سالروز شهادت امام صادق(ع) بهانه ای شد تا به یکی از سوالات که در خصوص این امام همام وجود داردØŒ پرداخته شود. آن سوال این است؛« چرا امام صادق(ع) از فرصت ها برای رسیدن به خلافت استفاده نکرد؟»

در جواب به این سوال باید گفت: امام صادق علیه السلام بخوبی می‌دانست که هدف رهبران مبارز(عباسیان) علیه بنی‌امیهØŒ رسیدن به قدرت می‌باشد و اعتقادی به امامت و خاندان رسالت ندارند به همین خاطر آن‌حضرت سعی کردند از فرصت‌های بوجود آمده بهترین استفاده را بکنند به همین خاطر ایشان دست به فعالیت‌های فرهنگی عمیقی زدند که همین فعالیت‌ها  نه تنها باعث رشد مکتب شیعه گردید بلکه موجب احیاØ¡ سیره نبوی شده و این فعالیت‌ها تØ£ثیر بیشتر از مبارزان سیاسی در جهان اسلام بر جای گذاشت.

این سوال در زمان آن امام بزرگوار نیز مطرح بوده است. کسانی که درباره امام صادق Ù€ علیه السÙ‘لام Ù€ به‌خصوص زندگانی سیاسی آن‌حضرت بحث کرده‌اندØŒ به این نکته پرداخته و جواب‌های هم به آن داده‌اند.

مرحوم علÙ‘امه مجلسی در کتاب بحارالانوار نقل می‌کند که : «شخصی بنام «سهل بن حسن خراسانی» خدمت امام صادق Ù€ علیه السÙ‘لام Ù€ رسیدهØŒ سلام کرده و نشست.

عرض کرد یابن رسول الله Ù€ صلÙ‘ی الله علیه و آله Ù€ شما رئوف و مهربان هستیدØŒ چرا از حق خود دفاع نمی‌کنیدØŸ چه چیزی مانع این امر استØŸ در صورتی‌که بیش از صدهزار شیعه شمشیرزن دارید!

حضرت فرمودند: ای مرد خراسانی بنشینØŒ سپس حضرت امرکردندØŒ تا تنور را روشن کنندØŒ وقتی تنور برافروخته شدØŒ حضرت رو به مرد خراسانی نموده و فرمود: بلند شو و داخل تنور شوØŒ در این هنگام مرد خراسانی ترسید و عرض کرد: یابن رسول الله Ù€ صلÙ‘ی الله علیه و آله Ù€ مرا با آتش نسوزانØŒ از من درگذرØŒ ... حضرت فرمودند: تو را بخشیدم.

در این هنگام یکی از اصحاب امام صادق Ù€ علیه السÙ‘لام Ù€ بنام «هارون مکی» وارد شد در حالی‌که یک کفش خود را با انگشت گرفته بود.

خدمت آن‌حضرت رسید و سلام کرد.

امام Ù€ علیه السÙ‘لام Ù€ جواب سلام او را داد و فرمود: نعلین را از دست خود بینداز و برو داخل تنور ... هارون مکیØŒ نعلین را انداخت و داخل تنور شد.

امام Ù€ علیه السÙ‘لام Ù€ شروع کرد با مرد خراسانی صحبت کردن و از اوضاع خرسان از او می‌پرسید شاید در دل مرد خراسانی غوغا بود و دلش به حال هارون می سوخت.

سپس فرمود: ای خراسانی برو و داخل تنور را نگاه کن. مرد خراسانی بطرف تنور رفت و دید که «هارون مکی» چهار زانو در تنور نشسته است.

امام Ù€ علیه السÙ‘لام Ù€ از مرد خراسانی سئوال کرد: «از این‌ها در خراسان چند نفر پیدا می‌شودØŸ مرد خراسانی عرض کرد: بخدا قسم یک‌نفر هم نیست.

