در حالی که گفتن جملاتی که حاکی از محبت زوجین نسبت به هم است در رفع بسیاری از تردیدها و سوØ¡ ظن ها مؤثر و بر میزان محبت آنان می افزاید: ائمه معصومین: هم به ابراز علاقه به همسر تØ£کید نموده اند و در سیره ی عملی ایشان این امر در موارد متعددی به چشم می خورد.

پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله) فرمود: وقتی مرد به زن خود با محبت می نگرد و زنش نیز به او با مهر نگردØŒ خداوند به دیده ی رحمت به آن ها نگاه می کند.

امروزه یکی از مهم ترین مشکلات خانواده ها نداشتن مدیریت صحیح در زندگی استØ› بسیاری از اختلافاتØŒ چالش ها و مشاجرات که مقدمه فروپاشی خانواده هاستØŒ ناشی از نداشتن الگویی کامل در اداره خانواده است.

لذا بر آن شدیم تا آیین همسرداری اسلامی را که بر گرفته از احادیث و منابع کامل میباشد را تقدیم شما خوانندگان محترم بنمایم.

یکی از موضوعات مهمی که هر مؤمنی خواهان فهم آن از کلام درباره معصومین علیهم السلام استØŒ موضوع «آیین همسرداری اسلامی» است .

بدین منظورØŒ «آیین همسرداری در احادیث اسلامی » که برگرفته از «40 حدیث » در این زمینه میباشد رابرداشت کردیم و با ترجمه هایی دقیق و روان همراه سازیم و با عنوان هایی زیبا و تفکر برانگیز زمینه تدبر فراهم کنیم

این نکته را نیز خاطرنشان کنیم که 20 حدیث آغازین آن ها مربوط به «اخلاق شوهر نسبت به همسر» و 20 حدیث پسین آن ها مربوط به «اخلاق زن نسبت به همسر» است .

چشمان امید ما می گوید که این «حدیث گزینی » مطبوعتان می آید و مقبولتان می افتد; اما «خواجه شیراز» نیز چه در سفته است که گفته است:

صالح و طالح متاع خویش نمودند


تا که قبول افتد که در نظر آید

بکم Ø›اخلاق شوهر نسبت به همسر

اظهار محبت بیشتر: «ایمان بیشتر»

1- پیامبر عزیز خدا صلی الله علیه و آله می فرمایند:

«کلما ازداد العبد ایمانا ازداد حبا للنسآØ¡ (1) ; هر چه ایمان بنده زیاد شودØŒ محبت وی به زن ها نیز زیاد می شود .»

دوستدار اهل بیت علیهم السلام دوستدار همسر است

2- امام صادق علیه السلام می فرمایند:

«کل من اشتد لنا حبا اشتد للنساØ¡ حبا (2) ; هر کس بیشتر دوستدار ما (خاندان عصمت و طهارت) باشدØŒ به زن ها (همسرش) نیز بیشتر دوستی می کند .»

صفای زندگی اینجاستØŒ اینجا

3- حضرت امیرالمؤمنین علی علیه السلام می فرمایند:

«فدارها علی کل حال واحسن الصحبØ© لها فیصفو عیشک (3) ; همیشه با همسرت مدارا کنØŒ و با او به نیکی همنشینی کن تا زندگیت باصفا شود .»

از تکبر و خشونت بپرهیز

4- پیامبر عزیز خدا صلی الله علیه و آله می فرمایند:

«خیر الرجال من امتی الذین لایتطاولون علی اهلیهم و یحنون علیهم ولا یظلمونهم (4) ; بهترین مردان امت منØŒ آن کسانی هستند که نسبت به خانواده خود خشن و متکبر نباشند و بر آنان ترحم و نوازش کنند و به آنان آزار نرسانند .»

سیلیØŒ هرگز!

5- پیامبر عزیز خدا صلی الله علیه و آله می فرمایند:

«فای رجل لطم امراته لطمØ©ØŒ امرالله عزوجل مالک خازن النیران فیلطمه علی حر وجهه سبعین لطمØ© فی نار جهنم (5) ; هر کس به صورت زنش سیلی بزندØŒ خداوند به آتشبان جهنم دستور می دهد تا در آتش جهنم هفتاد سیلی بر صورت او بزند .»

