محمد محبوبی : شرح وقایع مهمترین جلسه مجلس خبرگان رهبری پس از انقلاب اسلامیØŒ یعنی جلسه‎ای که به انتخاب آیت الله خامنه‎ای به عنوان ولی فقیه و جانشین حضرت امام (ره) منجر شدØŒ از آن جمله اتفاقات تاریخی است که هنوز بعد از گذشت Û²Û¶ سالØŒ زوایای مهم و پنهانی را در دل خود جای داده است.

روایتی که در چند سال اخیر از این جلسه منتشر شده استØŒ یک خط سیر کلی را دنبال می‎کندØŒ اینکه هاشمی رفسنجانی رئیس مجلس بودهØŒ عده‎ای به دنبال شورایی کردن رهبری بوده‎اند و در نهایت با بیان وصیت امام در مورد آیت الله خامنه‎ای توسط ویØŒ خبرگان مجاب به انتخاب ایشان به عنوان ولی فقیه و رهبر انقلاب شده‎اند.

اما از بررسی اظهاراتØŒ روایات و خاطرات شاهدان  عینی و حاضران در جلسه می‎توان اینگونه استنباط کرد که این همه ماجرا و روایت نیست. همچنان این سوال مهم باقی است که پس چه کسانی در مجلس آنروز خبرگان به دنبال رهبری شورایی بوده‎اند و چه شده است که کار به بازگویی وصیت حضرت امام درباره آیت‎الله خامنه‎ای کشیده شده است!ØŸ

آنچه از گزارش‎های زیر بر می‎آید آن است که مدافع و طرح کننده اصلی شورایی شدن رهبری کسی نبوده جز هاشمی رفسنجانیØŒ و اتفاقا او تمایلی به طرح وصیت امام درباره آیت‎الله خامنه‎ای در مجلس خبرگان نداشته و مقابل آن مقاومت می کرده است و این اصرار مرحوم سیداحمد خمینیØŒ آقایان شبستریØŒ امینیØŒ حائری و بسیاری دیگر از مجتهدین حاضر در جمع بوده که هاشمی را وادار کرده تا وصیت امام درباره آیت‎الله خامنه‎ای و شایستگی ایشان برای ولایت و زعامت را بازگو کند.

البته هاشمی در همه اظهار نظرهای خود در این بارهØŒ با زیرکی تمام خود و آیت الله خامنه‎ای را به عنوان مدافعین شورایی شدن رهبری معرفی می‎کندØŒ اما این نکته را اشاره نمی‎کند که علت دفاع ایشان از شورایی شدن رهبریØŒ در مظان انتخاب بودن ایشان بوده و آیت‎الله خامنه‎ای به همان دلیل از شورایی شدن رهبری حمایت می‎کرده‎اند که با طرح نام خود به عنوان گزینه رهبری به شدت مخالفت کردند!

این در حالی است که میل هاشمی رفسنجانی برای رسیدن به مدل شورایی از نحوه غیر متعارف رای گیری آن اجلاس نیز مشهود است. چنانکه آیت‎الله حائری از اعتراض اعضاØ¡ مجلس به این نحوه مدیریت جلسه توسط هاشمی حکایت کرده است.

شاید این گزارش باب جدیدی را برای روشن شدن هر چه بیشتر  این واقعیت تاریخی باز کند.

گفتنی است رجانیوز در نظر دارد در روزهای آینده اسناد منتشر نشده‎ای در باره این واقعیت تاریخی را در اختیار مخاطبان خود قرار دهد.

روایت اول‌شخص

در ابتدای امر می‌توان به روایت خود آقای هاشمی رفسنجانی از اجلاسیه فوق‌العاده خبرگان در روز Û±Û´ خرداد Û±Û³Û¶Û¸ اشاره کرد که سیر جاری وقایع را تشریح می‌کند. این خاطرات به وضوح به همگان- از جمله حامیان آقای هاشمی و دفتر ایشان- ثابت می‌کند که انتخاب آیت‌الله خامنه‌ای تنها با یک نقل قول هاشمی صورت نپذیرفتØŒ بلکه اقبال عمومی و جو حاکم مجلس خبرگان موافق و همسو با رهبر معظم انقلاب بود.

آقای هاشمی رفسنجانی در کتاب خاطرات خودØŒ حوادث این جلسه را این گونه تعریف می‌کند: «...بحث‌های زیادی شد. بعضی‌ها طرفدار رهبری شورایی و بعضی خواهان رهبری فردی بودند. بعضی آیت‌الله خامنه‌ای و بعضی‌ها آیت‌الله سید محمدرضا گلپایگانی را مطرح کردند و برای شورا هم اسم‌هایی برده شد. قبلاÙ‹ در مشورت‌های سران قوا و جمعی دیگر از بزرگان به این نتیجه رسیده بودیم که شورایی مرکب از آیات خامنه‌ایØŒ موسوی اردبیلی و مشکینی رهبری را به عهده بگیرند ولی در مذاکراتØŒ رهبری فردی رØ£ی بیشتری آورد. آیت‌الله خامنه‌ای با رهبری فردی مخالفت کردند. من هم مخالف بودم. نوبت نرسید. ابتدا به پیشنهاد اعضای جامعه مدرسین که عضو مجلس خبرگان بودندØŒ آیت‌الله گلپایگانی مطرح شد. حدود Û±Û´ نفر به ایشان رØ£ی دادند. سپس پیشنهاد رهبری آیت‌الله خامنه‌ای مطرح شد. خود ایشان پشت تریبون رفتند و گفتند من با رهبری شورایی مطابق قانون اساسی موافقم و با رهبری فردی مخالفم. پس چگونه نامزد بشومØŸ من که جلسه را اداره می‌کردمØŒ گفتم اکنون با رØ£ی خبرگانØŒ رهبری فردی قانون شده و چاره‌ای نیست. سرانجام آقای خامنه‌ای با Û¶Û° رØ£ی از Û·Û´ عضو حاضر رØ£ی آوردند و مسØ£له به این مهمی به این خوبی حل شد. من هم در چند مورد صحبت کوتاهی کردم و نظرات امام را درباره صلاحیت رهبری آقای خامنه‌ای نقل کردم.» (Û±)

