امیرمÛ†منان علی علیه السلام در وصف خود و یارانش سخنی دارد که نشان می دهد سیره آن حضرت «اول کار بعد شعار» بوده است و بیان می دارد که رویه ی دشمن اول شعار و هیاهو است. آن حضرت در جریان جنگ جملÛ± در توصیف آنها می فرماید: «وÙŽ قÙŽدÙ’ Ø£ÙŽرÙ’عÙŽدُوا وÙŽ Ø£ÙŽبÙ’رÙŽقُوا وÙŽ مÙŽعÙŽ هÙŽذÙŽیÙ’نِ الْأَمÙ’رÙŽیÙ’نِ الÙ’فÙŽشÙŽلُ» : چون برق درخشیدند و چون تندر خروشیدندØ› با این همه کارÙ‰ نکردند و وا پس خزیدند. این همان شعار بی عمل است که دیروز نشان اصحاب جمل بود و امروز نشان دشمنان ما که چون رسانه دارند و توان هیاهو مدام می درخشند و می خروشند و حرف می زنند و شعار می دهند که همه گزینه ها روی میز است. اما نتیجه همان است که اصحاب جمل در آن فرو رفتند. در این سو که امیرمÛ†منان علیه السلام و یارانش قرار دارند آن حضرت خود و سپاهش را اینگونه توصیف می کند: «وÙŽ لÙŽسÙ’نÙŽا نُرÙ’عِدُ حÙŽتÙ‘ÙŽÙ‰ نُوقِعÙŽ وÙŽ لÙŽا نُسِیلُ حÙŽتÙ‘ÙŽÙ‰ نُمÙ’طِر»۲ : ولی ما تا بر دشمن نتازیم هیاهو به راه نمی اندازیم و تا نباریمØŒ سیل روان نمÙ‰ سازیم. و این همان شعار بعد از عمل است که رمز پیروزی مردان الهی است که با تکیه بر خدا گام در عرصه عمل می نهند بی شعار و هیاهو با تمام قوا کار می کنند تا به هدف برسند. هستند کسانی که چون مولایشان علی علیه السلام بیش از آنکه مرد شعار باشند مرد عملند. جا دارد یاد کنیم از شهید «تهرانی مقدم» که به حقØŒ رادمردی از این تبار بود. و چه بسیارند کسانی که دلخوش به شعارهایی هستند که مدام سر می دهند و خود و دیگران را با آن سرگرم می کنند حال آن که در عمل هیچ و یا چندان خبری نیست. نقش نیت در پاداش در پایان جنگ جملØŒ زمانی که لشگر امام علیه السلام  پیروز شد و یاران حضرت غرق در شادÙ‰ شدند یکÙ‰ از یاران امام علیه السلام که علاقه فراوانی به برادرش داشت جاÙ‰ او را در این صحنه خالÙ‰ دید و آرزو کرد که اÙ‰ کاش برادرش بود و در این شادÙ‰ شرکت مÙ‰ کرد و آثار عظمت الهÙ‰ را در این پیروزÙ‰ می دید. برای همین به امام علیه السلام  عرض کرد: دوست داشتم برادرم در این صحنه بود و مÙ‰ دید چگونه خداوند تو را در برابر دشمنانت یارÙ‰ داد. امام علیه السلام  از او پرسید: «أَ هÙŽوÙŽÙ‰ Ø£ÙŽخِیکÙŽ مÙŽعÙŽنÙŽا؟» : آیا دل برادرت با ما استØŸ وقتی او پاسخ مثبت داد امام علیه السلام  فرمود: «فÙŽقÙŽدÙ’ شÙŽهِدÙŽنÙŽا وÙŽ لÙŽقÙŽدÙ’ شÙŽهِدÙŽنÙŽا فِی عÙŽسÙ’کÙŽرِنÙŽا هÙŽذÙŽا Ø£ÙŽقÙ’وÙŽامÙŒ فِی Ø£ÙŽصÙ’لÙŽابِ الرِّجÙŽالِ وÙŽ Ø£ÙŽرÙ’حÙŽامِ النِّسÙŽاءِ سÙŽیÙŽرÙ’عÙŽفُ بِهِمُ الزÙ‘ÙŽمÙŽانُ وÙŽ یÙŽقÙ’وÙŽÙ‰ بِهِمُ الْإِیمÙŽان‏»۳ : پس او نیز در این نبرد با ما بوده و حضور داشته است‏. (نه تنها اوØ› بلکه) مردمی در این لشگر در کنار ما بوده اند که هم اکنون در صلب مردان و رحم زنان هستند. آنان در آینده متولد می شوند و دین و ایمان به وسیله آنها نیرومند خواهد شد. با این بیان لطیف و عمیقØŒ امام علیه السلام حضور معنوÙ‰ برادر آن رزمنده که همدل و هم عقیده با ایشان بود را جمع سپاه امیرالمÛ†منین علیه السلام  اعلام فرمود. به تعبیر دیگرØŒ امام علÙ‰(علیه السلام) با این بیانØŒ تمام کسانÙ‰ که آن روز در مناطق دور و نزدیک جهان می زیستند و با عذر موجهی در رکاب حضرت حضور نداشتندØŒ امÙ‘ا با امام و یارانش همدل و هم عقیده بودند و همچنین کسانÙ‰ که روزگاران بعد قدم به عرصه جهان مى‏نهند و با ایشان همدل و هم عقیده اند را حاضر در آن میدان و میادین مشابه نبرد حق و باطل دانسته و تمام آنها را در برکات و حسنات آن شریک می داندØ› زیرا از دیدگاه اسلام در میان پیوندهاÙ‰ گوناگونÙ‰ که در بین انسانها دیده مÙ‰ شود (پیوند نژادØŒ زبانØŒ تفکÙ‘ر سیاسÙ‰ و منافع اقتصادÙ‰ و ...) برترین و والاترین پیوندØŒ همان پیوند مکتبÙ‰ است که در این خطبه به آن اشاره شده است.Û´

