نودیها:همزمان با آغاز دهه کرامت و خجسته میلاد حضرت معصومه(س)ØŒ در وصف این بانوی والامقام و برادر بزرگوارشان حضرت علی ابن موسی الرضا (ع)ØŒ هر آنچه گفته شده تا امروز گوشه چشمی از کرامات این خواهر و برادر و خاندان نبوت الهی است. درآستانه ولادت این بانو که در تقویم ما به عنوان روز دختر نامگذاری شده استØŒ کرامت های فراوانی وجود دارد که در دوره زندگی حضرت معصومه (س) رقم خورده است. حضرت معصومه (س)ØŒ در روز اول ذیقعده سال Û±Û·Û³ هجریØŒ در شهر مدینه چشم به جهان گشود و به کریمه اهل بیت (ع) مشهور گردید تا ائمه اطهار (ع) به وجودشان افتخار کنند. امام رضا (ع) برادر بزرگوارشان به ایشان لقب «معصومه» به معنی بانویی بهشتیØŒ غرق در عبادت و نیایشØŒ پیراسته از زشتی ها و شبنم معطر آفرینش دادند و فرمودند: «هرکس معصومه را در قم زیارت کندØŒ مانند کسی است که مرا زیارت کرده است». مگر این بانو کیستØŸ که امام صادق (ع) در رویای صادقه به آیت الله مرعشی که با دعا و راز و نیازØŒ تلاش پیگیری را برای یافتن قبر مطهر حضرت زهرا (س) آغاز کرده خطاب فرمود: برتو باد به کریمه اهل بیت. بانویی که شفیع روز محشر خواهد بود همانند مادر پاکش فاطمه اطهار(س).» حضرت معصومه (س) در سال Û²Û°Û± هجری قمری برای دیدار برادرش امام رضا(ع) در طوسØŒ از مدینه به ایران آمدØ› اما در میانه راهØŒ به علت بیماری درگذشت و در قم مدفون شد. عالمان شیعهØŒ ویژگی‌های شخصیتی و علمی وی را ستوده و از او روایاتی نیز نقل کرده‌اند. در برخی روایاتØŒ پاداش زیارت اوØŒ بهشت دانسته شده است. شیعیان بر مرقد او بارگاهی ساخته‌اند که به حرم حضرت معصومه (س) شناخته می‌شود. از القاب این حضرت (س) می‌توان به معصومهØŒ طاهرهØŒ حمیدهØŒ بِرÙ‘هØŒ رشیدهØŒ تقیهØŒ نقیهØŒ رضیهØŒ مرضیهØŒ سیدهØŒ اُخت الرضا اشاره کرد. در زیارتنامه‌ایØŒ از دو لقب صدیقه و سیده نساØ¡ العالمین نیز برای او یاد شده است.

مقام علمی حضرت معصومه (س)

حضرت معصومه (س) از جمله بانوان گرانقدر و والا مقام جهان تشیع است و مقام علمی بلندی دارد. نقل شده که روزی جمعی از شیعیانØŒ به قصد دیدار حضرت موسی بن جعفر (ع) و پرسیدن پرسش هایی از ایشانØŒ به مدینه منوره مشرف شدند. چون امام کاظم (ع) در مسافرت بودØŒ پرسش های خود را به حضرت معصومه (س) که در آن هنگام کودکی خردسال بیش نبودØŒ تحویل دادند. فردای آن روز برای بار دیگر به منزل امام رفتندØŒ ولی هنوز ایشان از سفر برنگشته بود. پس به ناچارØŒ پرسش های خود را باز خواستند تا در مسافرت بعدی به خدمت امام برسندØŒ غافل از این که حضرت معصومه (س) جواب پرسش ها را نگاشته است. وقتی پاسخ ها را ملاحظه کردندØŒ بسیار خوشحال شدند و پس از سپاسگزاری فراوانØŒ شهر مدینه را ترک گفتند. از قضای روزگار در بین راه با امام موسی بن جعفر (ع) مواجه شدهØŒ ماجرای خویش را باز گفتند. وقتی امام پاسخ پرسش ها را مطالعه کردندØŒ سه بار فرمود: پدرش فدایش. مقام شفاعت بر پایه برخی از روایاتØŒ حضرت معصومه (س) از مقام شفاعت نزد خداوند برخوردار است و شیعیان با شفاعت او وارد بهشت می‌شوند. از جمله این روایات امام صادق(ع) فرمودند: «در قمØŒ زنی از نسل من دفن می‌گردد که فاطمه نامیده می‌شودØŒ با شفاعت او همه شیعیانِ ما وارد بهشت می‌شوند.»، همچنین در زیارتنامه حضرت معصومه (س) به جایگاه او نزد خدا اشاره شده و از او درخواست شفاعت شده است.