آقای هاشمی رفسنجانی در گفت‌وگوی دیگری به روایت خاطرات مشابهی می‌پردازد. نکته جالب این گفت‌وگو که با کتاب خاطرات نیز مشترک استØŒ این واقعیت است که آقای هاشمی از نظر امام روی شخص آیت‌الله خامنه‌ای اطلاع کامل داشته است. در واقع تعدد تØ£کیدات امام روی آیت‌الله خامنه‌ای جای شک و شبهه‌ای برای آقای هاشمی به جا نمی‌گذاشتØŒ با این حال وی پیش از اجلاسیه خبرگان و حتی در حین جلسه روی رهبری شورایی پافشاری می‌کرد: «س: من در خطبه‌های نماز جمعه شما خواندم که بعد از طرح مسØ£له قضیه مهدی هاشمیØŒ امام فرمودند «شما در بین خودتان کسی را دارید» که اشاره به آیت‌الله خامنه‌ای بود.

ج: درست است. همان است که قبلاÙ‹ گفتم. امام چنین چیزی گفته بودند ولی خود آیت‌الله خامنه‌ای قبول نداشتند. ساعاتی قبل از رحلت امام که قطع امید کرده بودیمØŒ در جماران جمع شدیم که چه کار کنیمØŒ چون پزشکان گفته بودند که ممکن است امام امشب رحلت کنند. نظر ما این بود که آیت‌الله مشکینیØŒ آیت‌الله موسوی اردبیلی و آیت‌الله خامنه‌ای اعضای شورای رهبری باشند که آیت‌الله خامنه‌ای قبول نمی‌کردند جزو این سه نفر باشند. من اصرار داشتم که اگر شما باشیدØŒ برای آن دو نفر مفید است. اصلاÙ‹ تا آن موقع نامزدی نداشتیم. بعد که خبرگان بعد از رحلت امام جلسه گرفتØŒ من و آیت‌الله خامنه‌ای در سخنرانی خود با انتخاب فردی مخالفت کردیم. گفتیم باید شورا باشد. اینکه می‌گویند ما کسی را داشتیمØŒ دروغ است.

س: وقتی قرار شد آیت‌الله خامنه‌ای مطرح شودØŒ به این فرمایش حضرت امام استناد کردیدØŸ رØ£ی آوردن بالای آیت‌الله خامنه‌ای چه بودØŸ

ج: تمام شدن سریع کار خبرگان و رØ£ی‌آوری ایشان پنج دلیل داشت: اول این که اوضاع خطرناک بود و خبرهایی هم از جبهه رسیده بود که نیروهای صدام حرکت کردند و به جلو می‌آیند. همه نگران بودیم که خلØ£ وجود رهبری آن هم پس از رحلت امام مشکل‌ساز شود. دوم همین حرف‌هایی که پنج ‌نفری از امام شنیده بودیم مطرح کردیم. سوم نقل نظر امام که مجتهد کافی است و احتیاج به مرجع نیست. چهارم آن حرف‌هایی هم که نقل کردند امام پای تلویزیون گفتندØŒ مؤثر بود. پنجم که مهم‌تر از همه استØŒ شخصیت و صلاحیت‌های خود آیت‌الله خامنه‌ای است که برای خبرگان شناخته شده بود و اصلح‌تر از ایشان کسی را نمی‌شناختند.» (Û²)

مشخص است که انتخاب حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در سال Û±Û³Û¶Û¸ به صورت طبیعی و براساس صلاحیت‌های شخص ایشان و تØ£یید امام خمینی صورت گرفت و این گونه نبود که قدرت نفوذ کلام آقای هاشمی و ذکر یک خاطره- آن هم در لحظات انتهایی جلسه که نظر مثبت مجلس خبرگان در انتخاب حضرت آیت‌الله خامنه‌ای محرز شده بود- در انتخاب یک شخص مؤثر بوده باشد.

تکرار و تلقین پیاپی این گزارهØŒ امر را بر دفتر و حامیان هاشمی رفسنجانی مشتبه کرد که واقعاÙ‹ شخص ایشانØŒ حضرت آیت‌الله خامنه‌ای را به رهبری رسانده است و صرف ذکر خاطره‌ای در اجلاسیه فوق‌العاده خبرگان مسیر تاریخ را تغییر داد. نمونه بارز این باور را می‌توان در بیانیه رسمی دفتر آقای هاشمی مشاهده کرد. دفتر آقای هاشمی رفسنجانی طی جوابیه‌ای که به آیت‌الله سیدمحمد خامنه‌ای نوشتØŒ به صراحت به همین مسØ£له اشاره می‌کند و چنان با اطمینان از نقش محوری هاشمی در انتخاب رهبری پس از امام یاد می‌کند که گویی آقای هاشمی صاحب انقلاب بود و رهبری آن را نیز به آیت‌الله خامنه‌ای تفویض کرد: «آقای سیدمحمد خامنه‌ای احتمالاÙ‹ در روز رحلت امام و انتخاب آیت‌الله خامنه‌ای به عنوان رهبر جمهوری اسلامی ایران نبودند یا احتمالاÙ‹ به قول امام علی(ع) به عنوان «مرده‌ای در میان زندگان» آن روز را از تقویم عمر خویش کم کرده بودØŒ وگرنه همگان می‌دانند که آیت‌الله هاشمی رفسنجانی چه نقشی در آن مقطع برای تعیین رهبری داشته‌اند!» (Û³) در میان اظهارات اطرافیان آقای هاشمی رفسنجانی امثال این ادعاها به وفور شنیده می‌شود و این که شخص آقای هاشمی در قبال این ادعای اطرافیان- از جمله بیانیه دفتر خودش- سکوت می‌کندØŒ جای تعجب داردØ› زیرا آقای هاشمی حتی در خاطرات خود نیز به صراحت چنین ادعایی نمی‌کند و این ادعا نیز موضوع کوچکی نیست که بتوان از کنارش به سادگی عبور کرد. برای سنجش صحت این ادعا می‌توان به خاطرات اعضای دیگر مجلس خبرگان مراجعه کرد.

