استاد شهیدØŒ مرتضی مطهری یکی از شخصیت‌های برجسته و کم نظیر در تاریخ اسلام و یکی از دانشمندان اسلام‌شناس و محققان توانا به شمار می‌رود که با تلاش و مجاهدت فراوان توانست در تمامی رشته‌های معارف اسلامیØŒ صاحب نظری ژرف اندیش و محققی دقیق و در پاره‌ای حوزه‌ها همچون فلسفهØŒ فقه و اصول در قله اجتهاد قرار گیرد. او با افکار و اندیشه‌های ناب و اصیل خودØŒ آثار و نتایج بزرگی را در زمینه‌های گوناگون علمیØŒ فرهنگیØŒ اجتماعی و سیاسی در میان حوزویان و دانشگاهیان بر جای گذاشته است. Û±Û² اردیبهشت نیز روزی است برای یادبود این استاد شهید که امام خمینی (ره) درباره ایشان فرموده‌اند: «همه آثارش قابل استفاده است.» این استاد بزرگ و عالیقدر زمانØŒ در بهمن ماه سال Û±Û²Û¹Û¸ هجری شمسی در قریه فریمان از توابع مشهد متولد شدØ› در خانواده‌ای که پدرش شیخ حسین مطهریØŒ مردی با اخلاق و با تقوا بود.

 دوران نوجوانی معلم شهید

مرتضی مطهری در‌‌ همان سنین کودکیØŒ عشق و علاقه‌اش به درس و کسب علم بروز پیدا می‌کند. او آنقدر به علم و دانش علاقه داشته که یک شب به خیال اینکه روز است از خواب بیدار می‌شود و به در مکتبخانه می‌رودØŒ اما وقتی می‌بیند در مکتبخانه بسته است پشت‌‌ همان در به خواب می‌رود. زمانی که به سن Û±Û² سالگی می‌رسد میل و علاقه‌اش به دین اسلام او را به حوزه می‌کشاندØ› آن هم در زمانی که رضاشاه عرصه فعالیت را بر روحانیان بسته بود. تمام خانواده مرتضی غیر از پدر و دایی‌اش مخالف ورود او به حوزه بودند و می‌خواستند وارد کار اداری شود که درآمد خوب در همین شغل‌های اداری می‌چرخید. با این حال با تشویق همین دو تن راه خود را انتخاب می‌کند و وارد حوزه می‌شود. در سال Û±Û³Û±Û± به حوزه علمیه مشهد می‌رود و تحصیل مقدمات علوم دینی را شروع می‌کند. در‌‌ همان آغاز اندیشه‌های مربوط به خدا‌شناسی سخت او را به خود مشغول می‌کندØ› به طوری که هدف او از خواندن مقدمات عربی فقهی اصولی و منطقی تنها این بود که بتواند آراØ¡ فیلسوفان بزرگ را درک کند.

