✍️ نویسنده: meisamabolhasani
🏷️ دسته: 124
📊 بازدید: 1,168
حنفی‌ها می‌گویند: روی هم گذاشتن دست‌ها در نمازØŒ سنÙ‘ت است و واجب نیستØŒ و برای مرد بهتر است که کف دست راستش را بر پشت دست چپØŒ زیر ناف قرار دهدØŒ و زن دست‌ها را بر سینه‌اش بگذارد.
 
مشروح کامل در ادامه
پایگاه اطلاع رسانی حضرت آیت الله العظمی سبحانی منتشر کرد: قرار دادن دست راست بر روی دست چپ در نماز (دست بسته نماز خواندن) از اموری است که استحباب آن بین فقهای سه مذهب از مذاهب چهارگانØ© اهل سنÙ‘ت مشهور است:
 
حنفی‌ها می‌گویند:روی هم گذاشتن دست‌ها در نمازØŒ سنÙ‘ت است وواجب نیستØŒ و برای مرد بهتر است که کف دست راستش را بر پشت دست چپØŒ زیر ناف قرار دهدØŒ و زن دست‌ها را بر سینه‌اش بگذارد.
 
شافعی‌ها می‌گویند: گذاشتن دست روی یکدیگرØŒ در نمازØŒ برای مرد و زن سنÙ‘ت است و بهتر است که کف دست راست را بر پشت دست چپ زیر سینه و بالای ناف به سمت چپ قرار دهد.
 
حنبلی‌ها می‌گویند: گذاشتن دست‌ها روی همØŒ سنÙ‘ت است و بهتر است که کف دست راست را بر پشت دست چپ نهادهØŒ زیر ناف قرار دهند.
 
فرقه مالکیÙ‘ه بر خلاف سه مذهب فوق می‌گویند: آویختنِ دست‌ها در نمازهای واجبØŒ مستحب استØŒ قبل از مالکی‌ها نیز جماعتی همین قول را گفته‌اند که از آن جمله‌اند: عبداللÙ‘ه بن زبیرØŒ سعید بن مسیÙ‘بØŒ سعید بن جبیرØŒ عطاØ¡ØŒ ابن جریحØŒ نخعیØŒ حسن بصریØŒ ابن سیرین و جماعتی از فقها.
از امام اوزاعی منقول است که نمازگزارØŒ بین آویختن دست‌ها یا روی هم قرار دادن آنها مخیر است.1
 
امÙ‘ا مشهور بین شیعه امامیÙ‘ه آن است که قرار دادن دست‌ها روی یکدیگر در نمازØŒ حرامØŒ و موجب بطلان نماز است و به ندرت از فقهای شیعه کسی قائل به کراهت شدهØŒ مانند ابو الصلاح حلبی در کافی.2
 
کیفیت نماز پیامبر(ص)
 
با این که به جز مالکی‌هاØŒ مذاهب دیگر اهل سنÙ‘تØŒ قرار دادن دست چپ بر دست راست در نماز را جایز شمرده‌اند و دربارØ© این مسØ£له سخن بسیار گفته‌اندØŒ با این حال دلیل قانع کننده‌ای حتÙ‘ی بر جواز آن ندارندØŒچه رسد بر استحباب. بلکه می‌توان ادÙ‘عا کرد که دلایلی بر خلاف ادعای آنان وجود دارد و روایاتی که از فریقین (شیعه و سنÙ‘ی) بیانگر طریقه نماز گزاردن رسول اکرم(ص) استØŒ از گذاشتن دست‌ها بر یکدیگر سخنی به میان نیاورده است و امکان ندارد که پیامبر (ص) امر مستحبÙ‘ی را در طول حیات خود(یا بخشی از آن) ترک نماید. اکنون سه نمونه از این روایاتØŒ دو مورد از طریق اهل سنÙ‘ت و دیگری از طریق شیعه امامیÙ‘ه را ذکر می‌کنیم که هر دو روایتØŒ چگونگی نماز پیامبر(ص) را بیان می‌کند و در هیچ‌یک کو‌چکترین اشاره‌ای به روی هم قرار دادن دست نشدهØŒ چه رسد به چگونگی آن:
 
الف: حدیث ابی حُمید ساعدی
 
حدیث ابی حُمید ساعدی را برخی از محدÙ‘ثان (سنÙ‘ی) روایت کرده‌اند و ما از کتاب سنن بیهقی نقل می‌کنیم که گفت: او رو به اصحاب پیامبر کرد و گفت: من داناترین شما به نماز رسول خدا (ص) هستم. گفتند: به چه سببØŸ زیرا تو نه بیش از ما پیرو آن حضرت بوده‌ای و نه افزونتر از ما مصاحبتش کرده‌ای. گفت: چراØŒ گفتند: پس (کیفیÙ‘ت نماز آن حضرت را) بر ما عرضه کن. ابوحُمید گفت: 
 