آغاز اجلاسیه غیرعلنی

با به پایان رسیدن جلسه عمومی در صبح Û±Û´ خردادماه Û±Û³Û¶Û¸ که به قرائت وصیت‌نامه امام تازه‌ درگذشته سپری شدØŒ اجلاسیه فوق‌العاده خبرگان به منظور تصمیم‌گیری برای آینده رهبری کشور به صورت غیرعلنی در ساعت Û±Ûµ عصر همان روز رسمیت یافته بود.(Û´)

نخستین موضوعی که در دستور کار اجلاسیه فوق‌العاده مجلس خبرگان قرار گرفتØŒ بررسی مسØ£له استعفای آیت‌الله منتظری از سمت قائم‌مقامی بود. هرچند در این باره امام خمینی پیش از وفات نظر قطعی خود را اعلام کرده بودند و دیدگاه ایشان برای اعضای خبرگان محترم و معتبر بودØŒ اما در هر صورت این مسØ£له باید از طریق رسمی خود انجام می‌پذیرفت تا به موضوع استعفای آیت‌الله منتظری رسمیت داده می‌شد. اگر خبرگان این مسØ£له را حل و فصل نمی‌کردندØŒ ممکن بود بعدها از سوی افرادی شبهه‌پراکنی شود که خبرگانی که وی را به قائم‌مقامی رهبری برگزیدØŒ انتخاب خود را ملغی و باطل اعلام نکرده بود. این موضوع به بحث گذاشته شد و اکثریت قریب به اتفاق اعضای حاضر در جلسهØŒ استعفای قائم ‌مقام رهبری را که طی نامه‌ای مورخ Û·/Û±/Û¶Û¸ به حضرت امام اعلام شده بودØŒ پذیرفتند.

موضوع دومی که در جلسه مطرح شدØŒ قرائت نامه امام خمینی به آیت‌الله مشکینی درخصوص شرط مرجعیت رهبر بود. نامه امام خمینی که به تاریخ Û¹ اردیبهشت Û±Û³Û¶Û¸ و حدود یک ماه قبل از وفات ایشان تنظیم شده بودØŒ به شرح زیر است: «حضرت حجت‌الاسلام والمسلمین جناب آقای حاج شیخ علی مشکینی دامت افاضاته.

پس از عرض سلامØŒ خواسته بودید نظرم را در مورد متمم قانون اساسی بیان کنم. هرگونه آقایان صلاح دانستند عمل کنند. من دخالتی نمی‏کنم. فقط در مورد رهبریØŒ ما که نمی‏توانیم نظام اسلامی‏مان را بدون سرپرست رها کنیم. باید فردی را انتخاب کنیم که از حیثیت اسلامی‏مان در جهان سیاست و نیرنگ دفاع کند. من از ابتدا معتقد بودم و اصرار داشتم که شرط «مرجعیت» لازم نیست. مجتهد عادل مورد تØ£یید خبرگان محترم سراسر کشور کفایت می‏کند. اگر مردم به خبرگان رØ£ی دادند تا مجتهد عادلی را برای رهبری حکومت‌شان تعیین کنندØŒ وقتی آنها هم فردی را تعیین کردند تا رهبری را به عهده بگیردØŒ قهری او مورد قبول مردم است. در این صورت او ولیÙ‘ منتخب مردم می‏شود و حکمش نافذ است. در اصل قانون اساسی من این را می‏گفتمØŒ ولی دوستان در شرط «مرجعیت» پافشاری کردندØŒ من هم قبول کردم. من در آن هنگام می‏دانستم که این در آینده نه‌چندان دور قابل پیاده شدن نیست. توفیق آقایان را از درگاه خداوند متعال خواستارم.» (Ûµ) بحث و بررسی پیرامون این موضوع با نطق موافقین و مخالفین ادامه یافت و سرانجام خبرگان تØ£یید کردند که شرط مرجعیت برای رهبری لازم نیست.

رهبری فردی یا شورای

تا این قسمت از جلسه اختلافات چندان پررنگی وجود نداشت. آغاز مطرح شدن اختلافات از طرح شورای رهبری بود که موافقان و مخالفان شاخصی نیز داشت. آیت‌الله حائری شیرازی نماینده استان فارس در مجلس خبرگان که در اجلاسیه فوق‌العاده Û±Û´ خرداد به عنوان اولین مخالف شورای رهبری صحبت کردØŒ به این موضوع اذعان دارد که نظر هیØ£ت رئیسه مجلس خبرگان از جمله آقای هاشمی بر رهبری شورایی بود: «بارها مطرح شده بود شورا پنج‌نفره شود. من بیرون آمده بودمØŒ آقای شرعی عنوان کرد هیØ£ت رئیسه نظرشان شورایی شدن است اما مردم دل‌شان خالی می‌شودØŒ آنها نیاز به روحیه دارند و این امر با رهبری فردی رخ خواهد داد. برای صحبت به نفع رهبری فردی و علیه شورایی شدن رهبری ثبت نام کردم. تا نوبت صحبت من شد گفتند وقت تمام است. آقای هاشمی رئیس مجلس بودند. گفتند وارد مذاکره شوید که رهبری فردی باشد یا شورایی. آقای هاشمی گفتند اگر کسانی برای نطق قبل از دستور ثبت نام کرده‌اند و الان می‌خواهند به عنوان مخالف شورا صحبت کنندØŒ اینها در اولویت هستند. آقای طاهری خرم‌آبادی گفتند نوبت آقای حائری است. از من سؤال کردند می‌خواهید مخالف شورا صحبت کنیدØŸ گفتم بله.» (Û¶)