دلایل ازدواج نکردن حضرت معصومه (س)

همواره این سؤال برای بسیاری مطرح می شود که چرا دختران امام کاظم(ع) بر خلاف تØ£کید پیامبر(ص) ازدواج نکردندØŒ اما باید گفت که این مسئله دلایل مختلفی دارد. یعقوبی که از مورخین شیعه است درباره علت ازدواج نکردن دختران امام موسی کاظم(ع) می نویسد: حضرت امام موسی کاظم(ع) وصیت فرمود که دخترانش ازدواج نکنندØŒ ولذا هیچیک از آنان ازدواج نکردندØŒ به جز(ام سلمه)که هم ازدواج واقعی نبودØŒ بلکه وی از مصر عازم حج بود برای اینکه در این سفر محرمی داشته باشد با پسر عمویش قاسم بن محمد بن جعفرالصادق(ع) عقد محرمیت جاری کرد. در پاسخ به این گفته یعقوبی باید گفت که اولا: گفته یعقوبی بی اساس و مخالف با سنت اهل بیت(ع) استØŒ زیرا امکان ندارد ائمه(ع) مخالف سیره جدشان رسول الله(ص) عمل نمایدØŒ زیرا که روایات زیادی از ناحیه مقدسه رسول الله(ص) بدست ما رسیده که همه حاکی از اهمیت این امر مستحبی دارد تا جائی که حضرت ختمی مرتبت می فرماید(فلیس منی) یعنی اگر کسی ازدوج ننماید از من نیست. آیا معقول است امامی که ما قائل به معصومیتش می باشیم این وصیت را در حق فرزندانش نمایدØŒ پس باید گفت که نظریه یعقوبی خالی از واقعیت و غیرمستند است. ثانیا: متن وصیتنامه حضرت امام موسی کاظم(ع) در طول قرنها و سالها از حوادث باقی مانده و در کتب تاریخی موجود است که مرحوم کلینی تمام وصیت آن حضرت را در کتاب شریف کافی نقل می نماید که نوشتهØ› حضرت امام موسی کاظم(ع) در این وصیتنامه پس از آنکه همه فرزندانش را به تبعیت از امام رضا(ع) فرمان دادØŒ در مورد فرزندانش فرموده: "وان اراد رجل منهم ان یزرج اخته فلیس له ان یزوجهاالا باذنه وامرهØŒ فانه اعرف بمناکح قومه". "هرکدام از آنها اگر بخواهد خواهرش را تزویج دهدØŒ بدون اجازه‌ و فرمان امام رضا(ع)چنین حقی را ندارندØŒ زیرا او به مصالح قومش در امر ازدواج از همه آنها آگاهتر است". در جای دیگر از همین وصیتنامه می فرماید: "ولا یزوج بناتی احد من اخوتهن من امهاتهن ولا سلطان ولا عم الا برØ£یه ومشورتهØŒ فان فعلوا ذلک فقد خالفوا الله ورسوله وجاهدوه فی ملکهØŒ وهو اعرف بمناکح قومهØŒ فان اراد ان یزوج زوجØŒ وان اراد ان یترک ترک". «هیچ یک از دخترانم را نباید برداران مادری و سلاطین و یا عموهایشان شوهر دهندØŒ مگر با نظر و مشورت حضرت رضا(ع) اگر بدون اجازه او به چنین کاری اقدام کنندØŒ با خدا و رسول خدا مخالفت ورزیده اند و در سلطنت خدا منازعه نموده اندØŒ زیرا او به مصالح قومش در امر ازدواج آگاهتر استØŒ پس هرکس را او تزویج دهد اطاعت کند و هرکسی را او تزویج نکند فرمان برد» باید متذکر شد که در این وصیتنامه حضرت بیشتر خواستندØŒ به فرزندان خود اعلام کند که حجت خدا بعد از وی حضرت رضا(ع) است و باید در هر موردی من جمله مسئله ازدواج از آن حضرت اطاعت و اجازه بگیرند. بنابر بیان فوق باز فرمایش یعقوبی رد می شود و بی اساس بودن قول او را می توان پی برد و لذا صاحب کتاب(حیاه الامام موسی بن جعفر) صریحا مجعول بودن نقل یعقوبی را علان نموده است. نظریه دوم که در مورد عدم ازدواج دختران حضرت موسی بن جعفر(ع) داده اند این است که گفته اند چون برای آن مخدرات هم کفو پیدا نمی شد لذا ازدواج ننمودند. در رد این نظریه فوق دو جواب ذکر شده استØ› اولا: "سیره ائمه اطهار(ع) این نبود که دختران خود را به جهت پیدا نشدن(کفو) در خانه نگه بدارند و مانع از ازدواج آنها شوندØŒ بلکه آنها عملا‌ و قولا مومن و مؤمنه را کفو یکدیگر می دانستند و امر می فرمودند که اگر دین و تقوای کسی را پسندید دختران خود را به همسری او درآورید. ثانیا: در عصر امام کاظم(ع) جوانان شایسته ای از اولاد امام حسن مجتبی(ع) و از تبار حضرت سیدالشهداØ¡(ع) بودند که می توانستند کفو دختران آن حضرت باشند. لذا احتمالا نظر سوم درست می باشد و آن خفقان شدید هارونی است. اختناق در عصر هارون الرشید به جائی رسیده بود که کسی جرØ£ت نداشت به در خانه‌ امام کاظم(ع) آمد و شد کندØŒ کجا رسد به اینکه آرزوی دامادی آن حضرت را در سر بپروراند. اما پاسخ دیگری نیز وجود دارد و آن اینکه اولا: فاطمه کبری حضرت معصومه(ع) در سال Û±Û·Û³ هÙ€ .ق بدنیا آمده و نظر به اینکه این بانو به اجماع مورخین بزرگترین دختران حضرت امام موسی کاظم(ع) بوده و همچنین آن حضرت هم در سال Û²Û°Û±هÙ€ .ق به شهادت رسید باید گفت که ایشان در زمان شهادت امام کاظم (ع) Û±Û° سال بیشتر نداشت و تازه بحد بلوغ رسیده بود چه رسد که مابقی دختران آن حضرت که از فاطمه معصومه(ع) کوچکتر بودند. ثانیا: چون مورخین عنایت کافی در تاریخ تولد و وفات و ازدواج اولاد ائمه(ع) و بعضا خود ائمه(ع) نداشتند ممکن است که آن مخدرات با تمام آن مسائل و مصائب و مشکلاتی که مطرح گردیدØŒ ازدواج نموده و این سنت شایسته جدشان را پیروی کرده باشند مضافا براینکه(عدم الوجدان لا یدل علی عدم الموجود) چون مورخین مسئله ازدواج اولاد ائمه(ع) را ذکر نکرده و یا در کتب تاریخی موجود نیست دلیل بر ازدواج نکردن آن مخدرات نمی توان باشد گرچه در مورد شخص حضرت معصومه(ع) همان دلائل فوق مبنی بر عدم ازدواجش کافی است.  

