طب سنتی

به نام خدا - در ادامه این مطلب می توانید مقاله ای کامل را در زمنیه "چربی خون" مشاهده کنید که علل و عوامل افزایش چربی خون و راههای درمانی سنتی و نکات پزشکی آن در در خود دارد.

 

بسم الله الرحمن الرحیم

و صلÙ‘ی الله علی محمÙ‘د و آله الطÙ‘اهرین و لعنه الله علی اعدایهم اجمعین

 

چربی خون

 

 

هیچ شده است که در یک جمع خانوادگی از سوزش کف پای خود شکایت کنیدØŸ معمولاÙ‹ تعداد زیادی آقا و خانم دکتر که در این گونه جمع های ایرانی وجود دارند! به شما خواهند گفت که دچار چربی خون شده اید و احتمالاÙ‹ نسخه هایی نیز برایتان خواهند پیچید. اما به راستی قصه چربی خون چیستØŸ

 

علل افزایش چربی خون

 

Û±- علل تغذیه ای:

 

- کمبود مصرف غذاهای حاوی فیبر(میوه و سبزی).

 

- افزایش مصرف غذاهای چرب و به ویژه غذاهای آماده(fast food).

 

- افزایش سهم استفاده از«سرخ کردن» به عنوان یک روش طبخ به جای سایر روشهای پخت و پز.

 

- افزایش مصرف خوراکی هایی مانند برنجØŒ ماکارونیØŒ تخم مرغØŒ آجیل های بودادهØŒ انواع نوشابه هاØŒ سس های چرب و …. که اثر منفی بر کارکرد صحیح کبد دارند.

 

- استفاده از روغن های ناسالم(جامد و مایع) به جای روغن های سالم(دنبهØŒ حیوانیØŒ زیتون و …).

 

- ….

 

Û²- علل روحی و روانی: باید توجÙ‘ه داشته باشید که هر استرسی می تواند باعث افزایش چربی خون شودØ› اصطلاح «چربی خون عصبی» که در بین مردم زیاد شنیده می شودØ› حکایت این نوع از افزایش چربی خون است. بی خوابی نیز می تواند اثر مشابهی داشته باشد.

 

Û³- کم بودن فعالیت بدنی.

 

Û´- یبوست.

 

Ûµ- ضعف تدریجی کبد به عنوان تنظیم کننده اصلی چربی خون در طول زندگی بر اثر عادات غلط تغذیه ای و روشهای ناصحیح زندگی.

 

مفهوم افزایش چربی خون در طب سنتی

 

به نظر می رسد بتوان افزایش چربی خون بر اساس معیارهای آزمایشگاهی را معادل مفهوم افزایش صفرا در طب سنتی دانست. البته هر افزایش صفرایی در بدن منجر به افزایش چربی خون نمی شود و ممکن است علایم دیگری ایجاد کندØ› همچنان که شاید نتوان به آسانی هر افزایش چربی خونی را نیز معادل افزایش صفرا گرفتØ› اما به هر حال با اندکی مسامحهØŒ این معادل سازی قابل پذیرش است.

 

علایم افزایش چربی خون

 

به نظر می رسد که عمده علایم افزایش چربی خون ناشی از دو عامل استØ› یکی سنگین و غلیظ شدن خون که باعث کندی حرکت آن در عروق می شود ولذا باعث اختلال خونرسانی و کمبود نسبی اکسیژن در بافتها خواهد شد و دیگریØŒ افزایش حرارت بدن در اثر افزایش صفرا. این علایم به طور خلاصه عبارتند از:

 

Û±- احساس سنگینیØŒ خستگی یا کوفتگی در بدن.

 

Û²- خواب آلودگی.

 

Û³- سوزش و احساس افزایش حرارت نقاط مختلف بدن به خصوص کف پا که معمولاÙ‹ در شب تشدید می شود.

 

Û´- دردهای نسبتاÙ‹ مقاوم به درمان در ناحیه ساق و کف پا(و گاهی هم در سایر نواحی بدن).

 

Ûµ- سردردهایی که معمولاÙ‹ به صورت سنگینی سر خودنمایی می کند.

 

Û¶- خشکی و یا تلخی دهان.

 

Û·- سرگیجه و گاهی وزوزگوش.