نکته قابل توجه آن است که آقای هاشمی در حالی اصرار داشت که رهبری شورایی تصویب شود که از نظر امام خمینی روی شخص آیت‌الله خامنه‌ای مطلع بود. آیت‌الله حائری شیرازی درباره نطق مخالفت خود نیز این گونه توضیح می‌دهد: «من به عنوان اولین مخالف شورایی شدن رهبری صحبت کردم. گفتم شورای عالی قضایی را برداشتید و مسئولیت به رئیس قوه قضائیه واگذار شده استØŒ شورا قدرت ندارد. نخست وزیر را حذف و قدرت را به رئیس جمهور واگذار کردیدØŒ پس شرایط به تمرکز نزدیک است. وقتی رهبری شورایی کنید به صورت ارسال مسلم ناکارآمدی خود را در جامعه نشان می‌دهدØŒ چون خودتان تجربه کردید که باید یک نفر مسئول باشد. صحبت من تمام شد. یک نفر آمد و گفت ما می‌توانیم با شورا اختلافاتی را که در جامعه استØŒ هر کدام از این افراد را عضو شورا کنیم و به وسیله این چندتا وحدت را ایجاد کنیم. بیاییم این کار را بکنیم تا وحدت حفظ شود. فرد مخالف بعدی آقای جنتی بودند. آقای جنتی گفت اگر می‌گویید این شورا یکی شجاع‌ترØŒ یکی سیاستمدارتر است و... اگر می‌توانست آنچه که بهتر است به دیگران تزریق کنندØŒ خوب بود. منظورشان این بود یک مجموعه وقتی بخواهند با یکدیگر حرکت کنندØŒ ضعیف نمی‌تواند همراه با قوی گام بردارد. به ناچار قوی آهسته حرکت می‌کند تا ضعیف با او همگام شود. باز موافقین شورای رهبری آمدند قسم و آیه که این کار را بکنید.» (Û·)

آیت‌الله ابراهیم امینی نماینده استان چهارمحال و بختیاری در مجلس خبرگان نیز سرفصل‌های طرفداران شورای رهبری و رهبری فردی را گردآوری کرد: «طرفداران رهبری فردی به وجوهی تمسک کردند که خلاصه‌اش اینهاست: Û±- ادله ولایت فقیه ظهور دارد در ولایت فردØ› در شورایی ولایت از کیستØŸ برای اثبات ولایت شورایی چه دلیلی داریمØŸ چنین ولایتی در احادیث و فقه اسلام سابقه ندارد. Û²- نهادهای شورایی مانند شورای عالی قضایی و شورای اداره صدا و سیما در عمل موفق نبودند و امتحان خوبی پس ندادند و به همین جهت در بازنگری قانون اساسی حذف خواهند شد. رهبری شورایی نیز همین گونه خواهد شد. ما در این رابطه تجربه نداشتیم تا زیان‌هایش را درک کنیم. Û³- مردم ما به رهبری فردی مØ£نوس هستند و بدان احترام می‌گذارند. برعکس رهبری شورایی امری است غیرمØ£نوس و در عمل با مشکل مواجه خواهد شد. Û´- رهبری فردی در تصمیم‌گیری‌های مهم و حساس و در حل مشکلات و بحران‌ها بهتر می‌تواند با قاطعیت عمل کند.

طرفداران شورای رهبری نیز برای توجیه عقیده خود به مطالبی اشاره می‌کردند که خلاصه‌اش اینهاست: Û±- ما در زمان حاضر در بین فقها کسی را نداریم که واجد همه شرایط رهبری و در حد امام خمینی و حتی دو سه درجه پایین‌تر باشد و مردم در تعیین جایگزین او چنین انتظاری را دارند. اما در مورد شورای رهبری افرادی را داریم که واجد شرایطØŒ سابقه‌دار در کارهای اداره کشورØŒ آشنای با افکار امام و مورد اعتماد هستند و به راحتی می‌توانیم آنان را به عنوان شورای رهبری انتخاب و معرفی کنیم. Û²- یکی از امتیازات شورای رهبری این است که اگر یکی از آنان در یکی از شرایط رهبری کمبود داشتØŒ به وسیله دیگر افراد جبران می‌شود.» (Û¸)

بازی موافقØŒ مخالفØŒ ممتنع

پس از نطق موافقین و مخالفین شورای رهبریØŒ زمان رØ£ی‌گیری فرا رسید. این بار اما رØ£ی‌گیری بر روال عادی صورت نگرفت. آیت‌الله حائری شیرازی درخصوص رØ£ی‌گیری برای تصویب شورای رهبری معتقد است که برخلاف روال قانونی که موافقین باید قیام کنندØŒ از سوی مدیر جلسه اعلام کردند که مخالفین قیام کنند تا وزن آرای ممتنع به نفع موافقین شورای رهبری عمل کند: «قانوناÙ‹ این‌طور است که موضوع شورایی را به رØ£ی گذاشتند موافقین شورا قیام کنند. یکی از بزرگان که مرحوم شدهØŒ آمد مقابل هیØ£ت رئیسه گفت: بگویید مخالفین شورا قیام کنند. می‌گویند چراØŸ دلیل این بود که ممتنع‌ها اضافه بشوند به موافقین و از مخالفین شورا کم بشوند. Û³Û° نفر موافقØŒ Û³Û° نفر مخالفØŒ Û±Ûµ نفر ممتنع: اگر بگویند مخالفین شورا قیام کنندØŒ Û³Û° نفر می‌ایستند و Û´Ûµ نفر می‌نشینند و می‌گویند رØ£ی نیاورد و اگر بگویند موافقین شورا قیام کنندØŒ Û³Û° نفر می‌ایستند و Û´Ûµ نفر می‌نشینند و می‌گویند موافقت نشد. خیلی تØ£ثیر دارد بگویند موافقین شورا یا مخالفین شورا. خود آقا هم نظرش بر شورایی بود ولی نظر من بر رهبری فردی بود. آمدند گفتند مخالفین شورا قیام کنندØŒ یقین هم داشتند Û³Û° نفر بلند می‌شوند و بیشتر می‌نشینند. نگاه کردند دیدند به خواست خدا خیلی جمعیت ایستادند. شمردند دیدند اکثریت استØŒ دوباره شمردندØŒ باز گفتند یک بار دیگر بشمریمØŒ دیدند اکثریت است و دیگر کاری نمی‌توانستند بکنند و اعلام کردند نظر خبرگان رهبری فردی است.» (Û¹)

