به نام خداوند یکتا لطفاÙ‹ یگانگی خداوند را برای من اثبات کنید (وجود خداوند برای من مسلÙ‘م است)ØŸ اثبات یگانگی خدا در باب اثبات یگانگی خداوندØŒ دلایل گوناگونی ذکر شده است که در این اختصار نمی‏توان همه آنها را شمارش و تبیین کردØ› از این رو تنها به تحلیل و تشریح یک دلیل بسنده می‏کنیم. فهم این برهانØŒ نیازمند توجÙ‘ه به دو مقدمه است: یک. وجود هر معلولیØŒ وابسته به علت خویش می‏باشدØ› به عبارت دیگر بنابر اصل علیÙ‘ت - که در جای خود مستدل و مبرهن گشته - هر معلولی وجود خودش را - با همه شؤون و متعلقاتش - از علÙ‘ت هستی‏بخش خویشØŒ دریافت می‏دارد و اگر احتیاج به شروط و معدÙ‘اتی هم داشته باشدØŒ می‏بایست وجود آنها هم مستند به علÙ‘ت هستی‏بخش خودش باشد. بنابراین اگر دوØŒ یا چند علت هستی‏بخشØŒ در عرض هم فرض شوندØŒ معلول هر یک از آنهاØŒ وابسته به علÙ‘ت خودش می‏باشد و هیچ‏گونه وابستگی به علت دیگر یا معلول‏های آنØŒ نخواهد داشت. و بدین ترتیبØŒ ارتباط و وابستگی میان معلول‏های آنهاØŒ به وجود نخواهد آمد. دو. نظام این جهانِ مشهودØŒ نظام واحدی است که در آنØŒ پدیده‏های هم‏زمان و ناهم‏زمانØŒ با یکدیگر ارتباط و وابستگی دارند. امÙ‘ا ارتباط پدیده‏های هم‏زمانØŒ همان تØ£ثیر و تØ£ثراتِ علÙ‘ی و معلولی گوناگونØŒ در میان آنها است که موجب تغییرات و دگرگونی‏هایی در آنها می‏شود و به هیچ وجهØŒ قابل انکار نیست. امÙ‘ا ارتباط میان پدیده‏های گذشتهØŒ حال و آیندهØŒ به این صورت است که پدیده‏های «گذشته»، زمینه پیدایش پدیده‏های «کنونی» را فراهم کرده‏اند و پدیده‏های «کنونی» نیز به نوبه خودØŒ زمینه پیدایش پدیده‏های «آینده» را فراهم می‏سازند. اگر روابط علÙ‘ی و اعدادیØŒ از میان پدیده‏های جهان برداشته شودØŒ جهانی باقی نخواهد ماند و هیچ پدیده دیگری همØŒ به وجود نخواهد آمد. چنان‏که اگر ارتباط وجود انسان با هواØŒ نورØŒ آب و مواد غذایی بریده شودØŒ دیگر نمی‏تواند به وجود خود ادامه دهد و زمینه پیدایش انسان دیگر یا پدیده دیگری را فراهم سازد. با ضمیمه این دو مقدمهØŒ می‏توان نتیجه گرفت که نظام این جهان - که شامل مجموعه پدیده‏های بی‏شمار گذشتهØŒ حال و آینده است - آفریده یک آفریدگار می‏باشد و تحت تدبیر حکیمانه او اداره می‏شودØ› زیراØŒ اگر یک یا چند آفریدگار دیگری می‏بودØŒ ارتباطی میان آفریدگان به وجود نمی‏آمد و نظام واحدی بر آنها حاکم نمی‏شدØ› بلکه هر آفریده ‏ای از طرف آفریدگار خودشØŒ به وجود می‏آمد و به کمک دیگر آفریدگان همان آفریدگارØŒ پرورش می‏یافت. در نتیجهØŒ نظام‏های متعدد و مستقلیØŒ به وجود می‏آمد و ارتباط و پیوندی میان آنها برقرار نمی ‏شد. در صورتی که نظام موجود در جهانØŒ نظام واحد همبسته ‏ای است و پیوند میان پدیده‏های آنØŒ مشهود است.