امام Ù€ علیه السÙ‘لام Ù€ فرمودند: ما در زمانی که پنج نفر یاور اینچنین نداشته باشیم قیام نخواهیم کرد. ما خودمان موقعیت مناسب را بهتر می‌دانیم.(Û±)

آری یک رهبر وقتی در مبارزات خود پیروز می‌شود که دارای یاران و سربازان فداکاری باشد. نداشتن نیروهای قوی و شرایط شرکت در جنگ و مبارزهØŒ نتیجه‌ای جزØ¡ شکست نخواهد به همراه نخواهد داشت.

در بررسی زندگی امام صادق Ù€ علیه السÙ‘لام Ù€ و موقعیت آن‌حضرت بخوبی در می‌یابیم که آن‌حضرت از چنین نیروئی برخوردار نبود و کسانی که آن‌حضرت را به مبارزه دعوت می‌کردند در حقیقت منافع خود را جستجوی می‌کردند مثل ابوسلحه خلال یا ابومسلم خراسانی.

ابو مسلم خراسانی بعنوان یک شیعه و پیرو امام صادق(ع) نبود. دعوت از امام صادق(ع) برای تحویل قدرت نیز به این عنوان نبود بلکه او از سیاست برتری جویی عربی از طرف امویان ناراضی بود و خودش نیز نمی توانست قدرت را در دست بگیرد چون مشروعیت نداشت. لذا به امام پیشنهاد کرد تا بعداÙ‹ سهم بزرگی از قدرت را داشته باشد.

ابومسلم پس از مرگ «ابراهیم امام» به حضرت صادق Ù€ علیه السÙ‘لام Ù€ چنین نوشت: «من مردم را به دوستی اهل بیت دعوت می‌کنمØŒ اگر مایل هستید کسی برای خلافت بهتر از شما نیستØŸ امام در پاسخ نوشت: «ما انت من رجالی و لا الزÙ‘مانُ زمانی» (نه تو از یاران منی و نه زمانهØŒ زمانه من است»(Û²)

«فضل کاتب» می‌گوید: روزی نزد امام صادق Ù€ علیه السÙ‘لام Ù€ بودم که نامه‌ای از ابومسلم رسیدØŒ حضرت به پیک فرمودند: «نامه تو را جوابی نیست از نزد ما بیرون شو»(Û³)

هم‌چنین آن حضرت بعد از این‌که نامه‌ای از «ابوسلمه خلÙ‘ان» دریافت کرد و آن‌حضرت را به مبارزه و به دست گرفتن قدرت دعوت می‌کرد. فرمودند: مرا با ابوسلمه که شیعه و پیرو دیگران است چه کارØŸ و سپس نامه او را بدون این‌که آن را بخواند روی شعله چراغ گرفت و سوزاند.

بعلاوه به دیگر بزرگان علÙ‘وی که چنین نامه‌ای را دریافت کرده بودند هشدار داد که فریب این‌گونه افراد را نخورند و جان خود و یاران و فرزندان خود را بی‌جهت به خطر نیندازند»(Û´)

و بار دیگر که ابوسلمه به آن‌حضرت نامه نوشت و گفت: «هفتاد هزار جنگجو در رکاب ما آماده جنگ هستندØŒ اکنون موضع خود را روشن کن» امام Ù€ علیه السÙ‘لام Ù€ باز همان جواب قبلی را دادند»(Ûµ)

شرایط گونه ای است که ابتدا به نظر می‌رسد آن‌حضرت باید به این‌ درخواست‌ها جواب مثبت می‌داد و دست به مبارزه و قیام می‌زدØŒ ولی باگذشت زمان به خوبی به این نکته می‌رسیم که امام Ù€ علیه السÙ‘لام Ù€ کاری را انجام داد که شایسته یک رهبر واقعی بود. زیرا آن‌حضرت می‌دانست که رهبران قیامØŒ هدفی جز رسیدن به قدرت ندارند و اگر شعار طرفداری از اهل بیت(ع) را هم مطرح می‌کنندØŒ صرفاÙ‹ به منظور جلب حمایت توده‌های شیفته اهل بیت است.

