امام صادق(ع) در روز Û±Û· ربیع الاول سال Û¸Û³ هجری قمری در مدینه متولد شدندØŒ پدر گرامی آن حضرتØŒ امام محمد باقر(ع) و مادر ارجمندش ام فروهØŒ دختر قاسم بن محمد بن ابی‌بکر استØŒ نام شریفش جعفر و لقب معروفش صادق و کنیه‌اش ابوعبدالله استØŒ شهادت آن حضرت در Û²Ûµ شوال سال Û±Û´Û¸ هجری قمری در Û¶Ûµ سالگی به دستور منصور دوانیقی خلیفه ستمگر عباسی به وسیله سمی که به آن بزرگوار خوراندندØŒ در شهر مدینه اتفاق افتاد و محل دفن رئیس مذهب جعفری در قبرستان بقیع است. امام جعفر صادق(ع) تلاش و کوشش خود را با مساعی علمی آغاز و حوزه فکری و ثمربخش خویش را که بزرگان فقها و متفکران از آن بیرون آمدندØŒ در صفوف امت افتتاح کرد و با تربیت شاگردانی دانشمند ذخیره علمی بزرگی برای امت بر جای گذاشتØŒ چنانچه به پاس زحمات ششمین ستاره آسمان ولایت و امامت مکتب تشیع را به نام مکتب جعفری می‌شناسندØŒ حال یکی از پرسش‌هایی که در این رابطه مطرح می‌شود این است که اگر ما امامان قبل از امام جعفر صادق(ع) را قبول داریمØŒ پس چرا شیعه جعفری شده‌ایمØŸ مرکز مطالعات و پاسخگویی به شبهات حوزه علمیه قم این چنین می‌نویسد:

شیعه یعنی یاران و پیروان و تابعین یک نفر یا چند نفر و در اصطلاح به افرادی گفته می‌شود که از امام علی(ع) پیروی کرده و آن حضرت را خلیفه بلا فصل پیامبر(ص) می‌دانند(Û±)ØŒ بر این اساس شیعه دو معنی عام و خاص داردØŒ معنی عام آن به عموم پیروان علی بن ابیطالب(ع) و معتقدین به خلافت و زمامداری بلا فصل آن بزرگوار بعد از پیغمبر خاتم(ص) گفته می‌شود و شیعه به این معنی در طول تاریخ و با گذشت ایام به گروه‌ها و شعبه‌های متعدد تقسیم شدØŒ مثل شیعه زیدیØŒ شیعه اسماعیلی و دیگر فرق و گروه‌ها.

اما شیعه به معنی خاص به افرادی اطلاق می‌شود که علاوه بر اینکه به امامت و جانشینی بلافصل امام علی(ع) بعد از رحلت پیامبر(ص) اعتقاد دارندØŒ به امامت یازده فرزند آن حضرت نیز معتقد هستند و به این گروه شیعه اثنی عشریØŒ امامیهØŒ جعفری مذهب نیز اطلاق می‌شود.(Û²) پیدایش شیعه و اطلاق این نام به گروهی خاص پیروان علی(ع) طبق روایات و گزارشات تاریخی به دوران زندگی و حیات حضرت محمد(ص) بر می‌گردد. جابر بن عبدالله انصاری صحابی رسول مکرم اسلام(ص) نقل می‌کند: ما در خدمت پیامبر(ص) بودیمØŒ علی بن ابیطالب(ع) وارد شد،‌ آنگاه پیامبر(ص) با اشاره به علی(ع) فرمودند: «و الذی نفسی بیده ان هذا و شیعته هم الفائزون یوم القیامه»(Û³)Ø› سوگند به کسی که جانم در قبضه قدرت او استØŒ همانا این مرد(علی) و پیروانش در روز قیامت البته از رستگاران خواهند بودØŒ در جای دیگر می‌فرماید: یا علی تو و شیعیانت در بهشت هستید.(Û´) با توجه به این موارد و موارد متعدد دیگر معلوم می‌شود شیعه از همان صدر اسلام به یاران و پیروان علی(ع) اطلاق می‌شدØŒ اما همان طور که ذکر شد شیعه به نام‌های دیگر نیز در طول تاریخ نامگذاری شده استØŒ اینکه گفته می‌شود اثنی عشری(دوازده امام) چون به دوازده جانشین و امام بعد از پیامبر(ص) معتقد است و لذا امامیه بر این اساس امامت را یکی از اصول دین می‌دانند و دوازده امام را پیشوایان دین می‌دانند که از طرف رسول خدا(ص) تعیین گردیده‌اند.

اما چرا به جعفریØŒ شیعه جعفریØŒ مذهب جعفری اطلاق شده استØŒ در رابطه با این بخش باید گفت که بعد از رحلت پیامبر(ص) در دوره خلافت خلیفه دوم نوشتن حدیث و حتی نقل آن ممنوع شد و این عمل حدود Û±Û°Û° سال ادامه یافت تا اینکه در دوره امامت امام باقر(ع) که در ایام خلافت عمر بن عبد العزیز اموی بودØŒ ممنوعیت کتابت و نوشتن حدیث برداشته و از طرفی هم به خاطر درگیری خلافت به مسائل دیگر فرصت مناسبی برای امام باقر(ع) و شاگردان آن ایجاد شد تا اخبار و روایات وارد شده از پیامبر(ص) و دیگر امامان جمع‌آوری و توسعه دهند و این امر در دوره امام صادق(ع) به اوج خود رسیدØŒ یعنی در دوره‌ای که از Û±Û±Û´ هجری تا Û±Û´Û¸ هجری زمان حیات امام صادق(ع) پایه فکری نظام تشیع که در زمان پیامبر(ص) و ائمه پیشین طرح‌ریزی شده بودØŒ مستحکم شد.

