نودیها:احتمالا شما هم با یک پرسش در ذهنتان درگیر شده باشید: چرا توپ‌های فوتبال در مسابقات جام جهانی در هر دوره نسبت به ادوار قبلی متفاوت هستندØŸ خبرنگاری از بیزنس اینسایدر برای یافتن پاسخ این پرسش به یک متخصص رجوع کرده است. جان اریک گُفØŒ استاد فیزیک دانشگاه لینچبرگ و نویسنده‌ی کتاب فیزیک مدال طلا: علم ورزش برای این پرسش سادهØŒ پاسخی دارد. در واقع چنین به‌نظر می‌رسد که برخی از این تغییراتØŒ به بهترین شکل ممکن صورت نگرفته و به‌تعبیریØŒ به بهتر شدن وضعیت منجر نشده است. چنین تغییراتی حتی گاهی مشکلات بیشتری را به‌وجود آورده‌اند.

همه‌ی ما یک تعریف یا تصویر ذهنی از توپ فوتبال معمولی و استاندارد در ذهنمان داریمØ› برپایه‌ی این تصور یک توپ فوتبال معمولی باید متشکل از مجموعه‌ای از طرح‌های سیاه و سفید یکسان و چندگوش باشدØ› اما همان‌طور که بارها دیده‌ایمØŒ توپ‌های جام‌های جهانی چنین مشخصه‌ای ندارند و معمولا از طراحی‌های متمایز و گاهی عجیب‌وغریب برخوردار بوده‌اند.

پیش از ادامه‌ی متن باید روی یک موضوع توافق کنیمØ› همه‌ی ما روی این موضوع اتفاق نظر داریم که توپ فوتبال در هر صورتی و با هر روشی که طراحی شده باشدØŒ باید تا حد ممکن کروی باشد. جان اریک گف می‌گوید:

در ادوار گذشته و سال‌های نسبتا دورØŒ ما توپ‌هایی داشتیم که به شکل باکی‌بال اشکال کروی مغناطیسی یا به شکل مرکز Epcot یا به‌صورت مجموعه‌ای Û²Û° تایی از شش ضلعی‌ها یا مجموعه‌ی Û±Û² تایی از پنج‌ضلعی‌ها بودند. این اشکال دارای تقریب بسیار خوبی برای یک کره بودندØ› اما پس از جام جهانی Û²Û°Û°Û¶ آلمانØŒ راه‌های خلاقانه‌ای برای ایجاد کره به وجود آمدند.

تکنولوژی جدید شرکت آدیداس را قادر می‌کند که روند طراحی توپ با تکه‌های مجزای کمتری را آغاز کند. رابطه و سازوکار کلی ماجرا نسبتا ساده است: یک کره با تکه‌های کمترØŒ به‌منزله‌ی پیوندها و بافت‌های کمتر و همچنین سطحی نرم‌تر است. به‌گفته‌ی جان اریک گف:

 اگر سطح توپ بیش از حد صاف باشدØŒ مقاومت هوا افزایش می‌یابدØ› مانند آنچه که در ضربه زدن به توپ فوتبال ساحلی می‌بینیم.

و این دقیقا همان چیزی است که درمورد توپ تیم‌گایست (Teamgeist) جام جهانی Û²Û°Û°Û¶ اتفاق افتاد. بازیکنان در آن تورنومنت شکایت‌هایی داشتند از اینکه توپ به محل مورد نظرشان به‌خوبی نمی‌رسد. از همین رو آدیداس در سال Û²Û°Û±Û° با اضافه کردن برخی تکه‌های بیشتر به توپ جام جهانی در پی حل مشکل برآمدØ› اما آیا بهبودهای اعمال‌شده از سوی آدیداس برای توپ جام جهانی آفریقای جنوبی که با نام جابولانی (Jabulani) شناخته‌ می‌شدØŒ کافی بودندØŸ جان اریک گف در این مورد معتقد است:

 جابولانی یک شکست ناخوشایند بودØ› زیرا به‌اندازه‌ی کافی زبر نبود. احتمالا متوجه شده‌اید که در آن مسابقاتØŒ وقتی توپ با سرعت‌های مشخصی شوت می‌شدØŒ در میانه‌ی مسیر به‌طور قابل توجهی از سرعتش کاسته شده و ارتفاعش هم کاهش می‌یافت.

 تعریف ما در اینجا از واژه‌ی زبرØŒ مفهومی مکانیکی است که در مقابل واژه‌ی صاف به‌کار برده می‌شود. در تماس بین دو سطحØŒ هر چه سطوح صاف‌تر و دارای زبری کمتری باشندØŒ مقدار اصطکاک و مالش به‌وجود آمده کمتر می‌شود.