مصباح یزدیØŒ محمدتقیØŒ آموزش فلسفهØŒ ج ۲، ص Û³ÛµÛ¹ و Û³Û¶Û°Ø› برای اطلاع بیشتر از تقریرهای گوناگون این موضوع نگاه کنید به: طباطباییØŒ سیدمحمدحسینØŒ اصول فلسفه و روش رئالیسمØŒ ج ۵، صص Û±Û±Û± - Û±Û²Û³. نویسنده: محمدرضا کاشفی اثبات یگانگی خدا پرسش: لطفا یگانگی خدا را اثبات کنید. پاسخ: ادله فلسفی فراوانی بر توحید ذاتی خداوند اقامه شده است که اینک چند مورد را بیان می کنیم: کمال مخلوق باشد. و اگر کمالی از خداوند مخلوق باشدØŒ او مرکب از واجب و مخلوق می شود. و امکان به او راه می یابد و این محال عقلی است. منبع: پایگاه حوزهÛµÛµÛµÛ´ÛµÛµÛµÛ´ اثبات وحدانیت خدا(توحید ذاتی) توحیدØŒ یعنی یگانه دانستن خداØŒ یکی از مهم‎ترین محورهای تبلیغ و تعلیم پیامبران الهی بوده استØŒ قرآن کریم آن جا که برنامه تبلیغی پیامبرانی چون نوحØŒ هودØŒ صالح و شعیب را بازگو می‎کند یادآور می‎شود که نخستین پیام آنان به امت‎های خود این بود که «اعÙ’بُدُوا اللÙŽÙ‘هÙŽ ما لÙŽکُمÙ’ مِنÙ’ إِلهٍ غÙŽیÙ’رُهُ»۱ چنان که یکی از اهداف بعثت پیامبران را دعوت به یکتا پرستی می‎داند «وÙŽ لÙŽقÙŽدÙ’ بÙŽعÙŽثÙ’نا فِی کُلِّ أُمÙŽÙ‘هٍ رÙŽسُولاÙ‹ Ø£ÙŽنِ اعÙ’بُدُوا اللÙŽÙ‘هÙŽ وÙŽ اجÙ’تÙŽنِبُوا الطÙŽÙ‘اغُوتَ»۲ اهمیت ویژه این مسئله موجب شده است که متکلمان احیاناÙ‹ آن را در فصلی جداگانه از دیگر صفات الهی مطرح کنند.بحث درباره توحید از دو جهت ذاتی و صفاتی طرح می شود که به تبیین توحید ذاتی می پردازیم. توحید ذاتی یعنی این که ذات خداوند یکتا است. و یگانگی ذات دو معنا دارد: الف: ذاتی که در هستی خود بی‎نیاز از علت استØŒ فقط خداوند است. بنابراینØŒ همه ذوات و موجودات خواه مادی باشند یا مجرد از مادهØŒ خواه جوهر باشند یا عرضØŒ جاندار باشند یا بی جان Ù€ ممکن الوجود Ù€ نیازمند و معلولندØŒ پس ذات خداوند در بی‎نیازی از علتØŒ بی‎همتا و بی‎شریک است. ب: ذات خداوند مرکب از اجزاØ¡ نیستØŒ و هیچ گونه کثرت و تعدد در ذات الهی راه ندارد. ترکیب اقسامی دارد: Û±. ترکیب از اجزاØ¡ عقلیØŒ مانند ترکیب ماهیت از جنس و فصلØŒ و ترکیب موجود ممکن از وجود و ماهیتØŒ این گونه ترکیب ناشی از محدودیت وجود استØŒ و چون وجود خداوند نامتناهی و نامحدود استØŒ چنین ترکیبی درحق او محال است. Û². ترکیب از اجزاØ¡ مادی و عنصریØŒ مانند موجودات طبیعی که از عناصر مختلف ترکیب یافته‎اندØŒ و مانند عناصر که از اتم‎ها ترکیب شده‎اندØŒ این گونه ترکیبØŒ از لوازم موجود مادی استØŒ و چون خداوند مادیÛ³ نیستØŒ چنین ترکیبی در حق او محال است. Û³. ترکیب از ماده و صورتØŒ چنان که از نظر فلاسفه جسم مرکب از مادهÛ´ و صورت استØŒ این ترکیب نیز در حق خداوند محال استØŒ چون از ویژگی‎های موجود جسمانی استØŒ و خداوند جسم نیست. چون ترکیب در حق واجب الوجود بالذات محال استØŒ وجود دو واجب