امام صادق(ع) از فرصت به دست آمده و مناسب سیاسی موجود که در نهایتØŒ موجب انتقال خلافت از امویان به عباسیان شد و با ملاحظه نیاز جامعه و آمادگی زمینه اجتماعی دنباله نهضت علمی و فرهنگی پدرش امام باقر(ع) را گرفت و حوزه وسیع علمی بزرگی به وجود آورد و در رشته‌های مختلف علوم عقلی و نقلی آن روز راØŒ به شاگردان بزرگی هم چون هشام بن حکمØŒ محمد بن مسلمØŒ جابر بن حیان و.....آموخت که علاوه بر استحکام پایه اعتقادی شیعه موجب توسعه و گسترش آن هم شد. لذا در این دوره تکیه اصلی شیعه بر امام صادق(ع) بود و اکثر روایات را از آن حضرت اخذ می‌کرد(Ûµ) و در این تاریخ تشیع دارای شناسنامه شد و به صورت یک مذهب رسمی به نام امام صادق(ع) مزین شد.

این در حالی بود که در این دوره مذاهب اهل سنت نیز در حال شکل‌گیری بودØŒ پس در حقیقت گام دوم در بنیان‌گذاری مکتب را حضرت امام صادق(ع) برداشتØŒ مکتبی که پایه‌های اولیه آن در زمان پیامبر(ص) و ائمه پیش از امام صادق(ع) برداشته شده بودØŒ لذا به خاطر اهتمام امام صادق(ع) در گسترش و اشاعه فقه و عقاید شیعه این مذهب به نام آن حضرت مزین شده است. دوران امامت امام صادق(ع) نقطه عطفی در نهضت تشیع و زمانی بسیار حساس برای این مکتب بوده استØŒ چرا که این دورهØŒ دوره‌ای است مکاتب و مذاهب مختلف در شرف شکل گیری بودندØŒ از طرفی مذاهب اهل سنت و از طرفی گروه خوارج و مرجئه و قدریه و نیز گروه‌های منشعب شده از شیعه مثل کیسانیه و دیگر گروه‌ها درحال شکل‌گیری و یا فعالیت بودندØŒ لذا برای تفکیک این مذهب با مذاهب دیگر پیروان این مکتب که در مکتب جعفری و حوزه درس آن حضرت تربیت یافته بودندØŒ به این نام و عنوان شهرت یافتندØŒ چرا که اطلاق شیعه در دوره امام صادق(ع) معنای وسیعی داشت. بنابراین در دوره امام صادق(ع) آن حضرت با تربیت شاگردان و فرستادن آن‌ها به مناطق دیگر و جمع آوری و تدوین و استحکام بخشیدن به عقاید و فقه تشیع و نشر آن توسط شاگردان تربیت یافته و نیز برای تفکیک از دیگر فرقه‌ها و گروه‌هایی که در این دوره فعالیت داشتندØŒ شریعت اسلام و آیین محمدی(ص) در چهره مذهب تشیع که همزمان با پیامبر(ص) شکل گرفته بودØŒ شکل و انسجام فکری محکم‌تری یافت و طرفداران آنان به نام شیعه امامی و شیعه جعفری شهرت یافتند و امام صادق به رئیس مذهب مشهور شد و فقه شیعه امامی را منسجم ساخت(Û¶)ØŒ به عبارت دیگر مذهب اهل بیت به نام مذهب جعفری معروف شده است.

*پی‌نوشت‌ها:

Û±.شهرستانیØŒ محمد بن عبدالکریمØŒ الملل و النحلØŒ بیروتØŒ دار المعرفه Û±Û´Û±Ûµق. ج۱، صÛ±Û¶Û¹. Û². ر.ک: صفائیØŒ سید احمدØŒ نبوت عامهØŒ قمØŒ آفاقØŒ Û±Û´Û°Û¹ق. صÛ±Û´Û·. Û³. طوسیØŒ محمد بن حسنØŒ الامالیØŒ قم دار الثقافهØŒ چاپ اولØŒ Û±Û´Û±Û´قØŒ صÛ²ÛµÛ±. Û´. مجلسیØŒ محمد باقرØŒ بحارالانوارØŒ بیروتØŒ موسسه الوفاØ¡ØŒ Û±Û´Û°Û³قØŒ ج۹، صÛ±Û¹Û¹. Ûµ. ر.ک: جعفریانØŒ رسولØŒ حیات فکری و سیاسی امامان شیعهØŒ قمØŒ انصاریانØŒ Û±Û´Û²Û³قØŒ صÛ³Û²ÛµÙ€Û³Û³Ûµ. Û¶. خواجویانØŒ محمد کاظمØŒ تاریخ تشیعØŒ مشهدØŒ جهاد دانشگاهیØŒ Û±Û³Û·Û¶ش. صÛ·Û¸.

منبع : فارس