من تو را دوست دارم

6- پیامبر عزیز خدا صلی الله علیه و آله می فرمایند:

«قول الرجل للمراØ© انی احبک لا یذهب من قلبها ابدا (6) ; این گفتار مرد به همسرش که «من تو را دوست دارم » ØŒ هرگز از قلب زن بیرون نمی رود.»

تامین سعادت دینی و دنیایی همسر

7- پیامبر عزیز خدا صلی الله علیه و آله می فرمایند:

«للمراØ© علی زوجها ان یشبع بطنهاØŒ و یکسو ظهرهاØŒ ویعلمها الصلاØ© والصوم والزکاØ© ان کان فی مالها حقØŒ ولاتخالفه فی ذلک (7) ; حق زن بر شوهرش این است که او را سیر کندØŒ لباس بپوشاندØŒ نماز و روزه و زکات را - اگر در مال زن حق زکاتی است - به او یاد دهدØŒ و زن نیز در این کارها با او مخالفت نورزد .»

این هم جهاد در راه خداست

8- امام رضا علیه السلام می فرمایند:

«الکآد علی عیاله من حل کالمجاهد فی سبیل الله (8) ; کسی که از راه حلال برای تامین رفاه خانواده اش تلاش می کندØŒ همچون مجاهدی است که در راه خدا جهاد می کند .»

آیا هدیه هم می خریØŸ

9- پیامبر عزیز خدا صلی الله علیه و آله می فرمایند:

«من دخل السوق فاشتری تحفØ© فحملها الی عیاله کان کحامل صدقØ© الی قوم محاویج ولیبدا بالاناث قبل الذکور فان من فرح ابنته فکانما اعتق رقبØ© من ولد اسماعیل ومن اقر بعین ابن فکانما بکی من خشیØ© الله ومن بکی من خشیØ© الله ادخله الله جنات النعیم (9) ; هر کس به بازار رود و هدیه ای برای خانواده اش بخرد و ببردØŒ پاداش او مانند کسی است که برای نیازمندان صدقه می برد . و هنگامی که هدیه را به خانه می بردØŒ بایدØŒ قبل از پسرانØŒ به دختران بدهدØŒ زیرا کسی که دخترش را شادمان کندØŒ مانند کسی است که یک بنده از فرزندان اسماعیل را آزاد کرده است . و هر کس با دادن هدیه ای چشم پسری را روشن کندØŒ گویا از ترس خدا گریسته است و هر کس از ترس خدا بگریدØŒ خداوند او را داخل نعمت های بهشت کند .»

بازار و خرید گوشت

10- امام سجاد علیه السلام می فرمایند:

«لان ادخل السوق ومعی درهم ابتاع به لحما لعیالی وقد قرموا الیه احب الی من ان اعتق نسمØ© (10) ; برای من به بازار رفتن و خرید یک درهم گوشت برای خانواده ام که میل به گوشت دارندØŒ از بنده آزاد کردن دوست داشتنی تر است .»

سوغاتی را فراموش نکن

11- امام صادق علیه السلام می فرمایند:

«اذا سافر احدکم فقدم من سفره فلیات اهله بما تیسر (11) ; هرگاه یکی از شما به مسافرت رود و سپس از سفر برگرددØŒ پس باید برای خانواده خود به اندازه ای که توانایی دارد سوغاتی بیاورد .»

برای او آرایش می کنیØŸ

12- امام باقر علیه السلام می فرمایند:

«النسآØ¡ یحببن ان یرین الرجل فی مثل ما یحب الرجل ان یری فیه النسآØ¡ من الزینØ© (12) ; همان گونه که مردان دوست دارند زینت و آرایش را در زنانشان ببینندØŒ زنان نیز دوست دارند زینت و آرایش را در مردانشان ببینند .»

خانه را گرم نگه دار

13- امام رضا علیه السلام می فرمایند:

«بنبغی للمؤمن ان ینقص من قوت عیاله فی الشتآØ¡ ویزید فی وقودهم (13) ; سزاوار است که مؤمن در زمستان از خوراک خانواده اش کم کندØŒ و بر چوب و زغال و وسیله گرم کننده آنان بیفزاید .»