آیت‌الله امینی نیز با ادبیات دیگری به نوع به رØ£ی گذاشتن شورای رهبری از سوی آقای هاشمی اشاره کرد: «پس از این بحث‌های طولانیØŒ قرار شد رØ£ی‌گیری شود. در این حال طرفداران نظریه فردی می‌خواستند که ابتدا در مورد شورایی بودن رØ£ی‌گیری شودØŒ چون می‌گفتند شورایی رØ£ی نخواهد آوردØŒ سپس فردی رØ£ی می‌آورد. در مقابل طرفداران شورایی بودن می‌گفتند ابتدا در مورد فردی بودن رØ£ی‌گیری کنیم که رØ£ی نمی‌آورد و شورایی می‌شود. آقای هاشمی رفسنجانی از کسانی بود که علاقه به شورایی بودن رهبری داشت. من خودم اصرار داشتم که ابتدا در مورد شورایی رØ£ی بگیریم. در نهایت ابتدا در مورد فردی بودن رØ£ی‎گیری شد که رØ£ی آورد.» (Û±Û°)

درخصوص رØ£ی‌گیری شورای رهبری چند نکته حائز اهمیت است:

اول اینکه هیØ£ت رئیسه که نظرش بر شورای رهبری بودØŒ تلاش کرد تا آرای ممتنع را به نفع خود به صحنه بکشاندØŒ فلذا اعلام کرد مخالفین شورای رهبری قیام کنند. این در حالی است که روال عادی مجلس- حتی در رØ£ی‌گیری سایر موضوعات در اجلاسیه فوق‌العاده Û±Û´ خرداد- مغایر این روش بوده است و آرای موافق باید شمرده می‌شد. آیت‌الله حائری شیرازی در گفت‌وگوی دیگری به این مورد صراحتاÙ‹ اشاره می‌کند.

نکته دوم آن است که با وجود این که در رØ£ی‌گیری اول مشخص شد شورای رهبری رØ£ی نیاورده استØŒ هیØ£ت رئیسه که عملاÙ‹ از سوی آقای هاشمی رفسنجانی اداره می‌شد و نظرش بر شورای رهبری بودØŒ این رØ£ی‌گیری را تا سه مرتبه تکرار کرد تا شاید تغییری در آرا مشخص شود. طبق خاطرات آقای هاشمی آرای مخالف شورای رهبری Û´Ûµ رØ£ی از حدود Û¶Ûµ رØ£ی بود و این به معنی آن است که حدود Û·Û° درصد نمایندگان مجلس خبرگان قیام کرده بودند. این اختلاف فاحش به صورتی نبود که شبهه نزدیک بودن آرا و بازشماری جهت دقیق بودن آرا پیش بیاید. مجموعه این دو نکتهØŒ فرضیه آیت‌الله حائری شیرازی را به واقعیت نزدیک‌تر می‌کند که آقای هاشمی درصدد بود تا به نحوی رØ£ی مطلوب خود را از دهان خبرگان بیرون بکشد.

نکته سوم درخصوص شورای رهبری آن است که حضرت آیت‌الله خامنه‌ای به عنوان گزینه جدی رهبری فردی در اذهان خبرگان مطرح بودندØŒ از جانب خبرگان در تمامی ترکیب‌های شورای رهبری گنجانده شده بودند و برخی از خبرگان نیز نظر مثبت امام درباره ایشان را شنیده بودند. درخصوص این فضای حاکم بر مجلس خبرگانØŒ مرحوم آیت‌الله مرتضی بنی‌فضل نماینده استان آذربایجان غربی در خاطرات خود می‌نویسند: «بعدازظهر بلافاصلح جلسه پشت درهای بسته ادامه پیدا کرد. وقتی بحث پیرامون تعیین رهبری آینده آغاز شدØŒ عده‌ای نظر به شورای رهبری متشکل از سه یا پنج نفر داشتند. حتی از آنهایی که جزو شخصیت‌های درجه یک نظام بودندØŒ بعضی همین گرایش را داشتند. البته در نظر همه بالاتفاق آقای خامنه‌ای یکی از اعضای شورا بود. این را همه قبول داشتندØŒ یعنی در میان خبرگان حتی یک نفر نبود که بگوید شورا باشد ولی آقای خامنه‌ای در آن نباشد.»(Û±Û±) در این شرایط کاملاÙ‹ طبیعی بود که حضرت آیت‌الله خامنه‌ای با رهبری فردی مخالفت کنندØŒ چراکه اگر از زبان ایشان شنیده می‌شد که با رهبری فردی موافق هستندØŒ شائبه قدرت‌طلبی مطرح می‌شد. همان طور که در خاطرات اعضای دیگر مجلس خبرگان اول نیز مطرح می‌شودØŒ حضرت آیت‌الله خامنه‌ای تمام تلاش خود را کردند تا به عنوان رهبر فردی معرفی نشوند و جز این نیز توقع دیگری از فرد اصلح نمی‌رفت.