 

Û¸- سردردØŒ سرگیجهØŒ سنگینیØŒ خواب آلودگیØŒ طپش قلب و علایمی از این دستØŒ پس از مصرف غذاهای چربØ› و تسکین این علایم با مصرف موادی مثل آبغورهØŒ آبلیمو یا سرکه.

 

Û¹- افزایش تعریق بدن.

 

Û±Û°- ورم و پف کردن صورت.

 

نکتهÛ±: ذکر علایم فوق به این معنا نیست که تمام کسانی که دچار افزایش چربی خون می شوند همه علایم فوق را بروز می دهندØ› بلکه اغلبØŒ تنها بعضی از علایم را دارند. بسیاری از افراد هم هستند که علیرغم چربی خون بالاØŒ هیچ علامت خاصی ندارند و به طور اتفاقیØŒ با انجام تست های آزمایشگاهیØŒ متوجه مشکل خود می شوند.

 

نکتهÛ²: بالا بودن چربی خون بر روی قند خونØŒ اثر هم افزایی دارد و لذا این مساله می تواند علایم دیابت را تشدید کند.

 

درمان چربی خون

 

قبل از بحث در مورد روشهای درمانی افزایش چربی خون باید به این سوال اساسی پاسخ گفت: آیا هر دارو یا غذایی که طبعی خنک داردØŒ باعث کاهش چربی خون می شودØŸ

 

پاسخ این سوال به نظر بنده منفی است. متاسفانه دیده ام که بسیاری از اهل فن نیز چون افزایش چربی خون را عیناÙ‹ معادل افزایش صفرا می دانندØŒ برای درمان آن اقدام به تجویز انواع خنکی می کنند که می تواند در برخی بیماران مثل بیماران بلغمی مزاج باعث عوارض مختلف و حتی تشدید بیماری اصلی شود. لذا باید توجه داشت که:

 

Û±- بسیاری از داروهای «صفرابÙŒر» هستند که طبع گرمی دارند ولذا در درمان بیماران سردمزاج که دچار افزایش چربی خون شده اندØŒ باید از این گونه داروها استفاده کرد همانطور که بسیاری از غذاها یا داروهای با طبع سرد هم هستند که باعث افزایش چربی خون می شوندØ› برای مثال ماکارونی طبع سردی دارد اما به علت انسدادی که در کبد ایجاد می کند و مانع از دفع صحیح صفرا می شود و نیز با ایجاد یبوستØŒ عملاÙ‹ باعث افزایش صفرا و چربی خون می شود چنانکه بسیاری از افراد هستند که با خوردن ماکارونی احساس تلخی در دهان خود می کنند.

 

Û²- در بسیاری از مواردØŒ در درمان بیماران احتیاجی نیست که بر روی کاهش صفرا متمرکز شویم و عملاÙ‹ با تجویز داروهایی که باعث کاهش استرسØŒ تقویت کبدØŒ تقویت معدهØŒ رفع یبوست و مانند آن می شوندØ› می توان چربی خون را کاهش داد. برای مثال شاید «بابونه» که طبع گرم و خشکی دارد را نتوان به عنوان داروی ضدÙ‘ چربی مطرح کردØ› اما اگر برای یک فرد بلغمی مزاج که استرس زیادی دارد و به واسطه بلغم زیاد دچار ضعف کبد و معده و یبوست هم هستØ› بابونه تجویز کنیمØ› به تدریجØŒ اعصابش آرام می شودØ› معده و کبد او تقویت می شوند و با کاهش رطوبت رودهØŒ یبوست نیز به تدریج بر طرف می شودØ› به این ترتیب عملاÙ‹ با تجویز یک دارو که طبع صفراوی دارد(گرم و خشک) چربی خون این فرد کنترل خواهد شد.

 

نسخه ها و نکات درمانی

 

تذکر: چنانکه گفتیم در تجویزها باید به وضعیت مزاج بیمار توجه کامل داشته باشیم لذا همه نسخه های ارایه شده برای همه بیماران مفید نیستند امÙ‘ا سعی شده بیشتر به مواردی پرداخته شود که جنبه عمومی تری دارند.

 

Û±- به عنوان اولین اقدامØŒ یبوست بیمار را درمان کنید. چربی خون در بسیاری از بیمارانØŒ تنها با همین اقدام کنترل می شود.