شاد ساختن خانواده در مناسبت های فرخنده

14- راوی می گوید به امام صادق علیه السلام عرض کردم: حق زن بر شوهرش چیستØŸ حضرت فرمودند:

«. . . ولاتکون فاکهØ© عامØ© الا اطعم عیاله منها ولایدع ان یکون للعید عندهم فضل فی الطعام وان یسنی لهم فی ذلک شی Ø¡ ما لم یسن لهم فی سآئر الایام (14) ; . . . هر میوه ای که همه مردم از آن می خورندØŒ باید به خانواده اش بخوراند و در روزهای عید خوراک آنان را افزایش دهدØŒ و چیزهایی برای آنان فراهم کند که در روزهای دیگر فراهم نمی کرده است .»

تهمت و سوØ¡ ظن هرگز

15- امام صادق علیه السلام می فرمایند:

«لا تقذفوا نسآØ¡کم فان فی قذفهن ندامØ© طویلØ© وعقوبØ© شدیدØ© (15) ; به زنان خود تهمت نزنید و نسبت ناروا ندهیدØŒ زیرا در این کارØŒ برای شما پشیمانی طولانی و کیفر سختی خواهد بود .»

خدا کند تو بیایی

16- پیامبر عزیز خدا صلی الله علیه و آله می فرمایند:

«هلک بذی المروØ© ان یبیت الرجل عن منزله بالمصر الذی فیه اهله (16) ; از جوانمردی دور است که مردی در شهری که خانواده اش هستند باشدØŒ ولی در غیر خانه خود بخوابد .»

آداب ورود به خانه

17- امام صادق علیه السلام می فرمایند:

«یسلم الرجل اذا دخل علی اهله واذا دخل یضرب بنعلیه ویتنحنح یصنع ذلک حتی یؤذنهم انه قد جآØ¡ حتی لا یری شیئا یکرهه (17) ; هنگامی که مرد با خانواده اش برخورد می کندØŒ به آنان سلام کند و هنگام ورود با صدای کفش و با سرفه کردنØŒ خانواده اش را از آمدن خود با خبر کندØŒ تا اینکه چیزی نبیند که او را ناخوش آید .»

در کنار همسر نشستن

18- پیامبر عزیز اسلام صلی الله علیه و آله می فرمایند:

«جلوس المرØ¡ عند عیاله احب الی الله تعالی من اعتکاف فی مسجدی هذا (18) ; نشستن مرد در کنار خانواده اشØŒ نزد خدای بزرگ دوست داشتنی تر از اعتکاف و نشستن در این مسجد من است .»

تا کنون لقمه در دهانش گذاشته ایØŸ

19- پیامبر عزیز خدا صلی الله علیه و آله می فرمایند:

«ان الرجل لیؤجر فی رفع اللقمØ© الی فی امراته (19) ; مرد در برابر لقمه ای که در دهان زنش می گذارد پاداش می برد .»

کتک نزنØŒ فریاد نکش!

20- پیامبر عزیز خدا صلی الله علیه و آله به یکی از زنان درباره حق زن بر شوهرش می فرمایند:

«حقک علیه ان یطعمک مما یاکل ویکسوک مما یلبس ولا یلطم ولا یصیح فی وجهک (20) ; حق تو بر شوهرت این است که از آنچه خود می خورد به تو غذا دهدØŒ و از آنچه خود می پوشد تو را نیز بپوشاندØŒ و به روی تو سیلی نزند و فریاد نکشد .»

دوم:اخلاق زن نسبت به همسر

زیور اطاعت به گردن آویز

21- پیامبر عزیز خدا صلی الله علیه و آله می فرمایند:

«ان للرجل حقا علی امراته اذا دعاها ترضیه واذا امرها (21) لا تعصیه ولا تجاوبه بالخلاف ولا تخالفه (22) ; مرد حقی بر زنش دارد و آن حق این است که چنانچه او را صدا زند پاسخ دهدØŒ و هنگامی که او را دستوری دهد سرپیچی نکند و پاسخ مخالف ندهد و با او مخالفت نورزد .»

باران عشق و محبت

22- امام رضا علیه السلام می فرمایند:

«اعلم ان النسآØ¡ شتی فمنهن الغنیمØ© والغرامØ© و هی المتحببØ© لزوجها والعاشقØ© له ... (23) ; بدان که زنان گوناگونندØŒ برخی از آنان دستاوردی گرانبها و تاوان رنج های آدمی هستند و این زن کسی است که به شوهرش محبت می کند و عاشق اوست .»