رسول خدا(ص) هرگاه می‌خواست به نماز بایستدØŒ دست‌ها را تا برابر شانه‌هایش بالا می‌بُردØŒ سپس تکبیر می‌گفت و هنگامی که همه اعضایش به حال اعتدال در جای خود قرار می‌گرفت به قرائت می‌پرداختØŒ آنگاه تکبیر می‌گفت و دست‌ها را تا برابر شانه بالا می‌بُردØŒ پس از آن به رکوع می‌رفت و دو کف دست را بر زانوها می‌گذاشت و در حال اعتدال که نه سرش را بالا می‌گرفت و نه پایین می‌انداختØŒ رکوع را انجام می‌داد. سپس از رکوع سر بلند می‌کرد(می‌ایستاد) و می‌گفت: سمع اللÙ‘ه لمن حمده. آنگاه دست‌ها را تا برابر شانه‌ها بالا می‌بُرد و تکبیر می‌گفتØŒ سپس (برای سجده) متوجÙ‘ه زمین شده و دست‌هایش را (در سجده) از پهلوهایش جدا می‌گرفتØŒ آنگاه سر از سجده برمی‌داشت و پای چپش را خم می‌کرد و بر آن می‌نشست. انگشتان پاهایش را در سجده باز می‌نمود و سجده دوم را نیز همین‌گونه انجام می‌داد و پس از سجدهØŒ تکبیر می‌گفتØŒ سپس پایش را خم کرده بر آن می‌نشست در حالی که هر عضوی به حال اعتدال قرار می‌گرفت. رکعت بعدی را هم به همین کیفیÙ‘ت انجام می‌داد و پس از دو رکعت در حال قیام تکبیر می‌گفت و دست‌هایش را تا برابر شانه‌ها بالا می‌برد همانگونه که تکبیر افتتاحیÙ‘ه را انجام می‌داد و در بقیÙ‘ه نمازش نیز همین‌طور عمل می‌کرد تا به سجده آخر. پس از آن سلام می‌گفتØŒ پای چپ را عقب قرار می‌داد و بر سمت چپ بر وÙŽرِک3 می‌نشست.
 
همه گفتند: ابوحمید راست گفتØŒ رسول خدا(ص) بدین گونه نماز می‌گزارد.4
 
این بود حدیثی در مقام بیان کیفیÙ‘ت نماز رسول خدا(ص) که از طریق اهل سنÙ‘ت روایت شده که وجه دلالت آن را دانستیم. اکنون به حدیثی که شیعه امامیه روایت کرده توجه کنید:
 
ب: حدیث حمÙ‘اد بن عیسی
 
حمÙ‘اد بن عیسی از امام جعفر صادق (ع) روایت کرده که آن حضرت فرمود: چه قدر ناپسند است برای مردی که 60یا 70 سال از عمرش بگذرد و یک نماز با شرایط کامل انجام نداده باشد. حمÙ‘اد گفت: (از این سخن امام (ع)) در دلم احساس حقارت کردم و عرض کردم: فدایت شومØŒ نماز را (با شرایط کامل) به من تعلیم فرما.
 
پس ابوعبداللÙ‘ه (ع) (جعفر بن محمÙ‘د‘) راست قامت رو به قبله ایستاد و دست‌هایش را با انگشتان بسته بر روی رانهایش انداخت و پاهایش را نزدیک به هم به فاصلØ© سه انگشت باز قرار داد و انگشتان پاهایش همه رو به قبله بود و آنها را از قبله منحرف نمی‌کرد و با خشوع و فروتنی تمام بودØŒ پس تکبیر گفت و سوره حمد و قل هو اللÙ‘ه احد را با ترتیل قرائت کردØŒ سپس به اندازه نفس کشیدنی در حال قیام صبر کرد و پس از آن تکبیر گفت در حالی که هنوز ایستاده بودØŒ آنگاه به رکوع رفت و دو کف دستش را با انگشتان باز روی کاسه زانوهایش قرار داد و زانوها را به عقب داد تا پشتش صاف شد به طوری که اگر قطره‌ای آب یا روغن بر پشتش ریخته می‌شد به واسطه راست بودن پشتش به هیچ طرف مایل نمی‌گشتØŒ امام گردنش را (در رکوع) راست گرفت و چشمانش را بست و سه مرتبه با ترتیل تسبیح (سبحان رÙŽبÙ‘ی العظیم وبحمده) گفتØŒ سپس راست قامت ایستاد و چون کاملاÙ‹ به حال قیام درآمدØŒ گفت: «سمع اللÙ‘ه لمن حمده» و بعد از آن در همان حال قیامØŒ تکبیر گفت و دستها را تا مقابل صورت بالا آوردØŒ و آنگاه به سجده رفت و دستهایش را قبل از زانوها بر زمین گذاشت و سه مرتبه گفت: سبحان ربÙ‘ی الØ£علÙ‰ وبحمدهØŒ و (در سجده) عضوی از بدنش را بر عضو دیگر نگذاشت و بر هشت موضع سجده کرد: پیشانیØŒ دو کف دستØŒ دو کاسه زانوØŒ دو انگشت ابهام پاØŒ و بینیØŒ ( گذاشتن هفت موضع در سجده بر زمین واجب و گذاشتن بینی بر خاک سنÙ‘ت است که اِرغام نامیده می‌شود). سپس سر از سجده برداشت و هنگامی که راست نشستØŒ تکبیر گفت و ساق پای چپ را خم کردهØŒ روی آن نشست و پشت پای راستش را بر کف پای چپش گذاشت و گفت: «Ø£ستغفر اللÙ‘ه ربÙ‘ی و Ø£توب Ø¥لیه»ØŒ و در همان حال نشسته تکبیر گفت و بعد سجده دوم را مانند سجده اوÙ‘ل بجا آورد و همان ذکر تسبیح را در سجده دوم نیز گفت و از عضوی از بدنش برای عضو دیگر در رکوع و سجود کمک نگرفت و در حال سجده دست‌هایش را به صورت بال از بدنش جدا گرفت و ذراعِ دستها را بر زمین نگذاشت و بدین ترتیب دو رکعت نماز بجا آورد . 
 
