نودیها : "مد"ØŒ پدیده‎ای نوظهور در جوامع امروزی است که از جامعه‌ای به جامعه‌ی دیگر و از فرهنگی به فرهنگ دیگر متفاوت بوده و از عمر کوتاهی برخوردار است چراکه جوان‌های چند دهه‌ی پیشØŒ مدهایی را تجربه کرده‌اند که امروزه کاملا فراموش شده است. مُد همواره با عوامل ظاهری و سطحی سروکار داردØŒ ولی گاهی همین عوامل سطحی و ظاهریØŒ اهمیت خاصی دارند چرا که می‌توانند آسیب‌ها و تاثیرات سوØ¡ بسیاری بر ارزش‌ها و هنجارهای اجتماعی بگذارند. مد گاه بار عاطفیØŒ روانیØŒ فکری و اعتقادی دارد و مدگرایان ممکن است علاوه بر قبول یک مدØŒ محتوای فرهنگی و شرایط اجتماعی آن را به عنوان یک ایده‎آل بپذیرند. هر مدØŒ با انبوهی از پیام و محتوا همراه است. این پدیده اجتماعیØŒ گاه در شرایط سالم و آگاهانه گسترش می‎یابد و گاه تحت تØ£ثیر عوامل خارجی و به صورت غیر طبیعی رشد و اشاعه پیدا می‎کند که در این صورت خطرناک است. الگوهای رفتاریØŒ گفتاری یا ظاهری که در جوامعØŒ مد می‎شود گاه برخاسته از فرهنگ همان جوامع است در این صورتØŒ این الگوها کمترØŒ با محتوای تاریخی و فرهنگی آن جامعه مغایر است. همچنین گاه از بیرون از مرزهای سیاسی آن جامعه سرچشمه می‎گیرد که در صورت بی‌محتوا بودن می‎تواند اموری چون پوچ گرایی و بیهودگی را در جوامع ترویج کند. از این رو می‎توان گفت مد می‎تواند حاوی پیام‎‏های مثبت یا منفی باشد.(Û±)  

مُد چیستØŸ

مُدØŒ واژه‌ای فرانسوی است که در لغت به معنای "اُسلوب"ØŒ "سلیقه"ØŒ "شیوه" و "روش" است. امروزه وقتی صحبت از مد و فشن به میان می‌آید اکثر مردم به برندهای اروپایی می‌اندیشند و تصور آن‌ها از مد چیزی است که رسانه‌های غربی برایشان ساخته‌ و پرداخته‌اند اما تاریخچه مد و مدگرایی در ایرانØŒ از زمان قاجار آغاز شد. در آن زمان ایرانیان با سفر به اروپا برای اولین بار با پوشش‌های غربی آشنا و از آن‌ها الگوبرداری کردند. در این برههØŒ حجم گسترده‌ای از سبک پوشش غربی‌ها در ایران رواج یافت. در واقعØŒ نقطه‌ی شروع مدگرایی زمانی بود که همسر اول فتحعلی شاه طی یک مهمانی با "الیزابت مک نیل" همسر "جان مک نیل" آشنا شد. الیزابت در آن مهمانی لباس ساتن سفید و تزئین شده‌ای با ردای قرمز ابریشمی بر تن داشت که مخالف با لباس‌ها و جواهرات با شکوه و پر زرق و برق خانم‌های ایرانی بود. اما همین لباسØŒ چشم همسر اول دربار ایران را گرفت و نقطه شروعی شد بر تغییر لباس زنان دربار قاجار. (Û²) امروزه پدیده مُدگرایی نوعی تقلید کردن است و این پدیده‌، در میان اقشار مختلف جامعه مشاهده می‌شودØŒ اما جوانان بیش از دیگر افراد به مُد و مدگرایی اهمیت می‌دهند. البته نمی‌توان مد را تنها در نوع پوشش خلاصه کردØŒ چراکه "سبک گفتار"ØŒ "نوع رفتار اجتماعی"ØŒ "نحوه صحبت کردن" و حتی "نوع انتخاب گوشی تلفن همراه" نیز  نوعی مد محسوب می‌شوند. مدتیØŒ یک واژه‌ی به‌خصوص در یک جامعه رواج پیدا می‌کند و در برهه‌ای دیگر رنگی خاصØŒ اینها مصادیق آشکاری از انواع بی‌انتهای مدهای امروزی به‌شمار می‌روند.