الوجود نیز محال استØŒ زیرا فرض دوگانگیØŒ مستلزم این است که هر یک از دو واجب الوجودØŒ مرکب از مابه الاشتراک و مابه الامتیاز باشندØŒ زیرا وجود دو فرد از یک حقیقت در صورتی ممکن است که آن دو فرد در عین این که در اصل آن حقیقت مشترکندØŒ هر یک از ویژگی خاصی برخوردار باشدØŒ و در نتیجه هر یک از آن دو مرکب از دو جهت است: الف. جهت اشتراک ب. جهت امتیاز و ترکیبØŒ چنان که گفته شدØŒ مستلزم محدودیت و نیازمندی است که با بی‎نیازی مطلق واجب الوجود بالذات منافات دارد. دو معنای یاد شده در حدیثی که از امام علی Ù€ علیه السلام Ù€ روایت شده وارد شده استØŒ شخصی از امام در باره یگانگی خدا سؤال کردØŒ امام پاسخ داد: یگانگی چهار معنا دارد که دو معنای آن در حق خدا روا نیستØŒ ولی دو معنای آن روا است. دو معنای ناروا عبارتند از: Û±. یگانگی عددی (زیرا در مورد یگانگی عددی فرض دوم و سوم و... محال نیست). Û². یگانگی نوعی (مانند افراد انسان که همگی وحدت نوعی دارندØŒ چنین یگانگی نیز مانع از تعدد و کثرت نیست). و دو معنای درست عبارتند از: Û³. بی‎مانندی خدا در ذات و صفات. Û´. تقسیم و تجزیه ناپذیری ذات خداوند.Ûµ تثلیث یا شرک گرایی در ذات خدا یکی از عقاید مشهور در آئین مسیحیتØŒ ‌عقیده تثلیث (سه خدایی) استØŒ آنان در عین این که خود را موحد و یکتا پرست می‎دانند به اقانیم ثلاثه (ذوات سه گانه) عقیده دارندØŒ که عبارتند از: Û±. اقنوم ذات (خدای پدر) Û². اقنوم کلمه (خدای پسر) Û³. اقنوم حیات (روح القدس) به اعتقاد آنان هر یک از آنها به صورت کامل از حقیقت الوهیت برخوردار است و همگی در حقیقت الوهیت یکسانندØŒ پس حقیقت الوهیت یک چیز استØŒ بدین جهت خدا در عین این که یکی استØŒ سه تا است. به عبارت دیگرØŒ ذات خداوند (خدای پدر) توسط اقنوم حیات (روح القدس) در اقنوم کلمه (مسیح) حلول کرده و به صورت او نمایان شده استØŒ چنان که انجیل یوحنا با این عبارت شروع می‎شود: در ابتدا کلمه بودØŒ و کلمه نزد خدا بودØŒ و کلمه خدا بودØŒ و کلمه جسم گردید و میان ما ساکن شد.Û¶ و در رساله پولس حواریØŒ که حدود ده سال قبل از انجیل یوحنا نگارش یافته آمده است: خداØŒ که در زمان گذشته با اقسام متعدد و طرق مختلف توسط پیامبران با پدران ما تکلم می‎کردØŒ در این ایام به وساطت پسر خود با ما تکلم نمودØŒ او را وارث جمیع موجودات قرار دادØŒ به واسطه او عالم‎ها را آفرید.Û· بنابراینØŒ مسیحیان در این باره سه عقیده دارند: Û±. مسیح فرزند خدا است. Û². مسیح خدا است (خدای مجسم). Û³. سه ذات الهی وجود داردØŒ و خدا سومی آنها است. اینها عقایدی است که قرآن کریم نیز آنها را یادآور شدهØŒ و همگی را به عنوان عقاید کفر آمیز تخطئه نموده استØŒ چنان که می‎فرماید: Û±. «لÙŽقÙŽدÙ’ کÙŽفÙŽرÙŽ الÙŽÙ‘ذِینÙŽ قالُوا إِنÙŽÙ‘ اللÙŽÙ‘هÙŽ هُوÙŽ الÙ’مÙŽسِیحُ ابÙ’نُ مÙŽرÙ’یÙŽمَ؛۸ آنان که گفتند خدا همان مسیح فرزند مریم است کافرØŒ شده‎اند». Û². «لÙŽقÙŽدÙ’ کÙŽفÙŽرÙŽ الÙŽÙ‘ذِینÙŽ قالُوا إِنÙŽÙ‘ اللÙŽÙ‘هÙŽ ثالِثُ ثÙŽلاثÙŽهٍ؛۹ آنان که گفتند خدا سومی سه تا استØŒ کافر شده‎اندØŒ جز خدای یکتاØŒ خدایی نیست. Û³. «وÙŽ قالÙŽتِ النÙŽÙ‘صارÙ‰ الÙ’مÙŽسِیحُ ابÙ’نُ اللÙŽÙ‘هِ یُضاهئونÙŽ قÙŽوÙ’لÙŽ الÙŽÙ‘ذِینÙŽ کÙŽفÙŽرُوا مِنÙ’ قÙŽبÙ’لُ؛۱۰ نصاری گفتند مسیح فرزند خداستØŒ این عقیده آنان همانند عقیده کافران پیشین است. از این آیه استفاده می‎شود که اعتقاد به الوهیت مسیح و اینکه او فرزند خداستØŒ از عقاید کافران پیشین وارد دیانت مسیحی شدهØŒ و هرگز از عقایدی نیست که حضرت مسیح آنها را به پیروان خود آموزش داده است. چنان که گوستاولوبون فرانسوی (Û±Û¸Û´Û±Ù€Û±Û¹Û³Û±) که خود پیرو آئین مسیحیت است گفته است: «مسیحیت در طول پنج قرن نخست از حیات خودØŒ با جذب افکار فلسفی و مذهبی یونانیØŒ رومیØŒ و شرقی تطوراتی یافتØŒ و آمیزه‎ای از عقاید دینی گردیدØŒ تثلیث جدید (ابØŒ ابنØŒ روح القدس) جایگزین تثلیث قبلی (نروبی‎ترØŒ وزنونØŒ نرو) گردیدØŒ و پرستش خدایان سه گانه جایگزین خدایان قدیم شد.»۱ . اعراف/۵۹، ۶۵، ۷۳، Û¸Ûµ. Û² . نحل/ Û³Û¶. Û³ . زیرا مادی بودن ملازم با نیازمندی و تغیر و زوال استØŒ و این‎ها از لوازم ممکن الوجوداندØŒ و خداوند واجب الوجود بالذات است. Û´ . این مادهØŒ ماده فلسفی است نه ماده فیزیکی و طبیعیØŒ و اثبات یا نفی آن فقط با برهان فلسفی ممکن است نه آزمون و تجربه حسی. Ûµ . توحید صدوقØŒ باب ۳، روایت Û³. Û¶ . کتاب مقدسØŒ عهد جدیدØŒ انجیل یوحنا. Û· . همانØŒ رساله پولس. Û¸ . مائده/ Û±Û·و Û·Û². Û¹ . مائده/Û·Û³. Û±Û° . توبه/Û³Û°. وحدانیت خداوند متعال وحدانیت خداوند همچون وجودش بر هر فطرت پاک و سالم ثابت است و نیازی به برهان و دلیل ندارد اما از ان جا که در طی قرنهای متمادی فطرتهای سالم خدادادی بشر دست خوش بازیهای هوس رانان قرار گرفته و عده ی زیادی از انسانها به وجود خدایی معتقد شدند که یگانه نیست لازم است تا ادله ی توحید بیان گردد تا اینکه حقیقت برای انان که خواهان حقیقت اند روشن شود. قبل از اثبات یگانگی خداوند متعال از طریق قران و روایت و عقل لازم است تا تعریفی از توحید داشته باشیم و البته بر هیچ صاحب اندیشه ای   پوشیده نیست که هیچ کس به زیبایی فرستاده های الهی نمی تواند توحید و دیگر امور مربوط به خداوند متعال را تعریف کند چرا که هر آن چه از ضمیر انسانی تراوش کند همگی زاییده ی معلوماتی است که او از محیط پیرامون خود ذخیره داشته استØŒ محیطی که مادی است بنابراین هر حکمی که در باره ی خداوند متعال کندØŒ از این اندیشه های مبتنی بر ماده صادر شده است. حال آنکه خداوند تبارک و تعالی از