فضیلت زیارت حرم حضرت معصومه (س)

در برخی منابع شیعهØŒ روایاتی در فضیلت زیارت حضرت معصومه (س) آمده است. بر پایه روایاتی که از امام صادق (ع)ØŒ امام کاظم (ع) و امام جواد (ع) نقل شدهØŒ بهشتØŒ پاداش کسی است که او را زیارت کند. البته در برخی روایاتØŒ پاداش‌ بهشتØŒ برای کسی دانسته شده که او را با معرفت و شناخت (عارفا بحقها) زیارت کند. امام جواد(ع) فرموده است: «هرکس قبر عمÙ‘ه‌ام حضرت معصومه (س) را در قم زیارت کندØŒ اهل بهشت خواهد بود.»؛ همچنین در ریاحین الشریعه از امام رضا (ع) نقل شده که هر کس معصومه را زیارت کند مرا زیارت کرده است. زیارتنامه در برخی از کتب شیعهØŒ زیارتنامه‌ای از امام رضا(ع) برای حضرت معصومه نقل شده است. علامه مجلسی این زیارتنامه را در تحفه الزائر آورده و در مقدمه آن یادآور شده است که در این کتاب فقط زیارتنامه‌هایی را می‌آورد که سند آنها معتبر باشد. گفته شده است حضرت زهرا (س) و حضرت معصومه تنها زنانی هستند که زیارتنامه ماثوره (زیارت‌نامه‌ای که سند آن به معصوم می‌رسد) دارند.  