نوشداروی آخر جلسه

آیت‌الله مجتهد شبستری درخصوص ماجرای نقل خاطرات از سوی آقای هاشمی رفسنجانی در پایان جلسه می‌گوید آقای هاشمی در مقابل نقل نظر امام خمینی درباره آیت‌الله خامنه‌ای مقاومت می‌کرد و با اصرار برخی از نمایندگان در انتهای جلسه آن خاطرات را نقل کرد. در واقع نقل خاطرات آقای هاشمی اولاÙ‹ در انتهای جلسه صورت گرفته بود و در واقع از جو حاکم بر مجلس خبرگانØŒ نتیجه نهایی مشخص شده بود. ثانیاÙ‹ نقل این خاطرات نه به میل شخصی آقای هاشمیØŒ بلکه با نامه‌نگاری‌های نمایندگان و اعتراض بلند آنها در صحن مجلس روی داد. آیت‌الله مجتهد شبستری درخصوص این وقایع می‌گوید: «بعد از ظهر جلسه تشکیل شد. ابتدا راجع به شورایی شدن رهبری صحبت شد زیرا آن موقع در قانون اساسیØŒ رهبر یا شورای رهبری قید شده بود. در آن جلسه چنین مطرح شد که اگر شورای رهبری رØ£ی بیاوردØŒ کشور به واسطه شورا اداره شود. من بر اساس این صحبت‌ها فهمیدم که کار به درازا می‌انجامد. لذا یادداشتی نوشته و به هیØ£ت رئیسه فرستادم و نوشتم این بحث را کوتاه کنید و مطالبی را که امام در مورد آیت‌الله خامنه‌ای فرموده بودندØŒ مطرح شود. من یادداشت را به آقای طاهری خرم‌آبادی منشی جلسه فرستاده بودم و او هم نوشته مرا به آقای رفسنجانی داده بود. آقای رفسنجانی گفته بود فعلاÙ‹ صبر کنید بحث شورا به جایی برسد و اگر شورا رØ£ی نیاورد و افراد مطرح شدندØŒ این موضوع را مطرح می‌کنیم.

من ساکت نشستم تا بحث شورا به اتمام برسد. شورا بالاخره رØ£ی نیاورد. البته عده‌ای در اقلیت مایل به رهبری شورا بودند اما من از همان ابتدا با رهبری شورا موافق نبودم و با مخالفان بحث کردم و عوارض رهبری شورا را برایشان توضیح دادم که با اختلاف نظر بین شورا مملکت فلج می‌شودØ› پس بهتر است رهبری واحد حاکم باشد.

پس از روشن شدن تکلیف بحث شورا افراد را مطرح کردند. عده‌ای آیت‌الله گلپایگانی را پیشنهاد کردند و من دوباره از جا برخاستم و با صدای بلند به آقای هاشمی اعتراض کردم و گفتم من یادداشتی را به شما داده‌ام و الان وقت قرائت آن رسیدهØŒ پس آن را بخوانید. آقای رفسنجانی نوشته مرا خواندند و گفتند آقای شبستری می‌خواهد من که حضور داشتم و جز شهود بودم توصیه‌های امام را در مورد آیت‌الله خامنه‌ای نقل کنم.

من شنیده بودم که وقتی آیت‌الله خامنه‌ای به کره رفته و آنجا سخنرانی کرده بودندØŒ تلویزیون پخش می‌کرد و حاج احمدآقا نیز در خدمت امام بود. حاج احمدآقا گفته بود ماشاØ¡الله آیت‌الله خامنه‌ای خوب صحبت می‌کند و جلسه را خوب قبضه کرده است. پس از این حرف حاج احمدآقاØŒ امام فرموده بود آقای خامنه‌ای شایستگی رهبری را دارد. علاوه بر این زمانی که آقای منتظری از قائم‌مقامی رهبری عزل شدØŒ به امام گفته بودند حال که او را عزل کردید بعداÙ‹ ما گرفتار خواهیم شد. امام در جواب این حرف فرموده بود: با وجود آقای خامنه‌ای شما غصه‌ای نداشته باشید. من این دو مورد را شنیده بودم و می‌دانستم که آقای رفسنجانی (به همراه آقای موسوی اردبیلی) جزو شاهدان است. لذا در آن یادداشت از آقای رفسنجانی خواستم که شهادت بدهید امام چنین مطلبی را بیان کرده بودند.

آقای رفسنجانی رو به اعضای خبرگان کرد و گفت آقای شبستری از من می‌خواهند سخنان امام را به شما بگویمØŒ آیا شما موافق هستیدØŸ همه اعضا گفتند «بله بگوییدØŒ اگر الان نگوییدØŒ پس کی می‌خواهید بگویید!» آقای رفسنجانی موضوع را مطرح کردند و شهادت دادند و گفتند که آن موقع آقای موسوی اردبیلی نیز شاهد بود. البته اگر شهادت آنها هم نبود و اگر توصیه امام هم نبودØŒ خواه‌ناخواه ما نمی‌توانستیم فردی اصلح‌تر از آیت‌الله خامنه‌ای پیدا کنیمØŒ یعنی اگر توصیه امام هم مطرح نمی‌شد بالاخره آقای خامنه‌ای رØ£ی می‌آورد منتها با مطرح کردن این امرØŒ انتخاب ایشان به رهبری با سرعت و با رØ£ی اکثریت قاطع اعضا انجام گرفت.» (Û±Û²)

آیت‌الله علی‌اصغر معصومی نماینده استان خراسان در مجلس خبرگان نیز در تØ£یید این ماجرا و اظهارات آیت‌الله مجتهد شبستری خاطراتی را بیان کرد: «دقایقی قبل از این ماجرا کفایت مذاکراتØŒ یک نفر آیت‌الله مجتهد شبستری آمد و به من گفت: «داستانی هستØŒ نقل قول موثقی از امام(ره) وجود داردØŒ چرا آقای رفسنجانی آن را نمی‌خواند؟» گفتم: «تو بنویس.» گفت: «نمی‌خوانند.» گفتم: «تو بنویسØŒ من اینجا هستم.» نامه را که بردند دادندØŒ باز هم آقای رفسنجانی نخواند! من بلند شدم و گفتم: «مگر ما خبرگان مردم نیستیمØŸ از استانی که یک‌پنجم ایران است نماینده شده‌ایم. چرا نامه ما را نمی‌خوانیدØŸ چرا نخواندیدØŸ برای چه؟» علناÙ‹ اعتراض کردم. در اسناد مجلس خبرگان هست. آقای هاشمی هم گفتند که آقای خامنه‌ای به خواندن این نامه راضی نیستندØŒ چون امام(ره) در ماجرای اسقاط آیت‌الله منتظری می‌خواستند با او برخورد تندتری بکنندØŒ آگاهان از ماجرا خبر دارندØŒ ایشان حتی نامه Û¶/Û± را داده بودند به اخبار ساعت Û² بعدازظهر رادیو که اعلام شود. چند ساعت بعد ایشان را منصرف کردند. در گیرودار همین بحث‌ها با امام(ره)ØŒ رؤسای سه قوه اصرار کردند که آقا چه کسی را داریمØŸ خود امام(ره) هم فرموده بود: «مگر خامنه‌ای چه عیبی دارد؟» در ادامه جلسه آن روز گفتیم: «نهØŒ در نقل این قول رضایت آقا ملاک نیستØŒ بالاخره این جمع باید از جمیع جهات مطلع باشند تا بتوانند رØ£ی درستی بدهندØŒ بخوان» و خواندند.» (Û±Û³)