رضایت و شفاعت

23- امام باقر علیه السلام می فرمایند:

«لا شفیع للمراØ© انجح عند ربها من رضا زوجها (24) ; برای زن هیچ شفیعی نزد پروردگارش به اندازه رضایت شوهرش سودمندتر نیست .»

عطر مهر و محبت

24- پیامبر عزیز خدا صلی الله علیه و آله می فرمایند:

«للرجل علی المراØ© ان تلزم بیته وتودده وتحبه وتشفقه وتجتنب سخطه وتتبع مرضاته وتوفی بعهده ووعده (25) ; حق مرد بر زن این است که زن ملازم خانه او باشدØŒ و به شوهرش دوستی و محبت و دلسوزی کندØŒ و از خشم وی دوری گزیندØŒ و آنچه را مورد رضایت اوست انجام دهدØŒ و به پیمان و وعده وی وفادار باشد .»

سرانجام ناسپاسی

25- امام صادق علیه السلام می فرمایند:

«ایما امراØ© قالت لزوجها: ما رایت قط من وجهک خیرا فقد حبط عملها (26) ; هر زنی به شوهرش بگوید: من از تو هرگز خیری ندیدمØŒ ثواب کارش از بین می رود .»

لجبازی هرگز

26- پیامبر عزیز خدا صلی الله علیه و آله می فرمایند:

«خیر نسائکم الودود الولود المؤاتیØ© وشرها اللجوج (27) ; بهترین زنانتان زنی است که با محبتØŒ فرزندآور و سازگار باشدØŒ و بدترین آنان زنی است که لجباز باشد .»

خشمگین کردن شوهر هرگز

27- پیامبر عزیز خدا صلی الله علیه و آله می فرمایند:

«طوبی لامراØ© رضی عنها زوجها (28) ; خوشا به حال زنی که شوهرش از او راضی باشد .»

اذیت نکن

28- پیامبر عزیز خدا صلی الله علیه و آله می فرمایند:

«من کان له امراØ© تؤذیه لم یقبل الله صلاتها ولا حسنØ© من عملها حتی تعینه وترضیه وان صامت الدهر وقامت واعتقت الرقاب وانفقت الاموال فی سبیل الله وکانت اول من ترد النار ثم قال: وعلی الرجل مثل ذلک الوزر والعذاب اذا کان لها مؤذیا ظالما (29) ; کسی که زنی دارد که آن زن به او آزار می رساندØŒ خداوند نماز و کارهای نیک زن را نمی پذیرد تا اینکه به مرد کمک و او را راضی کندØŒ اگر چه این زن تمام عمر را روزه بگیرد و نماز بخواند و بندگان را آزاد و دارایی اش را در راه خدا انفاق کند . و این زن نخستین کسی است که وارد آتش جهنم می شود . سپس حضرت فرمودند: مرد نیز چنین گناه و عذابی دارد اگر زنش را آزار رساند و به او ستم کند .»

چگونه می توانی او را غمگین ببینیØŸ

29- امام صادق علیه السلام می فرمایند:

«. . . سعیدØ© سعیدØ© امراØ© تکرم زوجها ولا تؤذیه وتطیعه فی جمیع احواله (30) ; خوشا به سعادت و خوشا به سعادت آن زنی باد که شوهرش را بزرگ دارد و به او آزار نرساند و همیشه از شوهرش فرمانبری کند .»

چشمداشت بجا و منطقی

30- پیامبر عزیز خدا صلی الله علیه و آله می فرمایند:

«لا یحل للمراØ© ان تتکلف زوجها فوق طاقته (31) ; برای زن جایز نیست که شوهرش را به بیش از توانایی اش مجبور کند .»

مهمانØŒ با اجازه شوهر

31- پیامبر عزیز خدا صلی الله علیه و آله می فرمایند:

«ایها الناس ان لنسآØ¡کم علیکم حقا ولکم علیهن حقا حقکم علیهن . . . ان لا یدخلن احدا تکرهونه بیوتکم الا باذنکم (32) ; مردم! زن های شما بر شما حقی دارند و شما هم بر آنان حقی دارید . حق شما بر آنان این است که کسی را که شما رضایت نداریدØŒ بدون اجازه به منزلتان وارد نکنند .»