 دوران ازدواج و ورود به تهران

Û´ سال از تحصیل در مشهد می‌گذرد و بار سفر به سمت قم جمع می‌کند و به مدت Û±Ûµ سال در محضر بزرگانی همچون آیت الله بروجردیØŒ آیت الله امام خمینیØŒ عالم ربانی حاج میرزا علی آقا شیرازی و علامه طباطبایی استفاده و علم اندوزی می‌کند. سال Û±Û³Û³Û± که می‌شودØŒ استاد مطهری با عالیه روحانیØŒ دختر یکی از روحانیون مشهد ازدواج می‌کند که حاصل این ازدواج چهار دختر و سه پسر است. در‌‌ همان سالی که ازدواج می‌کند به تهران می‌آید و وارد مرحله جدیدی از زندگی‌اش می‌شود که‌‌ همان آغاز فعالیت‌های علمی و تدریس‌اش است. استاد شهید در مدرسه سپهسالار به تدریس پرداخت و در سال Û±Û³Û³Û² کتاب «اصول فلسفه» جلد اول را شرح و پاورقی زد. شهید در سال Û±Û³Û³Û´ فعالیت علمی خود را در دانشکده الهیات و معارف اسلامی به مدت Û²Û² سال ادامه می‌دهد. در سال Û±Û³Û³Û´ اولین جلسه تفسیر انجمن اسلامی دانشجویان توسط استاد مطهری تشکیل می‌شود. در سال Û±Û³ÛµÛµ به دنبال درگیری با یک استاد کمونیست دانشکده الهیات که در سر کلاس‌های درس تبلیغات ضد دینی می‌کرد و استاد شهید بار‌ها به او تذکر داده و او را دعوت به مناظره به جای تبلیغ در سر کلاس کرده بودØŒ رژیم که به دنبال فرصتی برای اخراج استاد از دانشگاه بودØŒ بهانه ای یافت تا ایشان را زود‌تر از موعد مقرر بازنشسته کند. در سال‌های Û±Û³Û³Û· و Û±Û³Û³Û¸ که انجمن اسلامی پزشکان تشکیل می‌شودØŒ استاد مطهری از سخنرانان اصلی این انجمن است و در طول سال‌های Û±Û³Û´Û° تا Û±Û³ÛµÛ° سخنران منحصر به فرد این انجمن است که بحث‌های مهمی از ایشان به یادگار مانده است. ایشان در دانشکده الهیات خدمات فراوانی انجام داد و بیشتر در دوره لیسانس تدریس می‌کردØ› هرچند صلاحیت بیشتر هم داشت. تعداد Û²Û² رساله و Û²Û° رساله فوق لیسانس به راهنمایی و همکاری استاد تدوین شدØŒ از افراد مشهوری که رساله دکترای خود را تحت نظر استاد شهید نوشتندØŒ می‌توان از شهید بهشتی و شهید باهنر نام برد.

 داستان راستان

سال Û±Û³Û³Û¹ کتاب «داستان راستان» را می‌نویسد و سال Û±Û³Û´Û´ از سوی کمیسیون ملی یونسکو در ایران برنده جایزه یونسکو می‌شود. در این سال‌ها استاد با انجمن اسلامی مهندسینØŒ انجمن اسلامی پزشکان و انجمن اسلامی دانشجویان دانشگاه تهران ارتباط پیدا می‌کند و برای آن‌ها جلسات درس و سخنرانی تشکیل می‌دهدØ› در همین دوران با آیت الله طالقانی و مهندس بازرگان نیز وارد همکاری می‌شود.

 بنیانگذار حسینه ارشاد

سال Û±Û³Û´Û¶ بود که استاد مطهری با کمک و همکاری محمد همایون و حجت الاسلام شاهچراغی و ناصر میانجی پایه ساخت حسینیه ارشاد را گذاشتند. هدف شهیدØŒ کار عمیق فرهنگی و آشناسازی نسل جوان با اسلام راستین بود ولی در اثر شیطنت‌های ناصر میناچیØŒ استاد مجبور به استعفا می شود. سرانجام سال Û±Û³ÛµÛ° از سوی رژیم شاه این حسینیه تعطیل شد و استاد ادامه فعالیت خود را در مسجد جاوید ادامه داد. ماجرا از این قرار بود که استاد در سال Û±Û³Û´Û¹ سخنرانی تحت عنوان احیای تفکر اسلامی در حسینیه ارشاد انجام داد که به دستگیری او منجر شد. پس از تعطیلی حسینه ارشادØŒ پایگاه استاد به مسجد جاوید منتقل شد و اداره این مسجد که دارای یک تالار تبلیغ نیز بود و هستØŒ به عهده استاد بود. اما بعد از مدتی مسجد جاوید نیز تعطیل شد و استاد در حدود سال Û±Û³ÛµÛ³ تا پیروزی انقلاب اسلامی ممنوع المنبر بود. استاد حمایت زیادی از مردم مظلوم فلسطین و مبارزه با صهیونیسم در ایران کرد به همین منظور در سال Û´Û¸ سخنرانی تندی علیه اسراییل کرد که منجر به دستگیری او شد و در همین راستا استاد مطهری و مرحوم علامه طباطبایی و سید ابوالفضل زنجانی حسابی را جهت جمع آوری اعانه برای مردم فلسطین باز کردند.