همچنین سعی می کردند با سپردن قدرت به امام صادق(ع) دولت مشروع و مقبولی را درست کرده و حضرت را وامدار خویش کنند و بعد از تثبیت قدرت سهم بزرگی از قدرت را در دست داشته باشند.

امام Ù€ علیه السÙ‘لام Ù€ بخوبی می‌دانست که: ابومسلم و ابو سلمه دنبال چهره روشنی از اهل بیت می‌گردند که از وجه و محبوبیت او در راه رسیدن به اهداف خودØŒ بهره‌برداری کنند. آنها به امامت آن‌حضرت عقیده نداشتند وگرنه معنا نداشت که نامه‌های دیگر به بزرگان علÙ‘وی به همین مضمون بنویسند.

امام Ù€ علیه السÙ‘لام Ù€ که سرچشمه علوم و معدن حکمت بود به خوبی می‌دانست که هدف رهبران قیام علیه بنی‌امیÙ‘ه استفاده از موقعیت و شخصیت آن‌حضرت می‌باشد.شاهد این مطلب آنست که در آن زمان مبارزات زیادی بر علیه بنی‌امیه بود که رهبران آن مبارزات از فرزندان پیامبر اسلام Ù€ صلÙ‘ی الله علیه و آله Ù€ بودند. ولی به‌خاطر سست عنصری یاران خود شکست خوردند و به این بهانه جان و مال و ناموس زیادی از شیعیان به هدر رفت. مانند قیام زید بن علی بن حسین(ع) و عبدالله بن حسن.

بنابراین امام صادق Ù€ علیه السÙ‘لام Ù€ دست به یک فعالیت فرهنگی عمیق زدند و با تربیت شاگردان زیادیØŒ مکتب حقÙ‘ه اثنی عشریه را برای همیشه بیمه کردند.

سعی حضرت بر این بود که اگر مبارزه مقدور نیست تفکر سالم و ظالم ستیز شیعه حفظ شود و قوت یابد. گذشت زمان نشان می‌دهد که هشیاری و ژرف اندیشی امام صادق Ù€ علیه السÙ‘لام Ù€ بیشترین ضربه را به دشمنان وارد کرد و بیشترین خدمت را به دین اسلام انجام داد،ً همین فعالیت‌ها باعث شد که دشمنان مکتب شیعه نتوانند آن‌حضرت را تحمÙ‘ل و آن امام بزرگوار را به‌وسیله سمÙ‘ به شهادت رسانیدند.

پی نوشت‌ها:

Û±. Ù€ مجلسیØŒ بحارالانوارØŒ جÛ´Û·ØŒ صÛ±Û²Û³ و Û±Û²Û´.

Û². Ù€ شهرستانیØŒ الملل و النحلØŒ بیروتØŒ دارالمعرفهØŒ Û±Û´Û°Û² هÙ€ قØŒ ج ۱، ص Û±ÛµÛ´ (به نقل از سیره پیشوایانØŒ استاد مهدی پشوائی).

Û³. Ù€ کلینیØŒ الروضه من الکافیØŒ تهرانØŒ دارالکتب الاسلامیهØŒ چاپ ۲، ص Û²Û·Û´ و مجلسیØŒ بحارالانوارØŒ تهرانØŒ المکتبه الاسلامیهØŒ جÛ´Û·ØŒ صÛ²Û¹Û·ØŒ (به نقل از سیره پیشوایانØŒ مهدی پشوائی).

Û´. Ù€ ابن الطقطقیØŒ الفخریØŒ بیروتØŒ دارصادرØŒ ص Û±ÛµÛ´ØŒ مسعودیØŒ مروج الذهبØŒ بیروتØŒ دار الاندلسØŒ ج۳، ص ۵۳، و Û²Û´Ûµ (به نقل از سیره پیشوایانØŒ مهدی پشوائی).

Ûµ. Ù€ مجلسیØŒ بحارالانوارØŒ تهرانØŒ المکتبه الاسلامیهØŒ جÛ´Û·ØŒ ص۱۳۳، (به نقل از سیره پیشوایان از مهدی پشوایی)

منبع : جام نیوز