هم به استقبالش برو و هم او را بدرقه کن

32- مردی خدمت رسول خدا صلی الله علیه و آله آمد و عرض کرد: همسری دارم که هرگاه وارد خانه می شوم به استقبالم می آیدØŒ و چون از خانه بیرون می روم بدرقه ام می کند و زمانی که مرا اندوهگین می بیند می گوید: اگر برای رزق و روزی و مخارج زندگی غصه می خوریØŒ بدان که خداوند آن را به عهده گرفته است و اگر برای آخرت خود غصه می خوریØŒ خدا اندوهت را زیاد کند و بیشتر به فکر آخرت باشی . رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمودند: «ان لله عمالا و هذه من عماله لها نصف اجر الشهید (33) ; برای خدا کارگزارانی در روی زمین است و این زن یکی از کارگزاران خداست که پاداش او برابر با نیمی از پاداش شهید است .»

در این کارها نیز به او کمک کن

33- پیامبر عزیز خدا صلی الله علیه و آله می فرمایند:

«ایما امراØ© اعانت زوجها علی الحج والجهاد او طلب العلم اعطاها الله من الثواب ما یعطی امراØ© ایوب علیه السلام (34) ; هر زنی که در حج و جهاد و دانش اندوزی به شوهرش کمک کندØŒ خداوند آن پاداشی را که به زن حضرت ایوب علیه السلام داده استØŒ به او می دهد .»

شهری در بهشت خدا

34- امام صادق علیه السلام می فرمایند:

«ما من امراØ© تسقی زوجها شربØ© من مآØ¡ الا کان خیرا لها من عبادØ© سنØ© صیام نهارها وقیام لیلها ویبنی الله لها بکل شربØ© تسقی زوجها مدینØ© فی الجنØ© وغفر لها ستین خطیئØ© (35) ; هر زنی که به شوهرش مقداری آب دهدØŒ برای او بهتر از عبادت یک سال است که روزهایش روزه باشد و شب هایش عبادت کند . و خداوند به جای هر مقدار آبی که به شوهرش بنوشاندØŒ شهری در بهشت برایش می سازد و شصت گناهش را می آمرزد .»

تامین امنیت روانی همسر

35- پیامبر عزیز خدا صلی الله علیه و آله می فرمایند:

«حق الرجل علی المراØ© انارØ© السراج واصلاح الطعام وان تستقبله عند باب بیتها فترحب وان تقدم الیه الطست والمندیل وان توضئه وان لاتمنعه نفسهآ الا من علØ© (36) ; حق مرد بر زن این است که چراغ خانه را روشن سازد; غذای مطبوع فراهم کند; و تا در خانه اش به پیشواز او برود و به او خوشامد بگوید; و تشت آب و حوله را برای او آماده کند و دست های او را بشوید; و بدون دلیل (عذر شرعی) مانع شوهر نسبت به نفس خودش نشود .»

رحمت خدا از آن کدبانویان است

36- امام صادق علیه السلام از پیامبر عزیز خدا صلی الله علیه و آله روایت می کند:

«ایما امراØ© دفعت من بیت زوجها شیئا من موضع الی موضع ترید به صلاحا نظر الله الیها ومن نظر الله الیه لم یعذبه (37) ; هر زنی که در خانه شوهرش چیزی را برای سامان دادن وضع خانه جابه جا کندØŒ خداوند نظر رحمت به او می کند . و هر کس مورد نظر رحمت خدا قرار گیردØŒ خدا عذابش نمی کند .»

خوشبوترین عطرØŒ زیباترین لباسØŒ نیکوترین زینت

37- پیامبر عزیز خدا صلی الله علیه و آله درباره حق شوهر بر زن می فرمایند:

«علیها ان تطیب باطیب طیبها وتلبس احسن ثیابها وتزین باحسن زینتها (38) ; بر زن است که برای شوهرش خوشبوترین عطرهایش را بزند و قشنگترین لباس هایش را بپوشدØŒ و از زیباترین زینت هایش استفاده کند .»