سپس فرمود: ای حمÙ‘ادØŒ این گونه نماز بخوانØŒ و در نماز به هیچ سویی التفات مکن و با دست‌ها و انگشتانت بازی مکن و آب دهان به راست و چپ یا پیش رویت مینداز.5
 
چنان که ملاحظه می‌شود هر دو روایت در صدد بیان کیفیÙ‘ت نماز واجب است و در هیچکدام کوچکترین اشاره‌ای به روی هم گذاشتن دست‌ها نشده استØŒ زیرا اگر گرفتن دست سنÙ‘ت بودØŒ امام صادق (ع) در بیان خود آن را ترک نمی‌کرد و حال این که آن حضرت با عمل خودØŒ نماز رسول خدا (ص) را برای ما مجسÙ‘م می‌کردØŒ چون او از پدرش امام باقر(ع) و امام باقر(ع) از پدرانش و آنها از امیرمؤمنان(ع) و او از رسول اعظم صلوات اللÙ‘ه علیهم اجمعین گرفته‌اند. بنابراینØŒ دست روی دست گذاشتن در نماز بدعت استØ› زیرا گرفتن دست در واقع داخل کردن چیزی است در شریعت که از شریعت نیست.
 
ج. آموزش نماز به کسی که نماز صحیح نمی‌خواند
 
در میان محدثان اهل سنت حدیثی است به نام «حدیث المسیØ¡ صلاتُه» یعنی حدیث کسی که نماز خود را صحیح نمی‌خواندØŒ در این حدیث چنین آمده است:
 
ابوهریره می‌گوید: پیامبر وارد مسجد شدØŒ مردی نیز وارد مسجد شد و نماز گزاردØŒ سپس به حضور پیامبر آمد و سلام کرد. پیامبر سلام او را پاسخ گفت و فرمود: برگرد و دو مرتبه نماز بخوانØŒ رفت و نماز گزارد و به سوی پیامبر بازگشتØŒ پیامبر نیز فرمود: برگرد باز نماز بگزارØŒ این کار سه بار تکرار شدØŒ سرانجام آن مرد عرض کرد: سوگند به خدایی که تو را به حق مبعوث کرده استØŒ من جز آنچه انجام می‌دهمØŒ چیزی نمی‌دانمØŒ چه بهتر که نماز را به من بیاموزی.
 
در این هنگام پیامبر فرمود: هرگاه به نماز ایستادی تکبیر بگوØŒ سپس آنچه از آیات قرآن می‌دانیØŒ بخوانØŒ سپس رکوع کن به گونه‌ای که بدنت آرام گرددØŒ آنگاه پیامبر دیگر اجزا و شروط نماز را به او می‌آموخت6 و هیچ اشاره‌ای به گذاردن دست راست بر دست چپ نمی‌کندØŒ در حالی که اگر این کار واجب و یا مستحب مؤکد بودØŒ از گفتن آن خودداری نمی‌کرد.
 
نظر ائمÙ‘ه اهل بیت(علیهم السلام)
 
با توجه به آنچه تاکنون گفته شدØŒ روشن گردید که سنت بودن دست روی دست گذاشتن در نماز ثابت نشده استØŒ بدین جهت می‌بینیم که ائمÙ‘ه اهل بیت(علیهم السلام) از این عمل (گرفتن دست در نماز)ØŒ احتراز می‌کردند و آن را از افعال مجوس در مقابل پادشاه می‌دانستند.
 