مطالعه خاطرات آیت‌الله سیدعلی‌اکبر قرشی نیز مؤید آن است که نقل خاطره از سوی آقای هاشمی با اصرار نمایندگان صورت گرفته بود: «بعدازظهر هم گفت‌وگوها شروع شد و سخن بر سر شورای رهبری یا تک‌رهبری دور می‌زد که نظرخواهی کردندØŒ تک‌رهبری رØ£ی آورد و قرار شد یک نفر به عنوان رهبر انتخاب شود. در این حال خدا را شاهد می‌گیرم که دفعتا و ناگهانی سخن ۵، Û¶ سال پیش آقای جورکش از خاطرم گذشت که به نقل از حجت‌الاسلام سراج گفت: «امام فرمودند اگر من از دنیا برومØŒ آقای خامنه‌ای برای رهبری از همه بهتر و اصلح است.»... بلافاصله یادداشتی خطاب به آقای مشکینی نوشتم و فرستادم که «اگر امام درباره صلاحیت رهبری آقای خامنه‌ای سخن گفته‌اند و شما می‌دانیدØŒ لطفاÙ‹ برای نمایندگان بگویید.» آقای مشکینی اصلاÙ‹ به نوشته من جوابی ندادØ› یا اصلاÙ‹ نخواند یا صلاح ندانست که پاسخی بدهد. به هر حال من به آیت‌الله محسن شبستریØŒ امام جمعه فعلی تبریز و نماینده مقام معظم رهبری در آذربایجان شرقی که در طرف راست من نشسته بودØŒ گفتم: «من شنیده‌ام که امام فرمودند اگر من از دنیا رفتمØŒ بهترین کسی که می‌تواند جانشین من باشدØŒ آقای خامنه‌ای است. آیا شما درباره آقای خامنه‌ای چیزی شنیده‌اید؟» گفت: «من نیز شنیده‌ام که امام گفته اگر من از دنیا رفتمØŒ آقای خامنه‌ای بهترین کسی است که می‌تواند رهبر نظام باشد.» وقتی آقای شبستری این مطلب را گفتØŒ من بی‌درنگ به ایشان گفتم: «پس برخیزیم و با هم فریاد بکشیم و این مطلب را به همه نمایندگان حاضر بگوییم!» آن گاه بنده و آقای شبستری چنان فریاد کشیدیم که همه نمایندگان و رئیس مجلس خبرگان متوجه ما دو نفر شدند. ما گفتیم: «آقایان! اگر امام درباره شایستگی رهبری آقای خامنه‌ای سخنی گفته‌اندØŒ بگویید تا همه آقایان بدانندØŒ بالاخره سخن امام برای ما خیلی مهم است.» ابتدا آقای طاهری خرم‌آبادی کمی صحبت کرد و اشاره نمود به نظر و سخن امام که درخصوص صلاحیت آیت‌الله خامنه‌ای گفته بود. در این حال آقای هاشمی حرف را از دهان آقای طاهری خرم‌آبادی گرفت و گفت: «بلهØŒ من و آقای خامنه‌ای و آقای موسوی اردبیلی و آقای میرحسین موسوی یک روز در محضر امام بودیم و حاج احمدآقا هم حضور داشت. سخن از رهبری می‌رفت و ما نگرانی خود را در محضر امام مطرح می‌کردیم. امام فرمود اگر من از دنیا رفتمØŒ صلاح است آقای خامنه‌ای رهبر جامعه باشد.» (قریب به این مضمون) بعد آقای هاشمی اضافه کرد روزی من تنها در محضر امام بودم. باز هم از رهبری آینده سؤال کردمØŒ امام فرمود آقای خامنه‌ای از همه اصلح است.» (Û±Û´)

به علاوه آیت‌الله ابوالقاسم خزعلی نماینده استان خراسان در مجلس خبرگان نیز تØ£یید می‌کند که نقل خاطره از سوی آقای هاشمی تØ£ثیر چندانی در روند انتخاب حضرت آیت‌الله خامنه‌ای نداشت و نمایندگان پیش‌تر به این جمع‌بندی رسیده بودند. آیت‌الله خزعلی در پاسخ به این سؤال که «آیا خاطره صحبت امام موجب این رØ£ی شدØŸ چون اخیراÙ‹ عده‌ای از شبهه‌افکنان گفته‌اند که خبرگان در فضایی احساسی و تنها متØ£ثر از نقل قول امام به ایشان آیت‌الله خامنه‌ای رØ£ی دادند.» اظهار داشت: «خیر! گفتم که من شب قبل و حتی قبل از رحلت امام به ایشان پیشنهاد این امر را دادمØŒ آن‌وقت هنوز قول امام نقل نشده بود. من از مدت‌ها قبل ایشان را مجتهد مسلم می‌دانستم. مدت آشنایی من با آقای خامنه‌ای از کل عمر این شبهه‌اندازان بیشتر است! سال‌ها بود که به مراتب فضل و علمیت ایشان اعتقاد داشتم. اینها بهتر است عرض خود نبرند و زحمت ما ندارند!» (Û±Ûµ)