 سخنرانی و تالیف کتابØ› مهم‌ترین خدمات استاد

اما مهم‌ترین خدمات استاد مطهری در طول حیات پر برکتش ارائه ایدئولوژی اصیل اسلامی از طریق درس و سخنرانی و تالیف کتاب است. این امر خصوصا در سال‌های Û±Û³ÛµÛ± تا Û±Û³ÛµÛ· به خاطر افزایش تبلیغات گروه‌های چپ و پدید آمدن گروه‌های مسلمان چپ زده و ظهور پدیده التقاط به اوج خود می‌رسد. گذشته از حضرت امامØŒ استاد مطهری اولین شخصیتی است که به خطر سران سازمان موسوم به «مجاهدین خلق ایران» پی می‌برد و دیگران را از همکاری با این سازمان باز می‌دارد و حتی تغییر ایدئولوژی آن‌ها را پیش بینی می‌کند. در این سال‌ها استاد شهید به توصیه حضرت امام مبنی بر تدریس در حوزه علمی قم هفته‌ای دو روز به قم عزیمت می‌کرد و درس‌های مهمی در آن حوزه القا و همزمان در تهران نیز درس‌هایی در منزل و... تدریس کرد. همچنین در این سال‌ها استاد شهید با همکاری تنی چند از شخصیت‌های روحانی «جامعه روحانیت مبارز تهران» را بنیان می‌گذاردØ› بدان امید که روحانیت شهرستان‌ها نیز به تدریج چنین سازمانی پیدا کند.

نقش معلم شهید در پیروزی انقلاب

استاد مطهری در پیروزی انقلاب اسلامی نقش بسیار موثری داشت به خصوص در شکل گیری قیام Û±Ûµ خرداد. در ساعت یک بعد از نیمه شب روز چهارشنبه پانزده خرداد Û±Û³Û´Û² به دنبال یک سخنرانی مهیج علیه شخص شاهØŒ به وسیله پلیس دستگیر شده و به زندان موقت شهربانی منتقل و به همراه تعدادی از روحانیون تهران زندانی می‌شود و پس از Û´Û³ روز به دنبال مهاجرت علمای شهرستان‌ها به تهران و فشار مردمØŒ به همراه سایر روحانیون از زندان آزاد شد. بعد از اتفاقات Û±Ûµ خرداد عده‌ای از نیروهای مخلصØŒ «هیات‌های موتلفه اسلامی» را برای نهضت امام تشکیل دادند و آن‌ها از امام خواستند چند نفر نماینده برای راهنمایی علمی و فکری معرفی کنند که امام خمینیØŒ مرتضی مطهری را معرفی کردند و کتاب «انسان و سرنوشت» محصول همین بحث‌ها بود. همچنین در سال Û±Û³Û´Ûµ مقاله‌ای در مجله زن روز ضد حقوق زن در اسلام منتشر شد که شهید مقالاتی در پاسخ به آن‌ها نوشت که بعد‌ها آن مقالات به صورت نظام حقوق زن در اسلام درآمد.

 شهادت استاد

روز سه شنبه Û±Û± اردیبهشت سال Û±Û³ÛµÛ¸ در حالی که استاد مطهری به همراه عده‌ای از رجال سیاسی انقلابی از جلسه‌ای در منزل یدالله سحابی در تاریکی شب باز می‌گشتندØŒ هدف گلوله یکی از افراد گروه فرقان قرار می‌گیرد. گلوله به ناحیه سر او اصابت می‌کند و بعد از رساندن به بیمارستان در آنجا جان به جان آفرین تسلیم می‌کند. قاتلان او سه نفر به نام‌های محمد علی بصیریØŒ حمید نیکنام و وفا قاضی‌زاده بودند. پیکر او به دستور حضرت امام به قم منتقل و در حرم به خاک سپرده شد و آیت ا... العظمی گلپایگانی بر او نماز گذارد. برای یادبود این استاد گردانقدر در دهه Û±Û³Û¶Û° شهرداری تهران بنای یادبودی را در نزدیکی محل ترور این استاد شهید در خیابان پارک امین الدوله در محله دروازه شمیران برپا کرد تا یادی باشد از این استاد عالی مقام. همچنین روز Û±Û² اردیبهشت که پیش از آن یه یاد ابوالحسن خانعلی روز معلم نامگذاری شده‌ بود را پس از درگذشت شهید مطهری به نام او نامگذاری کردند.