 

Û²- هر گونه استرس یا بی خوابی بیمار باید با تجویز داروهای مناسب کنترل شود.

 

Û³- بیمار باید تا می تواند از مصرف غذاهای سرخ کردنی و چرب و غذاهای آمادهØŒ انواع سس های کارخانه ای و مانند آنها فاصله بگیرد.

 

Û´- بهتر است مصرف تخم مرغ در این بیماران حداقل در طول دوره درمانØŒ به هفته ای یک عدد و آن هم ترجیحاÙ‹ تخم مرغ رسمی و به صورت آب پز عسلی محدود شود.

 

Ûµ- انجام حداقل ورزش روزانه برای کنترل چربی خون بسیار مفید است. ورزش علاوه بر کاهش چربی بد خونØŒ چربی های مفید را نیز افزایش می دهد.

 

Û¶- حتÙ‘ی المقدورØŒ مصرف میوه و سبزیجات(و به خصوص انواع خام آنها) در رژیم غذایی بیمار افزایش یابد.

 

Û·- روغن مصرفی: سالهاست که نهادهای رسمی بهداشتی کشور به جایگزینی روغن مایع به جای روغن جامد تاکید دارند. در اینکه روغن های هیدروژنه جامد برای مصرفØŒ بسیار نامناسب هستندØ› شکی نیستØ› اما متاسفانه باید گفت که بدون هیچ تردیدی روغن های مایع موجود در بازار رسمی کشور هم باعث افزایش چربی خون می شوند. به این ترتیب که اگر روغن های جامدØŒ بیشتر باعث افزایش کلسترول خون می شوندØ› روغن های مایعØŒ باعث افزایش تری گلیسرید خون می شوند که کنترل و درمان آن به مراتب سخت تر است. بنابراین جایگزینی روغن های مایع به جای روغن های جامد عملاÙ‹ هیچ گونه تاثیری در کاهش چربی خون نخواهد داشتØ› بلکه مشکل را پیچیده تر می کند.(شاید تقریباÙ‹ استثنا نداشته باشدØŒ بنده وقتی از هر مریضی که تری گلیسیرید بالایی دارد درباره نوع روغن مصرفی می پرسمØŒ پاسخ آنها این است: روغن مایع)

 

پس چه روغنی بخوریمØŸ

 

جواب ساده است. همان روغن هایی که نسل های قبلی ما می خوردند و چربی خونشان هم افزایش پیدا نمی کرد. برای پذیرش بهتر مطلب بهتر است به یک نکته جالب اشاره کنم: سری Û³ جلدی کتابهای ارزشمند«راز درمان» از تالیفات استاد فقیدØŒ «دکتر عبدالله احمدیه» است. آن مرحومØŒ در این کتابهاØŒ شمار زیادی از بیماران خود را که با روشهای طبÙ‘ سنتی مورد معالجه موفقیت آمیز قرار داده است را معرفی نموده اند. دوره زمانی این معالجات به حدود سالهای Û±Û³Û³Û° هجری شمسی باز می گردد. بنده در بررسی که در این Û³ جلد کتاب داشتم متوجه شدم که استاد فقیدØŒ در بین تمام بیماران معرفی شده تنها یک مورد را معرفی کرده است که دچار بیماری افزایش چربی خون بوده است و این نکته ساده نشان می دهد که در آن سالهای نه چندان دورØŒ این بیماری جزØ¡ بیماریهای رایج بین مردم نبوده استØ› در حالی که این روزها از جمله شایع ترین مشکلات بهداشتی و درمانی مردم است. نکته جالب تر اینکه بر خلاف تصور بعضی از مردمØŒ روغن نباتی در ایران تنها قدمتی ÛµÛ°-Û´Û° ساله دارد. تا پیش از آنØŒ مردم ایران روغن هایی مثل روغن دنبه و روغن حیوانی مصرف می کردند و مشکلی هم نداشتند. ورود روغن نباتی به ایران هم قصه جالبی دارد. به این ترتیب که عده ای از یهودیان ساکن ایران به طور همزمان اولاÙ‹ شروع به خرید دنبه از بازار و دفن کردن آن در زیر خاک می کنند تا به طور مصنوعی قیمت آن بالا برودØ› در ثانی کارخانه روغن نباتی را افتتاح کردند و این محصول را با قیمتی ارزان و همراه با جایزه وارد بازار کردند و ثالثاÙ‹ به طور همزمان در مورد مضرات مصرف روغن دنبه و فواید مصرف روغن نباتی تبلیغات وسیعی انجام دادند. به این ترتیب مردم از همه جا بی خبر هم ترجیح دادند که به جای مصرف روغن دنبه گران و مضر! از روغن نباتی ارزان و جایزه دار و مفید! استفاده کنند. به همین سادگی و در طیÙ‘ یک دوره زمانی کوتاهØŒ فرهنگ مصرف روغن در ایران عوض شد. البته مدتی بعد کم کم مردم به این نکته پی بردند که مصرف این روغنهای جدیدØŒ انرژی و توان آنها را سلب می کند و به این ترتیب واژه«روغن نباتی خور» به افراد بی حال و کم توان اطلاق شدØ› اما چه می شد کرد که ذایقه ها عوض شده بود و دیگر کسی به این راحتی نمی توانست سراغ مصرف روغن دنبه بدبو برود. حال با این مقدمه(که شرح مفصÙ‘ل و تاریخی آن را به موقع ذکر خواهیم کرد)Ø› در حدÙ‘ اقتضای این مقالهØŒ به سراغ معرفی مختصر روغن های مفید می رویم و معرÙ‘فی مفصÙ‘ل آنها را به روزهای آینده و بخش داروخانه پایگاه واگذار می کنیم.:

 

الف- روغن زیتون تصفیه نشده: این روغن که در قرآن کریم از شدÙ‘ت لطافت و اعتدال در مورد آن آمده است که:« نزدیک است که آتش بگیرد بدون آن که آتشی به آن رسیده باشد.»ØŒ بدون هیچ تردید بهترین روغنی است که می توان مصرف کرد. روغن زیتون:

 

* چربی های مضر خون(کلسترول و تری گلیسرید) را کاهش می دهد.

 

* چربی مفید خون(HDL) را افزایش می دهد.

 

* یبوست مزاج را برطرف می کند.

 

* رسوبات عروقی و از جمله عروق قلبی را پاک می کند.

 

و فواید دیگری که در جای خود به آن خواهیم پرداختØ› اما باید توجه داشت که:

 

Û±- این روغنØŒ بسیار لطیف است و برای سرخ کردن غذا باید آن را با حوصله و با کمترین شعلهØŒ به کار برد.

 

Û²- متاسفانه بیشتر روغن زیتون های موجود در بازارØŒ روغن خالص نیستند و در آنها تقلب و ناخالصی فراوان است. پیدا کردن روغن زیتون با کیفیت بالا کمی سخت است و البته کمی هم گران.

 

ب- روغن حیوانی: که به نام روغن پاک یا روغن زرد هم بین مردم معروف است نیز از بهترین روغن ها برای مصرف استØ› اما باید به چند نکته در مورد آن توجه کرد:

 

* طبق روایات ماØŒ روغن مناسبØŒ روغنی است که از شیر گاو گرفته شود و نه روغن گوسفندی.

 

* افراد بالای ÛµÛ° سالØŒ نباید شبها روغن حیوانی مصرف کنند.

 

* در تحقیقات علمی جدید ثابت شده است که روغن حیوانی تامین کننده رشد بدون چربی کودکان و یک خون ساز فوق العاده است.

 

* به علÙ‘ت طبع گرم این روغنØŒ بهتر است در فصول گرم و به ویژه در گرم مزاجانØŒ مصرف آن کاهش یابد.

 

ج- روغن دنبه: عامه از روغن دنبه وحشت دارند و خوردن آن را مساوی با انسداد عروق و سکته و … می دانندØ› در حالیکه این روغنØŒ بسیار آسان تر از روغن نباتی جامد و مایعØŒ هضم و جذب بدن می شود و مداومت در مصرف آن باعث کنترل چربی خون می شود. روغن دنبه یک روغن ایده آل برای سرخ کردن غذاهاست. البتÙ‘ه به علÙ‘ت طبع گرم این روغنØŒ مانند روغن حیوانیØŒ بهتر است در فصول گرم و به ویژه در گرم مزاجانØŒ مصرف آن کاهش یابد. با رعایت تمهیداتی که در جای خود خواهد آمد می توان بوی نامطبوع این روغن را به حداقل رسانیدØ› اگر چه با مدتی مصرفØŒ عملاÙ‹ این بوی نامطبوع برای مصرف کننده عادی خواهد شد.