تکه‌های بدنه‌ی توپ باز هم کمتر شدند و توپ جام جهانی سال Û²Û°Û±Û´ کمترین شمار تکه‌های مجزا را در بخش رویی خود دارا بودØ› اما آدیداس این بار اشتباه سال Û²Û°Û°Û¶ را مرتکب نشد و اصلاحات و بهینه‌سازی‌هایی را صورت داد. جان اریک گف درمورد توپ جام Û²Û°Û±Û´ با نام برازوکا (Brazuca) می‌گوید:

 با وجود داشتن دو تکه‌ی کمترØŒ طول کل بافت‌های پیرامون توپ به‌میزان Û¶Û¸ درصد طولانی‌تر از مقدار مشابه خود برای جابولانی بود.

با انجام این تغییراتØŒ برازوکا در قیاس با جابولانی از زبری قابل قبول و مناسبی برخوردار بود و مسافت طی‌شده‌ی آن در شوت‌هایی مشخص نیز در قیاس با سال Û²Û°Û±Û° افزایش یافته بودØŒ این برتری تا سال Û²Û°Û±Û¸ و جام جهانی روسیه پابرجا ماند. جان اریک گف پیرامون توپ جام جهانی فعلی روسیه که در حال برگزاری است می‌گوید:

 طول بافت‌های میان تکه‌های روی‌هم‌رفته به میزان Û³Û° درصد نسبت به برازوکا بیشتر استØ› از همین رو این احتمال یا خطر وجود دارد که این بار توپ بیش از اندازه زبر باشد.

 آدیداس با کاهش دادن عمق این بافت‌هاØŒ اثرات ناشی از زبری بیش از حد را به کمترین میزان ممکن رسانده است. مطالعه‌ای به سرپرستی گف در این زمینه نیز نشان داد که تل‌استار Û±Û¸ (Telstar 18 نام رسمی توپ جام جهانی Û²Û°Û±Û¸ روسیه) عملکردی شبیه به برازوکا دارد. اما هنوز هم نیروی درگ آن اندکی بالا است و در ضربات سریعØŒ بیشترین مسیر ممکن را طی نمی‌کند.

صرف نظر از همه‌ی اینهاØŒ بیشتر ما شاید این پرسش را مطرح کنیم: اگر هدف این است که توپی شبیه به تمام آن توپ‌هایی تولید کنیم که ورزشکاران حرفه‌ای برای سال‌ها با آن‌ها تمرین می‌کنندØŒ پس چرا باید توپ‌های جام جهانی تا این حد دستخوش تغییر شوندØŸ آن‌طور که از شواهد امر بر می‌آیدØŒ این موضوع اساسا با بازیکنان یا حتی با خود بازی‌ها ارتباطی ندارد. جان اریک گف در این مورد می‌گوید:

 برای هر جام جهانی یک توپ جدید ساخته و معرفی شده و من فکر می‌کنم دلیل اصلی برای این کارØŒ پول است.

 توپ جام جهانی Û²Û°Û±Û¸ بیش از Û±Û°Û° دلار قیمت دارد و به‌تعبیر گفØŒ این توپ‌ها فروش بسیار خوبی دارند. با در نظر داشتن اینکه ما با مبلغ تقریبی Û²Û° دلار می‌توانیم یک توپ فوتبال معمولی و استاندارد خریداری کنیمØŒ پی خواهیم برد که ساخت و رونمایی از توپ‌های جام جهانی واقعا سرمایه‌گذاری قابل توجهی برای شرکت‌های درگیر تلقی می‌شود. جان اریک گف در انتها نظر باطنی خود پیرامون تجارت توپ‌های جام جهانی رو چنین بیان می‌کند:

فناوری‌های مورد استفاده برای ساخت این توپ‌ها بسیار بیشتر از آن مقداری است که برای ساخت توپ‌های دوران کودکی ما به‌کار رفته است. تکه‌هایی که روی این توپ‌ها قرار دارندØŒ از نظر گرمایی به هم پیوند داده می‌شوند و این کار مانع نفوذ آب در جسم توپ و سنگین‌تر شدن آن می‌شود.

همه‌ی این ویژگی‌ها خوب و قابل اعتنا هستندØ› اما آیا ارزش این میزان از سروصدا و قیمت‌گذاری را دارندØŸ پاسخ را به سلیقه و نگرش هر خواننده‌ای واگذار می‌کنیم.

رجانیوز