آسیب‌های اجتماعی و فرهنگی مُدگرایی

با توجه به هجمه‌ی گسترده‌ی تهاجم فرهنگیØŒ امروزه مُد به یکی از معضلات فرهنگی-اجتماعی جامعه‌ی ما تبدیل شده است. مدل‌ها و برندهای مختلف به سبک کشورهای غربی به‌سرعت بر فرهنگ ایران اسلامی می‌تازند و حربه‌ای برای اعمال نفوذ بیگانگان و افزایش سطح تاثیر آن‌ها بر افکارØŒ شیوه زندگی و حتی پوشش اقشار مختلف جامعه شده‌اند. به‌خصوص نوجوانان و جوانان امروزی ایرانØŒ به‌دور از هرگونه منطق و استدلالیØŒ نوع پوشش و رفتارهای اجتماعی خود را مطابق با فرهنگ غربی تغییر داده و همین مهمØŒ سبک زندگی و حتی رفتار روزمره‌ی آن‌ها را نیز تحت‌الشعاع قرار داده است. از نظر متخصصان این حوزهØŒ مد با ایجاد تغییرات زنجیره‌وار در سبک زندگی افرادØŒ زمینه‌ساز تغییر سلایق و نوع نگرش آن‌ها می‌شود و همین روندØŒ تدریجا ابعاد مختلف زندگی فردی و اجتماعی را تحت تاثیر قرار داده و از مدگرایانØŒ افرادی صرفا تقلیدکار و مصرف‌کار می‌سازد. دکتر "باقر ساروخانی"ØŒ استاد برجسته دانشگاه تهران در این حوزه معتقد است که "مدگرایی به نوعی تهی شدن انسان از خودش اطلاق می‌شود که وی تنها به ظاهر خود توجه کرده و ظاهرش را به گونه‌ای که فقط جلب توجه کند درست می‌کند."(Û³) مُد و مدگرایی را از دو جنبه اصلی می‌توان مورد بررسی قرار داد: Û±- جنبه مادی: از نمونه‌های این جنبه می‌توان به لوازم منزلØŒ اتومبیل و پوشاک اشاره کرد. Û²- جنبه غیرمادی: این نوع مدگرایی به نحوه زندگیØŒ نوع نگرشØŒ رفتار و نظراتی است که در یک دوره زمانی پدیدار می‌شود. به‌روز بودن و زیبایی مواردی است که همواره مدگرایان از آن به‌عنوان دلیل اصلی برای پیروی از مد استفاده می‌کنند! اکثر افرادی که در پی خرید کالاهای مدروز هستندØŒ احساس می‌کنند با این کار برای خود جایی میان افراد متشخص و به قول خود باکلاس باز می‌کنند و به عقیده آن‌ها نحوه پوشش عامل مهمی است برای شناخت طبقه اجتماعیØŒ میزان رفاهØŒ سلیقه و فرهنگ افراد جامعه. البته باید خاطرنشان کرد که زنان و جوانان بیشترین گروهی‌ هستند که عامل دست طراحان مد می‌شود. امروزه با پیشرفت روزافزون شبکه‌های ارتباطی و ماهواره‌ای فاصله میان سطوح گوناگون از بین رفته و به‌سرعت راه خود را در میان عموم مردم می‌گشاید. همچنین رسانه‌های اجتماعی با کمک تبلیغاتØŒ تغییرات گسترده‌ای در نیازهای اساسی مردم به‌وجود می‌آورند. بی‌تردید ماهواره‌ها و رسانه‌های غربی نقش بسزایی در اشاعه و ترویج نیازهای کاذب و الگوهای وارداتی دارند.

مقابله با هجمه‌ی مدهای غربی

بی‌شکØŒ مد همواره بار منفی نداشته و گاهی می‌تواند در راستای اشاعه‌ی فرهنگ ایرانی- اسلامی باشد. البته این روند علی‌رقم تمام تلاش‌های مسئولین مربوطه هرگز نتوانست نتیجه‌ی مطلوب و کارآمدی داشته و به‌عنوان نسخه‌ای برای خنثی‌ کردن مدهای غربی کاربرد داشته باشد. یکی از دلایل اصلی این ناکارآمدیØŒ ضعف در بُعد خلاقیت و ابتکار عمل بود. در این راستاØŒ دکتر محبوبه اعلمی (روان شناس اجتماعی)ØŒ تاکید دارد که باید بر شاخص‌هایی که برای جوانان جذابیت دارد کار کنیم و با کنار هم گذاشتن این جاذبه‌ها یک مدل جدید و هدفمند ارائه دهیم. رسانه‌ها نیز باید وارد عمل شوند و مدل‌های ملی- اسلامی را به عنوان ارزش در جامعه ترویج دهندØŒ همچنین خانواده‌ها باید فرزندان خود را با مدل‌های بومی آشنا کنند و مفهوم زیبایی و تنوع را به فرزندان خود بیاموزند و معیارهای صحیح انتخاب یک مد را در اختیار آنان قرار دهند. مهم‌تر از همه اینکه تولیدکنندگان ما با حمایت دستگاه‌های مربوط و هنرمندان متعهد تمام تلاش خود را برای ارائه مدهای جذاب به نسل امروز به کار ببندند تا مد روی دیگر خود را به ما نشان دهد. پی‌نوشت: Û±- تعریف و ماهیت مدØŒ خبرگزاری مهر Û²- تاریخچه مد در ایرانØŒ پایگاه خبری تحلیلی ایران خبر Û³- آسیب شناسی پدیده اجتماعی مد و مدگرایی در جامعهØŒ پایگاه اطلاع رسانی حوزه   تبیان