دل کندن از وابستگى‏ ها و علایق مختلف مÙ‰ ‏شود، به گونه‏ اÙ‰ که توجه به معشوق حقیقÙ‰ و اصلÙ‰ (خداوند متعال) آسان تر مى‏ شود، و به هر حال زمینه ی توجه به معشوق اصلÙ‰ مÙ‰ ‏شود. عشق مجازÙ‰ به سالک عارف براÙ‰ تلطیف روح، کمک مى‏ رساندØ› زیرا عاشق همواره متوجه معشوق است و سعÙ‰ در به دست آوردن دل او دارد و حاضر است براÙ‰ رضاÙ‰ او از همه چیز دست بکشد.   استعدادهاÙ‰ اشخاص براÙ‰ رسیدن به کمالات معنوÙ‰ متفاوت است، و هر کس را نمى‏ توان مستقیماÙ‹ به عشق حقیقÙ‰ که همان عشق الاهÙ‰ است، هدایت نمود. لذا عشق مجازÙ‰ به عنوان دامÙ‰ براÙ‰ به تور انداختن سالک و جدا ساختن او از امور مختلفÙ‰ که باعث پاÙ‰ بستن او از سیر و سلوک مى‏ گردد، و انداختن او در مسیر معنوÙ‰، مطرح مى‏ گردد. بنابراین در کلمات عرفا و فلاسفه عموماÙ‹ مخالفتÙ‰ با عشق مجازÙ‰ دیده نمÙ‰ ‏شود، بلکه چنانچه ملاحظه شد، آن را پُلÙ‰ براÙ‰ رسیدن به معشوق حقیقÙ‰ مطرح مى‏ کنند.   پی نوشت: ۱ مرتضÙ‰ مطهرÙ‰، تفسیر سوره حمد. ۲ دکتر حسینÙ‰ ملکشاهÙ‰، ترجمه و شرح اشارات و تنبهات ابن سینا، ص ۴۴۶. ۳ سید یحیÙ‰ یثربÙ‰، فلسفه عرفان، ص ۳۳۲.   اسلام کوئست بازنشر:جام نیوز