ورود حضرت معصومه (س) به قم

در سال Û²Û°Û± هجرÙ‰ قمرÙ‰ در پÙ‰ اصرار و تهدید مØ£مون عباسÙ‰ سفر تبعید گونه حضرت رضا (ع) به مرو انجام شد و آن حضرت بدون این که کسÙ‰ از بستگان و اهل بیت خود را همراه خود بیاورند راهÙ‰ خراسان شدند. حضرت معصومه (س) یک سال بعد از هجرت تبعید گونه حضرت رضا (ع) به مروØŒ در سال Û²Û°Û± هجری قمریØŒ به شوق دیدار برادر و ادای رسالت زینبی و پیام ولایتØŒ به همراه عده اÙ‰ از برادران و برادرزادگان به طرف خراسان حرکت کرد و در هر شهر و محلÙ‰ مورد استقبال مردم واقع مÙ‰ شد. در شهر ساوه عده اÙ‰ از مخالفان اهل بیت که از پشتیبانÙ‰ مØ£موران حکومت برخوردار بودندØŒ سر راه کاروان آنان را گرفته و با همراهان حضرت وارد جنگ شدندØŒ در نتیجه تقریباÙ‹ همه مردان کاروان به شهادت رسیدندØŒ حتÙ‰ بنابر نقلÙ‰ حضرت (س) معصومه را نیز مسموم کردند. عصمت امر نسبی است. با توجه به روایاتی که در شØ£ن و منزلت حضرت معصومه وارد شده استØŒمی توان مرتبه ای از عصمت نه در حد ائمه برای ایشان قائل شد. این مسئله در حق چنین بانویی بعید به نظر نمی رسدØ› چرا که این حد از عصمت به معنای دوری از گناه در زندگی عالمان بزرگ نیز فراوان مشاهده می شود. به هر حالØŒ یا بر اثر اندوه و غم زیاد از این ماتم و یا بر اثر مسمومیت از زهر جفاØŒ حضرت فاطمه معصومه (س) بیمار شدند و چون دیگر امکان ادامه راه به طرف خراسان نبودØŒ قصد شهر قم را نمود. حدوداÙ‹ در روز Û²Û³ ربیع الاول سال Û²Û°Û± هجرÙ‰ قمرÙ‰ حضرت وارد شهر مقدس قم شدند. و در محلÙ‰ که امروز «میدان میر» نامیده مÙ‰ شود در منزل «موسÙ‰ بن خزرج» فرود آمدند و افتخار میزبانÙ‰ حضرت نصیب او شد. آن بزرگوار به مدت Û±Û· روز در این شهر زندگÙ‰ کرد. محل زندگی و عبادت آن حضرت در مدرسه ستیه به نام «بیت النور» بود که هم اکنون محل زیارت ارادت مندان آن حضرت است. پی نوشت: بر گرفته از سایت حضرت معصومه با تلخیص. مجلسیØŒ بحارالانوارØŒ Û±Û´Û°Û³قØŒ ج۹۹، ص۲۶۶؛ نوریØŒ مستدرک الوسائلØŒ Û±Û´Û°Û¸قØŒ جÛ±Û°ØŒ صÛ³Û¶Û¸. ابن قولویهØŒ کامل الزیاراتØŒ ص۵۳۶، حÛ¸Û²Û·Ø› مجلسیØŒ بحارالانوارØŒ Û±Û´Û°Û³قØŒ ج۹۹، صÛ²Û¶Ûµ. محلاتیØŒ ریاحین الشریعهØŒ ج۵، صÛ³Ûµ. برای نمونه ر. ک. مجلسیØŒ زادالمعادØŒ Û±Û´Û²Û³قØŒ صÛµÛ´Û¸-ÛµÛ´Û·Ø› مجلسیØŒ بحارالانوارØŒ ج۹۹، Û±Û´Û°Û³قØŒ صÛ²Û¶Û¶-Û²Û¶Û·. مجلسی،‌ تحفه الزائر،‌ صÛ³. حمیدی،‌عمه سادات زندگی حضرت معصومه(س)،‌ص امینیØŒ الغدیرØŒ ج۱، صÛ±Û·Û°. داخل بن سیدØŒ من لایحضره الخطیبØŒ جÛ´ØŒ صÛ´Û¶Û± تشیدØŒ قیام سادات علویØŒ صÛ±Û¶Û°. ناصر الشریعهØŒ تاریخ قمØŒ Û±Û³Û¸Û³شØŒ صÛ±Û¶Û³. مجلسیØŒ بحارالØ£نوارØŒ Û±Û´Û°Û³قØŒ ج‏۴۸، صÛ²Û¹Û°