هنر آشپزی

38- امام صادق علیه السلام می فرمایند:

«خیر نسآØ¡کم الطیبØ© الریح الطیبØ© الطبیخ التی اذا انفقت انفقت بمعروف وان امسکت امسکت بمعروف فتلک عامل من عمال الله وعامل الله لایخیب ولایندم (39) ; بهترین زنان شما زنی است که دارای بویی خوش و دست پختی خوب باشد . هنگامی که خرج می کندØŒ بجا خرج کندØŒ و هنگامی که خرج نمی کند بجا از خرج کردن خودداری ورزد . چنین زنی کارگزاری از کارگزاران خداست و کارگزار خدا نه ناامید می شود و نه پشیمان .»

آرایش فقط برای شوهر

39- پیامبر عزیز خدا صلی الله علیه و آله می فرمایند:

«ان من خیر نسآØ¡کم . . . المتبرجØ© من زوجها الحصان عن غیره (40) ; بهترین زنان شما آن زنی است که برای شوهرش آرایش و زینت می کندØŒ اما از بیگانگان خود را می پوشاند .»

از تو سپاسگزارم

40- امام صادق علیه السلام می فرمایند:

«خیر نسآØ¡کم التی ان اعطیت شکرت وان منعت رضیت (41) ; بهترین زنان شما آن زنی است که چون به او چیزی داده شودØŒ سپاسگزاری کند و اگر به او چیزی داده نشود راضی باشد .»

پی نوشت ها:

1) بحار الانوارØŒ ج 103ØŒ ص 228 .

2) همانØŒ ج 103ØŒ ص 227 .

3) مکارم الاخلاقØŒ ص 218 .

4) همانØŒ ص 216 .

5) مستدرک الوسائلØŒ ج 14ØŒ ص 250 .

6) وسائل الشیعØ©ØŒ ج 14ØŒ ص 10 .

7) مستدرک الوسائلØŒ ج 14ØŒ ص 243 .

8) بحارالانوارØŒ ج 104ØŒ ص 72 .

9) وسائل الشیعØ©ØŒ ج 15ØŒ ص 227 .

10) همانØŒ ج 15ØŒ ص 251 .

11) همانØŒ ج 8ØŒ ص 337 .

12) مکارم الاخلاقØŒ ص 80 .

13) وسائل الشیعØ©ØŒ ج 15ØŒ ص 249 .

14) همانØŒ ج 15ØŒ ص 227 .

15) بحارالانوارØŒ ج 103ØŒ ص 249 .

16) وسائل الشیعØ©ØŒ ج 14ØŒ ص 122 .

17) بحارالانوارØŒ ج 76ØŒ ص 11 .

18) میزان الحکمØ©ØŒ ج 4ØŒ ص 287 .

19) المحجØ© البیضاØ¡ØŒ ج 3ØŒ ص 70 .

20) مکارم الاخلاقØŒ ص 218 .

21) البته دستورهای شوهر باید مخالف با موازین اسلامی نباشد .

22) مستدرک الوسائلØŒ ج 14ØŒ ص 243 .

23) همانØŒ ج 14ØŒ ص 161 .

24) سفینØ© البحارØŒ ج 1ØŒ ص 561 .

25) مستدرک الوسائلØŒ ج 14ØŒ ص 244 .

26) وسائل الشیعØ©ØŒ ج 14ØŒ ص 115 .

27) مستدرک الوسائلØŒ ج 14ØŒ ص 162 .

28) وسائل الشیعØ©ØŒ ج 14ØŒ ص 155 .

29) همانØŒ ج 14ØŒ ص 116 .

30) بحارالانوارØŒ ج 103ØŒ ص 252 .

31) مستدرک الوسائلØŒ ج 14ØŒ ص 242 .

32) بحارالانوارØŒ ج 76ØŒ ص 348 .

33) وسائل الشیعهØŒ ج 14ØŒ ص 17 .

34) همانØŒ ص 201 .

35) وسائل الشیعØ©ØŒ ج 14ØŒ ص 123 .

36) مستدرک الوسائلØŒ ج 14ØŒ ص 254 .

37) وسائل الشیعØ©ØŒ ج 15ØŒ ص 175 .

38) الکافیØŒ ج 5ØŒ ص 508 .

39) وسائل الشیعØ©ØŒ ج 14ØŒ ص 15 .

40) بحارالانوارØŒ ج 103ØŒ ص 235 .

41) همانØŒ ج 103ØŒ ص 239 .

منبع : شیعه نیوز