با توجه به خاطرات اعضای وقت مجلس خبرگان این سؤال مطرح می‌شود که با وجود این که آقای هاشمی مطالب متعددی درباره صلاحیت حضرت آیت‌الله خامنه‌ای برای رهبری از امام شنیده بودندØŒ چرا این مطالب را در ابتدای جلسه طرح نکردندØŸ با وجود اطلاع آقای هاشمی از نظر امام روی شخص آیت‌الله خامنه‌ایØŒ چرا مسØ£له شورای رهبری را طرح کردندØŸ و چرا نقل این خاطرات با اصرار و پافشاری مطلعین صورت گرفتØŸ

در نهایت فارغ از نیت‌خوانی اشخاص و تنها با توجه به عملکرد آنها می‌توان به چند نکته پی برد. اولین مسØ£له این است که برخلاف ادعای پربسامد دفتر آقای هاشمی و اطرافیان و حامیان ویØŒ نقل خاطره ایشان از امام خمینی در انتهای جلسه صورت گرفت و این در زمانی بود که از فضای کلی جلسه برمی‌آید شخص حضرت آیت‌الله خامنه‌ای به عنوان رهبر فردی رØ£ی خواهد آورد و این گونه نبود که آقای هاشمی حرکت خاصی کرده باشند تا آیت‌الله خامنه‌ای انتخاب شوند. همان گونه که در اظهارات اعضای وقت مجلس خبرگان نیز بیان شده بودØŒ اگر آقای هاشمی خاطرات خود از امام خمینی را نیز نقل نمی‌کردØŒ حضرت آیت‌الله خامنه‌ای با رØ£ی بالایی به عنوان رهبر انتخاب می‌شدند.

مسØ£له دوم که بسیار جای تØ£مل داردØŒ آن است که آقای هاشمی چندین بار به صورت خصوصی و عمومی و مستقیم و با واسطه از نظر امام خمینی روی شخص آیت‌الله خامنه‌ای به عنوان رهبر آینده آگاه شده بود و در این خصوص جای هیچ اگر و امایی وجود ندارد. با این حال با آغاز جلسه به نقل خاطرات نمی‌پردازد و ابتدا موضوع شورای رهبری را پیش می‌کشد. در این میان نیز به تذکرات متعدد نمایندگان هیچ واکنشی نشان نمی‌دهد و نهایتاÙ‹ با فریاد اعتراضی برخی از نمایندگان مجبور به نقل خاطرات شد. این مسØ£له زمانی حساسیت بیشتری را برمی‌انگیزد که آقای هاشمی در برخی از ترکیبات پیشنهادی به عنوان شورای رهبری حضور داشت که البته با رØ£ی قاطع نمایندگان ملغی شد.

پی‌نوشت‌ها: Û±.  بازسازی و سازندگیØŒ خاطرات سال Û±Û³Û¶Û¸ اکبر هاشمی رفسنجانی Û². اصولگرای اصلاح‌طلبØ› گفت‌وگوی انتقادی با هاشمی رفسنجانیØŒ ص Û´Û¸ Û³. پایگاه اطلاع‌رسانی حجت‌الاسلام والمسلمین هاشمی رفسنجانیØŒ Û²Ûµ/Û¹/۱۳۹۳، کد خبر: Û·Û±Û¸ÛµÛ¸ Û´. ترکیب هیØ£ت رئیسه مجلس خبرگان عبارت بود از آیت‌الله مشکینی (رئیس)ØŒ آقای هاشمی‌ رفسنجانی (نایب‌رئیس)ØŒ آقایان محمد مؤمن و حسن طاهری خرم‌آبادی (منشی‌های جلسه). اگرچه رئیس مجلس خبرگان مرحوم آیت‌الله مشکینی بودØŒ ولی در عمل مدیریت جلسات در دست آقای هاشمی رفسنجانی بود. Ûµ. صحیفه امامØŒ جلد ‏۲۱، ص Û³Û·Û± Û¶. گفت‌وگوی آیت‌الله حائری شیرازی با برنامه شناسنامه Û·.  همان Û¸. خاطرات آیت‌الله ابراهیم امینیØŒ انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامیØŒ صص Û²Û¹Û¸-Û²Û¹Û· Û¹. خبرگزاری مهرØŒ Û±Û²/Û³/۱۳۹۲، کد خبر: Û²Û°Û¶Û¸Û·Û¶Ûµ Û±Û°. فصلنامه حکومت اسلامیØŒ شماره ۴۱، صص Û±Û´Ûµ-Û±Û´Û´. آیت‌الله امینی در خاطرات خود نیز نقل می‌کند: «آقای هاشمی که جلسه را اداره می‌کردØŒ ابتدا رهبری فردی را به رØ£ی گذاشت. اتفاقا رهبری فردی رØ£ی آورد و به تصویب رسید. بعد از آنØŒ آقایان در برابر عمل انجام‌شده قرار گرفتند و جز تسلیم چاره‌ای نداشتند.» خاطرات آیت‌الله ابراهیم امینیØŒ انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامیØŒ ص Û²Û¹Û¹ Û±Û±. خاطرات آیت‌الله شیخ مرتضی بنی‌فضلØŒ انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامیØŒ ص Û²Û¶Û· Û±Û². سایت رجانیوزØŒ Û²Û´/Û¹/۱۳۹۳، کد خبر: Û²Û±Û³Û·Û·Ûµ Û±Û³. سایت رجانیوزØŒ Û¸/Û±Û°/۱۳۹۱، کد خبر: Û±Û´Û¶ÛµÛ²Û¹ Û±Û´. خاطرات آیت‌الله سیدعلی‌اکبر قرشیØŒ انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامیØŒ صص Û±Û¶Û³-Û±Û¶Û± Û±Ûµ. روزنامه جوانØŒ Û±/Ûµ/۱۳۹۳، صÛ¹

منبع : رجا نیوز