شرح پرسش: شخصی اول دی ماهØŒ پایان سال خمسی‌اش بوده و خمسش را پرداخت نکرده است. وی در پایان سال خمسیØŒ یک میلیون تومان در حسابش بودهØŒ ولی در بین سال جهت مخارج زندگی ÛµÛ°Û° هزار تومان قرض کرده است. آیا الآن که دو ماه می‌گذردØŒ برای محاسبه خمس می‌تواند آن ÛµÛ°Û° هزار تومان قرضی را که تا الآن پرداخت نکردهØŒ از یک میلیون کم کند و به طلبکار بپردازد و فقط خمس ÛµÛ°Û° هزار تومان باقیمانده را پرداخت نمایدØŸ اگر چند ماه بعد موعد ادای قرض باشد و در آن زمان قصد پرداخت داشته باشد چطورØŸ نظر مراجع تقلید در این‌باره مختلف است: Û±Ù€ گروهی معتقدند چنانچه قبل از پایان سال خمسی بدهی خود را پرداخت کندØŒ آن مقدار مشمول خمس نیستØŒ ولی اگر بعد از سال خمسی پرداخت کندØŒ نمی‌تواند مبلغ بدهی را از درآمد باقی‌مانده کسر نماید.Û± ۲ـ  برخی می‌گویند اگر بدهی مربوط به همان سال درآمد باشد و بخواهد آن‌را پرداخت نمایدØŒ از درآمد سال کسر می‏‌شودØŒ هر چند از پایان سال خمسی گذشته باشد.Û² Û³Ù€ بعضی نیز بر این باورند که اگر شخص بعد از این‌که درآمدی داردØŒ قرض کرده استØŒ بدهی از درآمدش کسر می‌شود ولی اگر قبل از این‌که درآمدی داشته باشد قرض کندØŒ نمی‌تواند آن‌را از درآمد کسر کند.Û³ بله اگر هنوز از زمان حصول درآمد یک سال نگذشته باشدØŒ می‌تواند بدهی را از این درآمد پرداخت کند و گرنه ابتدا باید خمس یک میلیون را بدهدØŒ سپس قرضش را با مابقی بپردازد.Û´ شایان ذکر استØ› همه فقها در این مسئله اتفاق نظر دارند که اگر بدهی مذکورØŒ مربوط به ‌سال‌های قبل باشدØŒ نمی‌توان در پایان سال خمسی آن‌را از درآمد باقی‌مانده کسر نمودØŒ ولی اگر در بین سال بدهی سال‌های قبل را پرداخت کردØŒ می‌تواند از در آمد سال کسر کند. پاسخ مراجع عظام تقلید نسبت به این سوالØŒ چنین است:

حضرت آیه الله العظمی خامنه‌ای (مد ظله العالی):

بدهیØŒ اعم از این‌که بر اثر قرض گرفتن باشد و یا بر اثر خرید نسیه یا وام اگر به خاطر تامین مخارج سالانه زندگی همان سال درآمد باشدØŒ اگر بخواهد پرداخت نماید از درآمد سال کسر می‏‌شودØŒ ولی اگر برای بدهی‏‌های سال‌های قبل باشد هر چند مصرف درآمد سالانه برای پرداخت آن جایز است ولی اگر تا پایان سال پرداخت نشود از درآمد سالانه استثنا نمی‏‌شود.

حضرت آیه الله العظمی سیستانی (مد ظله العالی):

قرضی که هزینه زندگی سال شود می‌تواند مقدار آن را از درآمد همان سال کسر کنند و خمس ما زاد را پرداخت کنند ولی نمی‌توانند قرض سال‌های قبل را از درآمد این سال کسر کنند.  

حضرت آیه الله العظمی شبیری زنجانی (مد ظله العالی):

اگر بعد از به دست آمدن درآمد برای مخارج قرض کردهØŒ از درآمد کسر می‌شود ولی اگر قرض قبل از حصول درآمد باشد نمی‌تواند از درآمد کسر کند. بله اگر هنوز از زمان حصول ربح یکسال نگذشته می‌تواند دینش را از این درآمد بپردازد و گرنه ابتدا باید خمس یک میلیون را بدهد و سپس قرضش را با مابقی بپردازد.  