 آشنایی با شخصیت علمی و خدمات فرهنگی استاد شهید

شهید مطهری دارای شخصیت منحصر به فردی است که در کمتر کسی تمام این ویژگی‌ها یک جا جمع می‌شود. همین خصوصیات باعث شده است که او تبدیل به یک استاد و الگوی خارق العاده برای نسل‌های بعدی باشد. اولین خصوصیت این شهید بزرگوار استعداد ذاتی و فوق العاده‌اش بود. استعداد بی‌نظیری که در هرکس یافت نمی‌شود تا از طریق آن به این مقامØŒ علمØŒ آگاهی و معرفت برسد و البته داشتن استادهای بزرگ برای شکوفایی استعداد‌هایش نیز برگ برنده‌ای بود که در سال‌های علم اندوزی در کنار او قرار داشتند و به او برای هر چه شکوفا شدن استعداد‌هایش کمک کردند. خصیصه دیگرØŒ جامعیت شهید مطهری بود. ممکن است عالمی اهل بیان و خطابه باشدØŒ عالم دیگری قلم زیبا و شیوایی داشته باشدØŒ عالم دیگری فیلسوف یا مفسر یا فقیه یا دانشمند اجتماعی باشد و مسائل اجتماعی را خوب درک کندØŒ اما کمتر کسی را می‌توان یافت که در همه این رشته‌ها تبحر داشته باشد. مرحوم شهید بزرگوار مطهری در همه این رشته‌ها تبحر و جامعیت داشت. شهید مطهری در عین حال مفسر عظیمی هم بود. یکی از ویژگی‌های مهم دیگری که باید به آن اشاره کردØŒ عالم به زمان بودن و اخلاص او بود. شهیدمطهری فیلسوفی بسیار عالی مقام بود و به معنای واقعیØŒ «فیلسوف» بودØŒ نه فیلسوفی که فقط اهل اصطلاحات باشدØ› فیلسوفی که وقتی مبانی فلسفه را می‌گفت تحلیل می‌کرد و این تحلیل از عمق جانش مایه می‌گرفت نه اینکه اصطلاحات فلسفی را فقط در ذهن و مغزش جا داده باشد و بخواهد آن‌ها را بازگو کند. قلم شیواØŒ زیباØŒ رسا و روان این مردØŒ مشکل‌ترین مطالب را در ساده‌ترین عبارات بیان می‌کردØŒ به گونه‌ای که عامی‌ترین و همچنین عالم‌ترین انسان‌ها می‌توانستند به سهم خود از آن‌ها به نحو مطلوب بهره ببرند. امام بزرگوار (ره) که هم مرجع تقلید بودند و هم اهل فلسفه و عرفانØŒ آثار شهید مطهری را بدون استثناØ¡ تایید کردند و نگفته‌اند که بعضی از آن‌ها خوب است و بعضی خوب نیستØŒ بلکه بر همه آثار آن شهید والامقام مهر تایید زده‌اند. علاوه بر آنچه گفته شد از دیگر ویژگی‌های استاد مطهری می‌توان به آزاداندیشیØŒ پرهیز از تعصبØŒ توجه به حوزه و دانشگاه و نداشتن غرور ملی اشاره کرد. تعداد آثار استاد مطهری در زمان شهادت Û²Û¹ مجلد بوده است که از زمان شهادت ایشان تا کنون بیش از Û¶Û° مجلد اثر جدید شامل سخنرانی‌هاØŒ درس‌هاØŒ تفاسیر قرآن و یادداشت‌های آن شهید منتشر شده است که آثار ایشان را به قریب Û±Û°Û° مجلد رسانده است.

گزارش از آزاده باقری

منبع : خبرنامه دانشجویان ایران