 

د- روغن کنجد: اگر روغن کنجد به شیوه صحیح گرفته شودØ› برای انواع مصارف مناسب است. اگر چه متاسفانه روغن کنجدهای موجود در بازار تا به حال نتوانسته اند اثرات درمانی خوبی از خود نشان دهند.

 

تذکر: به جز روغی زیتون خالص که یک استثناØ¡ محسوب می شودØ› هیچ روغنی حتی بهترین روغن ها هم نباید زیاد مصرف شوند.

 

Û¸- حجامت: اگر مانعی برای انجام حجامت نبودØŒ حتماÙ‹ آن را پایه اصلی درمان بیمار قرار دهید. بسیاری از بیماران تنها با انجام Û³-Û² دوره حجامتØŒ درمان خواهند شد. حجامت عام(بین دو کتف) برای اکثر این بیماران کفایت می کند اگرچه بعضی اعتقاد بیشتری به انجام حجامت کبد دارند.

 

Û¹- گوشت: توصیه پزشکان امروزی برای مبتلایان به افزایش چربی خون آن است که از گوشت سفید استفاده کنند. در صورت دسترسی به گوشت سفید سالم و تازه(که در این دوره و زمانه تقریباÙ‹ نشدنی است) این توصیه می تواند حداقل در کوتاه مدت مدÙ‘ نظر قرار گیردØ› اما با توجه به وضعیت بازار گوشت سفیدØŒ ما این کار را توصیه نمی کنیم مگر در افرادی که واضحاÙ‹ با مصرف گوشت قرمز – مشخصاÙ‹ گوشت گوسفند – احساس افزایش حرارت بدن می کنند که شاید بهتر باشد مدتی نسبت به ترک مصرف آن اقدام نمایند. اما در مجموع و در صورت اقدامات درمانی مناسبØŒ نیازی به ترک مصرف گوشت قرمز نیستØ› اگر چه میزان منطقی مصرف آنØŒ یعنی هفته ای Û³-Û² وعده را باید رعایت نمود.

 

Û±Û°- به تجربه بر من ثابت شده است که نیازی نیست ضرورتاÙ‹ داروهایی تجویز کنیم که به پایین آوردن چربی خون معروف شده اندØ› بلکه همین قدر که رفع یبوست و استرس کرده عدم تعادل مزاج بیمار را درمان کنیم مشکل حل خواهد شد. چنین کاری برای پزشکان با تجربه کار سختی نخواهد بودØ› اما برای آنکه سایرین نیز بتوانند از این درمانها بهره ای ببرند چند نسخه ساده را ذکر می کنیم:

 

* سیر: شاید معروفترین و بهترین داروی پایین آورنده چربی خون باشد. بهتر است کسانی که مشکلی به خصوص به لحاظ گوارشی برای مصرف سیر ندارندØŒ تا زمان کنترل کامل چربیØŒ خون شبی یک حبÙ‘ه از آن را به صورت خام میل کنند. مصرف سیر به صورت پخته و یا سیر ترشی اثر درمانی آن را به شدت کاهش می دهد.

 

*شوید: از بهترین داروهای کاهش دهنده چربی خون است. راحت ترین روش مصرفشØŒ آن است که شوید خشک را کف ساب کرده یک قاشق مرباخوری از آن را هر شب با کمی ماست میل کنید. نکته مهم در مورد شوید آن است که مصرف طولانی آن باعث کاهش بینایی می شودØ› بنابراین مصرف آن تنها در دوره های کوتاه مدت مجاز است. در صورت تمایل به مصرف طولانی تر بهتر است در فواصل مصرف شویدØŒ دوره های استراحت در نظر گرفته شود. در موارد اورژانسی که چربی خون به شدت افزایش یافته است می توان آب شوید تازه را گرفت و این عصاره غلیظ را با کمی ماست میل کرد.

 

*ترشی ها: برای افراد گرم مزاج – و برخی افراد سرد مزاج – مداومت در مصرف ترشی های مناسب به علت خاصیت صفرابری آنها می تواند باعث کاهش چربی خون شود. از جمله:

 

- آبغورهØŒ آب لیمو و سرکه: که در این بینØŒ سرکه خاصیت صفرابری قوی تری دارد. ساده ترین راه آن است که بعد از هر وعده غذا Û²-Û± قاشق سرکه را با کمی آب مخلوط و میل کنید.