هرگونه اثر مادی پاک و منزه است. برای تعریف و اثبات وحدانیت خدا باید به سراغ منابع الهی رفت تا ایشان که به منبع فیض الهی متصلند و سخنگوی او می باشندØŒ برای ما حقیقت را روشن سازند. توحید که در لغت یکی بودن و یگانه بودن معنا داردØŒ از زبان امیرالمؤمنین اینگونه بیان شده است: "اگر قائل توحیدØŒ یک بودن در اعداد را قصد کرده باشدØŒ جائز نمی باشد چراکه آنچه ار که دومی نداردØŒ داخل در بحث اعداد نمی شود. آیا نمی بینی کافر است آن کس که بگوید سومین از سه تا است. (کسانی که سه خدایی هستندØŒ پدرØŒپسر و روح القدس) و اگر قائل توحید را به این معنا که او یکی از مردم است بگوید و به این قول نوعی از جنس را اراده کرده باشدØŒ باز نشاید (چرا که تشبیه خالق است به مخلوق و خالق را جنس و نوعی نیست) که خداوند از این گونه چیزها سخت دور است. و توحید اگر به این دو گونه باشدØŒ توحید و در خداوند تبارک و تعالی ثابت است. وجه اول این که گوینده ی توحید بگوید: او یکی است که در اشیاØ¡ مانند ندارد و  وجه دوم آنکه بگوید: احدی المعنی است به این معنا که در وجود و عقل و وهمØŒ بخش نمی شودØŒ این گونه است پروردگار ما عز و جل." توحید صدوق صفحه Û¸Û³ باب معنای الواحد شاهد از قرآن پس از تعریف توحیدØŒ یک شاهد از قرآن در اثبات وحدانیت حق تعالی نوربخش جان و دل ما خواهد بود: " و الهکم اله واحد لا اله الا هو الرحمن الرحیم" خدای شما خدایی است یگانه ØŒ جز او خدایی نیست او رحمان و رحیم است. سوره ی مبارکه ی بقره آیه یÛ±Û¶Û³ آیات دیگری در اثبات توحید در قرآن شریف آمده که ما برای رعایت اختصار به همین یک مورد اکتفا می کنیم. و اما پس از اثبات توحید در کلام خداØŒ به یک روایت از امیرالمؤمنین علی علیه السلام متمسک می شویم و آن فرمایش حضرت است برای فرزندش که فرمود: " ....واعلم یا بنی! انه لو کان لربک شریک لاتتک رسلهØŒ و لرØ£یت آثار ملکه و سلطانه و لعرفت افعاله و صفاته و لکنه اله واحد کما وصف نفسهØŒ لا یضاده قی ملکه احد و لا یزول ابدا و لم یزلØŒ اول قبل الاشیاØ¡ بلا اولیه و آخر بعد الاشیاØ¡ بلا نهایه..." و بدان ای پسرم که اگر پروردگارت ار شریکی بودØŒ رسولانش به سوی تو می آمدند و هر آینه آثار سلطنت و حکومتش را می دیدی و با افعال و صفاتش آشنا می گشتی لکن پروردگارت خدایی واحد است آنچنان که خودØŒ خودش را وصف کرده است. هیچ کس در ملکش ضد او نیست و هیچگاه از میان نمی رود و ابدی استØŒ اول است قبل از هر چیزیØŒ بدون اولیت و آخر است بعد از هز چیزی ولی بی نهایت. نهج البلاغه بخش نامه هاØŒ نامه ی Û³Û± دلیل عقلی و اما دلیل عقلØŒ پس از آنکه در قرآن و روایت بر ما وحدانیت خدا ثابت شدØŒ اثبات وحدانیت از طریق عقل خالی از لطف نمی باشد. عقل پس از اینکه فطرت انسان توحیدی استØŒ با ادله ی قطعی و