حضرت آیه الله العظمی صافی گلپایگانی (مد ظله العالی):

اگر قبل از رسیدن سال بدهی پرداخت شود مانعی ندارد ولی کنار گذاشتن و کسر مُسقط خمس نیست. پس در فرض سوال که تا قبل از رسیدن سالØŒ بدهی را نپرداخته است پرداخت خمس موجودی در اول سال (خمس یک میلیون تومان) واجب است.  

حضرت آیه الله العظمی مکارم شیرازی (مد ظله العالی):

چنانچه قبل از سال خمسی بدهی خود را پرداخت کند مشمول خمس نیستØŒ ولی اگر بعد از سال خمسی پرداخت کند خمس دارد و نمی‌توان مبلغ بدهی را کسر کند.  

حضرت آیه الله العظمی نوری همدانی (مد ظله العالی):

اگر قبل از رسیدن سال خمسی مبلغ مذکور را به طلبکار بدهدØŒ جزØ¡ موونه محسوب می‌شود و خمس ندارد. در غیر این‌صورت باید خمس آن را بپردازد.  

حضرت آیه الله العظمی وحید خراسانی (مد ظله العالی):

اگر در بین سال براÙ‰ مخارج خود قرض کند و پیش از تمام شدن سال منفعتÙ‰ ببردØŒ نمى‌تواند مقدار قرض خود را از آن منفعت کسر نمایدØŒ مگر این که قرض بعد از حصول منفعت باشدØŒ ولÙ‰ مى‌تواند قرض خود را از منافع اثناÙ‰ سال ادا نماید. جواب: بلیØŒ به نظر بسیاری از فقها پرداخت خمس هدیه بنابر احتیاط واجب است. اما به نظر مرحوم امام Ù€ ره Ù€ و مقام معظم رهبری پرداخت خمس هدیه لازم نیست. (توضیح المسائل دوازده مرجعØŒ جÛ² ØŒ مÛ±Û·ÛµÛ³ Ù€ ترجمه اجوبه الاستفتائات مقام معظم رهبریØŒ چاپ وزیریØŒ سÛ¸ÛµÛ±). جواب: اگر جایزه باشد زکات ندارد اما اگر حلال باشد جزØ¡ درآمد همان سال شخصی می‌شود که اگر تا یک سال مصرف نکرد بنابر فتوای برخی مراجع باید خمس آن را بپردازد ولی بنابر فتوای امام و رهبری خمس ندارد. (توضیح المسائل Û±Û² مرجعØŒ مÛ±Û·ÛµÛ³ و ترجمه اجوبهØŒ سÛ¸ÛµÛ±). چند استفتاØ¡ از آیه الله خامنه ای دام ظله: جواب: اگر از درآمد بین سال خریدهØŒ خمس دارد. جواب: یارانه خمس نداردØŒ ولÙ‰ سود حاصله اگر تا سر سال خمسÙ‰ باقÙ‰ بماندØŒ متعلق خمس است. جواب: خمس بذر را ضامن است و محصول در زاید بر موونه سال نیز خمس دارد. جواب: خمس آن به عهده شما نیستØŒ بله اگر علم دارید که به عین آن مال خمس تعلÙ‘ق گرفته و صاحبش آن را ادا نکردهØŒ شما در آن مال نمى‌توانید تصرÙ‘ف کنید و دادن خمس آن هم از طرف شما کفایت از وظیفه صاحبش نمى‌کند. جواب: شارژ موبایل را اگر با درآمد بین سال پرداخته استØŒ اعتبار باقیمانده در کارت سر سال خمسی خمس دارد. پی نوشتها: Û±. آیات عظام صافی گلپایگانیØŒ مکارم شیرازی و نوری همدانی. Û². آیات عظام خامنه‌ای و سیستانیØ› البته از عبارت آیت الله سیستانی چنین بر می‌آید که حتی در صورت عدم قصد پرداخت بدهی نیزØŒ می‌توان آن را از در آمد کسر نمود. Û³. آیات عظام وحید خراسانی و شبیری زنجانی. Û´. آیت الله شبیری زنجانی.