 

- زرشک: به صورت مصرف دم کرده یا مصرف عصاره طبیعی آن برای کاهش چربی خون بسیار مفید استØ› اما مصرف کننده باید طبعی گرم و معده ای قوی داشته باشد.

 

* کاسنی – شاهتره: پرمصرف ترین داروی من برای بیمارانØŒ ترکیب مساوی عرق کاسنی و شاهتره است. این ترکیب:

 

- تقریباÙ‹ در مورد تمام اخلاط فاسدØŒ اثری مفید دارد.

 

- طبع ملایمی دارد که تقریباÙ‹ با همه مزاجها سازگار است.

 

- علاوه بر کاهش چربی خونØŒ در کنترل قند خونØŒ فشار خونØŒ غلظت خونØŒ درمان آکنه و … ترکیبی فوق العاده است.

 

روش مصرف این است که عرق کاسنی و شاهتره را به نسبت مساوی مخلوط کرده روزی دو تا سه استکان میل کنید. در بیماران گرم مزاجØŒ افزودن عرق گل همیشه بهار ØŒ نتیجه درمانی را فوق العاده بهبود می بخشد.

 

نکته: اگر به ترکیب عرق کاسنی و شاهترهØŒ کمی خاکشی هم اضافه کنیم اثر درمانی این نسخه افزایش خواهد یافت.

 

* سایر داروها:

 

داروهای کاهنده چربی خون بسیارند که از جمله می توان به: تخم گشنیزØŒ تخم و ریشه کاسنیØŒ تخم و گیاه خرفهØŒ عرق خارشترØŒ عرق بیدØŒ عنابØŒ قره قاتØŒ بنفشهØŒ انارØŒ اسپرزهØŒ کدوØŒ خیارØŒ ترشکØŒ تمبر هندیØŒ کاهو و تخم کاهوØŒ قدومهØŒ سپستانØŒ سماق و … اشاره کرد.

 

نکته پایانی

 

بیماران بسیاری هستند که مشکل افزایش چربی خون خود را با تجربه های کاملاÙ‹ شخصی درمان نموده اند و این تاکیدی دوباره است بر این که این مشکلØŒ بیشتر از آنکه بیماری مستقلی باشدØŒ نشانه ای است از یک اختلال مزاج که ممکن است به دلایل گوناگونی ایجاد شود و به همین جهتØŒ درمانهای متفاوتی نیز برای آن قابل ذکر است. به نظر بنده بیمارانی که دچار این مشکل هستندØ› با کمی دقت در رژیم غذایی خود به راحتی می توانند متوجه شوند که چه چیزی را باید بخورند و چه چیزی را نخورند و به همین سادگی بر این مشکل غلبه کنند.

 

درمان داغ شدن کف پا

 

یکی از شکایتهای عمده و آزاردهنده این بیمارانØŒ داغ شدن شبانه کف پاست. داغ شدن کف پا علل مختلفی دارد که درمانهای متفاوتی را طلب می کند و در جای خود(در بخش غدد) به آن خواهیم پرداخت. اما در این بیمارانØŒ اگر درمان بیماری اصلی به طور صحیح انجام شودØ› این مشکل به سرعت مرتفع می شود و نیازی به درمان جداگانه نداردØ› اما برای خالی نبودن عریضه دو نکته را تذکر می دهیم:

 

Û±- پاشویه با آب خنک در کاهش صفرای کلی بدن و کاهش حرارت پا بسیار موثر است. این کار را روزی Û³-Û² بار انجام دهید.

 

Û²- «بهدانهØŒ اسپرزهØŒ حناØŒ نشاسته و شاهتره»ØŒ همه یا تعدادی از این داروها را با هم آسیاب کنید و هر شب مقداری از آن را با آب گرمØŒ خمیر کرده روی کف پا ضماد کنید و روی آن یک پلاستیک فریزر بکشید. صبح پا را خیس کرده آرامØŒ مواد را از کف پا بتراشید. این کار پر دردسر را تا ایجاد تعادل حرارتی در کف پا ادامه دهید.