برهان های وجدانی به وحدانیت خدا حکم قطعی می کند،  این برهان ها متعدد اند. ما از بین آنها هشت مورد را که بعضی برگرفته ی از روایات می باشند. براهینی از قبیل: ارتباط و تدبیرØŒ عدم وجود اثر از خدایی دیگرØŒ برهان فرجه و لزوم تسلسل و احتیاجØŒ برهان سبر و تقسیمØŒ برهان محال بودن شرکتØŒ دلیل کمال و دلیل بی نیازی. به عنوان نمونه یکی از برهان های بالا که از ناحیه ی اهل بیت به ما رسیده است را بیان می کنیمØŒ برهان سبر و تقسیم: اگر قائل به تعدد خدا شویمØŒ امر نسبت به دو خدا از سه حال خارج نیستØŒ یا هر دو قادر بر ایجاد نظم هستندØŒ یا هر دو قادر نیستند و یا یکی قادر و دیگری عاجز استØŒ اگر هر دو قادر باشندØŒ وجود یکی لغو و بیهوده استØŒ و اگر هر دو عاجز باشندØŒ وجود هر دو بیهوده است و اگر یکی قادر و دیگری عاجز باشدØŒ آنکه قادر است شایسته ی خدایی است و آنکه  عاجز است شایسته نیست خدا یاشد. به این ترتیب ثابت می شودØŒ که خداوند تبارک و تعالی یکی استØŒ یکی که دو  ندارد. منبع : واحد تحقیقاتی الغدیر ● اثبات یگانگی خدا در باب اثبات یگانگی خداوندØŒ دلایل گوناگونی ذکر شده است که در این اختصار نمی‏توان همه آنها را شمارش و تبیین کردØ› از این رو تنها به تحلیل و تشریح یک دلیل بسنده می‏کنیم. فهم این برهانØŒ نیازمند توجÙ‘ه به دو مقدمه است: Û±) وجود هر معلولیØŒ وابسته به علت خویش می‏باشدØ› به عبارت دیگر بنابر اصل علیÙ‘ت - که در جای خود مستدل و مبرهن گشته - هر معلولی وجود خودش را - با همه شؤون و متعلقاتش - از علÙ‘ت هستی‏بخش خویشØŒ دریافت می‏دارد و اگر احتیاج به شروط و معدÙ‘اتی هم داشته باشدØŒ می‏بایست وجود آنها هم مستند به علÙ‘ت هستی‏بخش خودش باشد. بنابراین اگر دوØŒ یا چند علت هستی‏بخشØŒ در عرض هم فرض شوندØŒ معلول هر یک از آنهاØŒ وابسته به علÙ‘ت خودش می‏باشد و هیچ‏گونه وابستگی به علت دیگر یا معلول‏های آنØŒ نخواهد داشت. و بدین ترتیبØŒ ارتباط و وابستگی میان معلول‏های آنهاØŒ به وجود نخواهد آمد. Û²) نظام این جهانِ مشهودØŒ نظام واحدی است که در آنØŒ پدیده‏های هم‏زمان و ناهم‏زمانØŒ با یکدیگر ارتباط و وابستگی دارند. امÙ‘ا ارتباط پدیده‏های هم‏زمانØŒ همان تØ£ثیر و تØ£ثراتِ علÙ‘ی و معلولی گوناگونØŒ در میان آنها است که موجب تغییرات و دگرگونی‏هایی در آنها می‏شود و به هیچ وجهØŒ قابل انکار نیست. امÙ‘ا ارتباط میان پدیده‏های گذشتهØŒ حال و آیندهØŒ به این صورت است که پدیده‏های گذشتهØŒ زمینه پیدایش پدیده‏های کنونی را فراهم کرده‏اند و پدیده‏های کنونی نیز به نوبه خودØŒ زمینه پیدایش پدیده‏های آینده را فراهم می‏سازند. اگر روابط علÙ‘ی و اعدادیØŒ از میان پدیده‏های جهان برداشته شودØŒ جهانی باقی نخواهد ماند و هیچ پدیده دیگری همØŒ به وجود نخواهد آمد. چنان‏که اگر