محمÙ‘د بن مسلم از امام جعفر صادق یا امام محمÙ‘د باقر ‘روایت کردهØŒ می‌گوید: به آن حضرت عرض کردم: حکم کسی که دستش را در نماز بر دست دیگر می‌گذاردØŒ چیستØŸ فرمود: این عملØŒ تکفیر است و نباید انجام شود.(تکفیر به معنی تعظیم در مقابل پادشاهان است).
 
زراره از حضرت امام محمÙ‘د باقر (ع) روایت کرده که فرمود: بر تو باد توجه به نمازØŒ و در نماز تکفیر مکن(دستهایت را بر هم مگذار)ØŒ زیرا مجوس این عمل را انجام می‌دهند.
 
صدوق به سندی از امیر مؤمنان علی (ع) روایت کرده که آن حضرت فرمود: مسلمان دستهایش را در نماز جمع نمی‌کند و در حالی که در مقابل خدای عزÙ‘ وجلÙ‘ ایستاده استØŒ تشبÙ‘ه به اهل کفر (یعنی مجوس) نمی‌ورزد.7
 
در خاتمه یادآوری می‌کنیم که آقای دکتر علی سالوس بعد از نقل نظریات و فتاوای فقهای شیعه و سنÙ‘یØŒ (در مورد نهادن دست‌ها بر یکدیگر در حال نماز) به کسانی که دست روی دست گذاشتن را حرام می‌دانند حمله کرده و می‌گوید: «کسانی که قائل به حرمت و مبطل بودن این عمل هستند یا تنها آن را حرام می‌دانندØŒ به واسطه تعصب مذهبیØŒ بین مسلمین اختلاف و تفرقه ایجاد می‌کنند».8
 
جا دارد از ایشان پرسیده شود: اگر تلاش و بررسی وتحقیق در کتاب و سنÙ‘تØŒ شیعه را به این نتیجه رسانده که گرفتن دست در نمازØŒ امری است که بعد از نبی اکرم(ص) پیدا شده و مردم در زمان خلفا به آن امر می‌شدندØŒ گناه شیعه چیستØŸ و در این صورت هر کس گمان کند که آن عمل جزئی از نماز است چه واجب باشد یا مستحبØŒ تحقیقاÙ‹ در دین امری را بدعت نهاده که از دین نیست. آیا جزای کسی که در کتاب و سنÙ‘ت اجتهاد و تحقیق نماید این است که با تیر اتÙ‘هام به تعصÙ‘ب مذهبی و ایجاد اختلافØŒ مورد هدف قرار گیردØŸ
 
اگر این اتÙ‘هام بجا باشدØŒ آیا امام مالک را نیز می‌توان این گونه متÙ‘هم کردØŸ زیرا او گرفتن دست را مطلقاÙ‹ØŒ یا در نمازِ واجبØŒ مکروه می‌داند. آیا می‌توان امام دارالهجره را به تعصÙ‘ب مذهبی و ایجاد خلاف متÙ‘هم کردØŸ
 
به چه دلیل دست بسته نماز خواندن را نشانه تعصÙ‘ب مذهبی و میل به اختلاف بین مسلمین نمی‌دانیدØŸ قضاوت با شماست.
 
--------------------------------------------------------------------------------
1 . محمÙ‘د جواد مغنیه: الفقه علی المذاهب الخمسهØŒ ص 110ØŒ وملاحظه شود «رسالØ© مختصرØ© السدل» ا از دکتر عبدالحمیدØŒ ص 5.
2 . محمد حسن نجفیØŒ جواهر الکلام:11/15Ù€16.
3 . تورک عبارت است از این که انسان در حال نشستن بر روی پای چپ بنشیندØŒ وروی پای راست را بر کف پای چپ قرار دهد.
4 . سنن بیهقی:2/72ØŒ 73ØŒ 101ØŒ 102; سنن Ø£بی داود:1/194ØŒ باب افتتاح الصÙ‘لاØ©ØŒ حدیث 730Ù€736; سنن ترمذی:2/98ØŒ باب صفØ© الصÙ‘لاØ©.
5 . شیخ حرÙ‘ عاملی: وسائل الشیعهØŒ 4ØŒ باب 1 از ابواب افعال نمازØŒ حدیث 1ØŒ و باب 17ØŒ 
حدیث 1و2.
6 . صحیح بخاریØŒ ج1ØŒ ص 189ØŒ شماره 793; صحیح مسلم:2/11.
7 . شیخ حرÙ‘ عاملیØŒ وسائل الشیعه:4ØŒ باب 15 از ابواب قواطع الصÙ‘لاØ©ØŒ حدیث 1ØŒ 2و 7.
8 . فقه الشیعØ© الØ¥مامیه ومواضع الخلاف بینه و بین المذاهب الØ£ربعه:183.