نقش عدالت در رفاه اجتماعی

همه مورÙ‘خان در این مسØ£له هم نظرند که عثمان خلیفه سوÙ‘مØŒ حاتم بخشى‏هاÙ‰ عجیبÙ‰ از بیت المال کرد و مبالغ سرسام آوری از آن را به دوستان و بستگان خود واگذار کرد. او بر خلافت سنÙ‘ت پیامبر خدا صلی الله علیه و آله و حتّى بر خلاف روش دو خلیفه پیشین بی عدالتی های فراوانی را بر بیت المال مسلمین روا داشت و همین سبب شد که مردم بر ضدÙ‘ او قیام کرده سرانجام او را به قتل برسانند. پس از او زمانی که امیرمÛ†منان علیه السلام به حکومت رسید در سخنرانی روز دوم خودÛµ به این جنبه حکومتØ› یعنی عدالت در تمام عرصه ها به ویژه در عرصه اقتصادی پرداخت و با قاطعیت تمام اعلام کرد: «وÙŽ اللÙ‘ÙŽهِ لÙŽوÙ’ وÙŽجÙŽدÙ’تُهُ قÙŽدÙ’ تُزُوِّجÙŽ بِهِ النِّسÙŽاءُ وÙŽ مُلِکÙŽ بِهِ الْإِمÙŽاءُ لÙŽرÙŽدÙŽدÙ’تُهُ» : به خدا سوگند اگر آن املاک که به ناحق از بیت المال جدا شده را بیابم قاطعانه به بیت المال مسلمانان بر مÙ‰ گردانم اگر چه مهریه زنان شده باشد یا با آن کنیزها خریده باشندØ› یعنی اگر آن را در موارد حسÙ‘اس و خاصّى که مربوط به زندگÙ‰ شخصی افراد است نیز صرف شده باشدØŒ باز هم باید به بیت المال برگردد تا مردم بدانند آنچه قبلا عمل شده قانون اسلام نبوده و الگو و سرمشقÙ‰ براÙ‰ آیندگان نگردد و من اجازه نمÙ‰ دهم بÙ‰ عدالتÙ‰ گذشته در جهان اسلام ادامه یابد. آنگاه به یکی از آثار و برکات این کار (عدالت اقتصادی) اشاره کرده و می فرماید: «فÙŽØ¥نÙ‘ÙŽ فِی الÙ’عÙŽدÙ’لِ سÙŽعÙŽهً» : چرا که در عدالتØŒ گشایش است. یعنی این کارØŒ مصداق روشن عدالت استØ› عدالتی که مایه شکوفایÙ‰ جامعه و رضایت عموم مردم و خاموش شدن آتش فتنه هاست. از آنجا که عزم بر اجرای قاطعانه عدالت و ندید گرفتن روابط و مناسبات برای آنان که بی عدالتی جیب هایشان را پر کرده همیشه ناخوشایند است امام علیه السلام  برای اصلاح و هدایت این عده می فرماید: «مÙŽنÙ’ ضÙŽاقÙŽ عÙŽلÙŽیÙ’هِ الÙ’عÙŽدÙ’لُ فÙŽالÙ’جÙŽوÙ’رُ عÙŽلÙŽیÙ’هِ Ø£ÙŽضÙ’یÙŽق‏»۶ : کسی که عدالت بر او دشوار آید ستم برایش دشوارتر خواهد بود. چرا که عدالت اموال حلال او را به او مÙ‰ دهد و تنها اموال نامشروعش را مÙ‰ گیردØ› ولÙ‰ اگر تن به عدالت ندهند و ظلم حاکم شودØŒ تمام اموالشان به خطر مÙ‰ افتدØ› هم حلالشان و هم حرامشان! در تفسیر سخن امام علیه السلام  این را نیز می توان گفت که: هر گاه به حکم عادلانه چیزÙ‰ را از انسان بگیرند ممکن است بر او سخت آیدØ› امÙ‘ا اگر همان را به ستم از او بگیرند به مراتب برایش دشوار تر خواهد بود.   پی نوشت ها : Û±.جنگی که به سرکردگی طلحه و زبیر و نقش آفرینی عایشه در سال Û³Û¶ هجری ق. بر علی علیه السلام تحمیل شد و نتیجه آن شکست ذلت بار اصحاب جمل بود. Û².نهج البلاغه خطبه Û¹ Û³.نهج البلاغهØŒ خطبه Û±Û² Û´.پیام امام امیر المومنین علیه السلامØŒ ج‏۱، ص Û´Û¹Û¸ Ûµ.شرح نهج البلاغه ابن Ø£بی الحدیدØŒ ج‏۱، ص Û²Û¶Û¹ Û¶.نهج البلاغهØŒ خطبه منبع:فارس