ارتباط وجود انسان با هواØŒ نورØŒ آب و مواد غذایی بریده شودØŒ دیگر نمی‏تواند به وجود خود ادامه دهد و زمینه پیدایش انسان دیگر یا پدیده دیگری را فراهم سازد. با ضمیمه این دو مقدمهØŒ می‏توان نتیجه گرفت که نظام این جهان - که شامل مجموعه پدیده‏های بی‏شمار گذشتهØŒ حال و آینده است - آفریده یک آفریدگار می‏باشد و تحت تدبیر حکیمانه او اداره می‏شودØ› زیراØŒ اگر یک یا چند آفریدگار دیگری می‏بودØŒ ارتباطی میان آفریدگان به وجود نمی‏آمد و نظام واحدی بر آنها حاکم نمی‏شدØ› بلکه هر آفریده ‏ای از طرف آفریدگار خودشØŒ به وجود می‏آمد و به کمک دیگر آفریدگان همان آفریدگارØŒ پرورش می‏یافت. در نتیجهØŒ نظام‏های متعدد و مستقلیØŒ به وجود می‏آمد و ارتباط و پیوندی میان آنها برقرار نمی ‏شد. در صورتی که نظام موجود در جهانØŒ نظام واحد همبسته ‏ای است و پیوند میان پدیده‏های آنØŒ مشهود است.مصباح یزدیØŒ محمدتقیØŒ آموزش فلسفهØŒ ج ۲، ص Û³ÛµÛ¹ و Û³Û¶Û°Ø› برای اطلاع بیشتر از تقریرهای گوناگون این موضوع نگاه کنید به: طباطباییØŒ سیدمحمدحسینØŒ اصول فلسفه و روش رئالیسمØŒ ج ۵، صص Û±Û±Û± - Û±Û²Û³. نشریه الکترونیکی پرسمان Û±Ù€ ذات واجب نه ماهیت دارد و نه جزØ¡ عدمیØ› بلکه صرف الوجود است. و صرف وجود واحد است و نمی تواند دو باشد یا تکرار شود. چرا که تحقق کثرت جز به تمیز افراد آن نیست. که هر فرد از آن کثرت دارای معنا و ویژگی باشد که در دیگر افراد نباشد. و این با صرافت نمی سازد چون هر چه را دوم فرض کنید باز به همان اول برمی گردد. اگر ما دو فرد را فرض کنیمØŒ باید این دو فرد یک مابه الامتیاز و یک مابه الاشتراک داشته باشند. سؤال می کنیم که اگر همه اش مابه الاشتراک باشد این دو تا نیست و دوئیت فرض ندارد و اگر ما به الامتیاز و مابه الاختلاف دارند این مابه الامتیاز چه چیزی است اگر ماهیت است که خداوند نباید ماهیت و حد عدمی داشته باشد. و اصلاÙ‹ ماهیت امر عدمی استØŒ نه وجودی. و اگر غیر از وجود استØŒ ما چیزی غیر از وجود نداریم. و اگر وجود استØŒ وجود صرف غیریت و تعدد ندارد. پس خداوند باید واحد و یگانه باشد البته نه واحد عددیØŒ بلکه واحد حقیقی. Û³Ù€ اگر دو واجب باشدØŒ تمایز آنان به مرتبه ای ازکمال باشدØŒ لازم می آید که یکی از آنان کمالی را داشته باشد که دیگری فاقد آن باشد درحالی که واجب من جمیع الجهات واجب است و محال است که فاقد کمالی باشد و ترکیبی از وجود و عدم داشته باشد. اگر کمالی را فاقد باشد و آن کمال نامحدود و مطلق نباشدØ› باید آن Û²Ù€ خداوند وجود مطلق و نامحدود است و هر چیزی که محدود باشدØŒ مخلوق است و نامحدود نمی تواند دوتا باشد چون یکی از آن دو موجب محدودیت دیگری می شود. پس خداوند واحد خواهد بود بوحدت حقیقی نه عددی. http://porseman.org/showarticle.aspx?id=70