مصرف این سبزی درمان ۹۹ درد است

نودیها:دکتر رضا منتظر، پزشک، پژوهشگر و مؤلف طب ایرانی ــ اسلامی به تشریح تدابیر ویژه فصل تابستان و خواص متعدد سبزی "خرفه" پرداخته که در ادامه آمده است: از جمله تدابیر ویژه فصل تابستان که گرما در آن به اوج خود می‌رسد، پرهیز از فعالیت سنگین بدنی یا تÙŽعÙŽب است، یکی دیگر از پرهیزها، پرهیز از  خوردن گوشت‌های چرب است، پرهیز از استشمام عطرهایی با بوی خیلی تند با مزاج گرم نیز از جمله پرهیزات این فصل است. همچنین در این ایام باید سبزی‌های با طبع سرد خورده شود که در رساله ذهبیه به برخی مصادیق آن مثل خیار، کاهو و خرفه اشاره شده است. در این ماه (تیر ماه) به مصرف میوه‌های آب‌دار توصیه شده است، نه میوه‌هایی مثل موزØ› توصیه شده مصرف ترشی‌ها افزایش یابد و شیرینی‌ها کمتر مصرف شوندØ› در گوشت‌ها هم به مصرف گوشت ماهی تازه و گوشت پرندگان طبیعی سفارش شده است. غذایی به‌نام آب‌دوغ‌خیار هم معرفی کردیم که می‌توان حداقل هفته‌ای یک بار در برنامه غذایی‌ خود در این فصل بگنجانیم. اما دربارهÙ” مرداد ماه، امام‌رضا (علیه‌السلام) می‌فرمایند: «فیه شده الحراره» یعنی در این ماه حرارت به اوج خودش می‌رسدØ› اساس طب اسلامی بر تعادل گرمی و سردی و خشکی و تری استØ› ما نه‌فقط در تابستان که باید در تمام فصول این تعادل را معیار قرار بدهیم. هدف کلی از تدابیری که حضرت بیان فرمودند، این است که در این فصل، حرارت بدن کمتر شود، به همین خاطر باید گرمی‌ها را کمتر بخوریم و از خنکی‌ها بیشتر استفاده کنیم تا رطوبت و سردی در بدن افزایش پیدا بکند. حضرت در تکمیل تدابیر تابستان فرمودند در مرداد ماه، ناشتا آب خنک نوشیده شود یعنی صبح که از خواب بیدار می‌شویم، حالا نه دو لیوان آب، بلکه حداکثر یک استکان آبِ خنک نوشیده شودØ› بیش از این مقدار ممکن است معده را اذیت کند. ما با دقت در توصیه‌های حضرت در ماه‌های مختلف متوجه می‌شویم که نوشیدن آب یک فرمول ثابت ندارد و در ماه‌های مختلف سال فرق می‌کندØ› در رسالهÙ” ذهبیه سفارش شده که در بعضی ماه‌ها ناشتا آب نخورید، از طرفی در ماه‌های سردِ سال سفارش شده ناشتا آب بنوشید اما آبِ ولرم باشد. در مرداد ماه که اوج گرما است، حضرت می‌فرمایند ناشتا آب بخورید و آب خنک باشد. «یُستعمÙŽلُ فیهِ شُربِ الماØ¡ البارد علی  الریقِ». نکتهÙ” دیگر اینکه در این ماه مانند ماه قبل، باید غذاهایی با طبیعت سرد و مرطوب خورده شودØ› پس لازم است که شما کم‌‏کم طبیعت غذاها را بشناسیدØ› غذاهای سرد و مرطوب مثل کاهو، خیار، ماست و مثل همین سبزیِ "خرفه" که امروز می‌خواهیم درباره‌اش صحبت کنیمØ› این‌ها را بیشتر بخورید. «یؤکÙŽلُ فیه الاشیاءُ الباردÙŽهُ الرطبهُ». در این ماه، غذایی که می‌خورید باید لطیف و سریع‌الهضم باشد و معده را خیلی درگیر خودش نکندØ› غذاهایی مثل آب‌گوشت و کله‌پاچه در این فصل خیلی جایی ندارندØ› غذای لطیف یعنی معده به‌سرعت از آن فارغ شود و هضمش سریع باشد. سوپ‌های معمولی، آش‌های ساده و آب‌دوغ‌خیار غذاهای خوبی هستند. «تؤَکلُ فیه الاغذیهُ اللطیفهُ السریعهُ الهضمِ» نکتهÙ” دیگر اینکه در این ماه باید عطرهای سرد و مرطوب استشمام کرد. «الریاحین البارده الرطبه». چیزهایی که وقتی به مشامتان می‌خورد، احساس سبکی و خنکی کنید. خواص اعجاب‌انگیر سبزی "خرفه" اما یکی از سبزی‌های سرد، خرفه استØ› در عربی به این سبزی، فÙŽرفÙŽخ می‌گویند، اسم دیگر آن که در روایات هم آمده است "بقله الفاطمه یا بقله الزهرا" یعنی سبزی حضرت زهرا (سلام‌الله‌علیها)Ø› در روایات آمده است که حضرت فاطمه (سلام‌الله‌علیها) علاقهÙ” خاصی به این سبزی داشتند به همین خاطر به این نام معروف شده است. فارسی‌زبان‌ها از قدیم به آن پرپÙŽهÙŽن یا پرپین می‌گفتند چون برگ‌های پهنی داردØ› بنی‌امیه از روی لجاجت، اسم بدی روی این سبزی گذاشتند و آن را بقله الحÙŽمقاØ¡، یعنی سبزیِ احمق، نامیدند! چرا این اسم را گذاشتند؟ چون این گیاه خودرو است و همه‌جا سبز می‌شود. گفتند سبزی‌ای که همه‌جا سبز شود تا همه به‌روی آن پا بگذارند و رد شوند، سبزی احمقی است! خرفه از نظر ظاهر ساقهÙ” ضخیمی دارد که رنگ آن مایل به سرخ استØ› از نزدیک اگر دقت کنید، این سرخی را در ساقه‌اش می‌بینید. روایاتی قوی هم درباره سبزی خرفه آمده استØ›‌ از امام صادق علیه‌السلام روایت داریم: لÙŽیÙ’سÙŽ عÙŽلÙŽی وÙŽجÙ’هِ اÙŽلْأَرÙ’ضِ بÙŽقÙ’لÙŽهÙŒ Ø£ÙŽشÙ’رÙŽفÙŽ وÙŽ لاÙŽ Ø£ÙŽنÙ’فÙŽعÙŽ مِنÙŽ اÙŽلÙ’فÙŽرÙ’فÙŽخِ وÙŽ هُوÙŽ بÙŽقÙ’لÙŽهُ فÙŽاطِمÙŽهÙŽ یعنی "در روی زمین گیاهی والاتر و سودمندتر از خرفه نیست و آن سبزی فاطمه است". پس می‌بینید که در خلقت، عنایت خاصی به این سبزی شده است که چنین روایتی درباره‌اش داریمØ› در نظام خلقت، غذاها یکسان نیستند و به بعضی نسبت به بعضی دیگر برتری داده شده است، این حقیقت در آیهÙ” ۴ سورهÙ” رعد مورد تØ£کید قرار گرفته است. می‌فرماید: وÙŽ فِی الْأَرÙ’ضِ قِطÙŽعÙŒ مُتÙŽجÙŽاوِرÙŽاتÙŒ وÙŽ جÙŽنÙ‘ÙŽاتÙŒ مِنÙ’ Ø£ÙŽعÙ’نÙŽابٍ و ÙŽزÙŽرÙ’عÙŒ و ÙŽنÙŽخِیلÙŒ صِنÙ’وÙŽانÙŒ وÙŽ غÙŽیÙ’رُ صِنÙ’وÙŽانٍ یُسÙ’قÙŽی بِمÙŽاءٍ وÙŽاحِدٍ و ÙŽنُفÙŽضِّلُ بÙŽعÙ’ضÙŽهÙŽا عÙŽلÙŽی بÙŽعÙ’ضٍ فِی الْأُکُلِ إِنÙ‘ÙŽ فِی ذÙŽلِکÙŽ لÙŽآیÙŽاتٍ لِقÙŽوÙ’مٍ یÙŽعÙ’قِلُونÙŽ "و در زمین قطعاتی است کنار هم و باغ‌هایی از انگور و کشت‌زارها و درختان خرما چه از یک ریشه و چه از غیر یک ریشه که با یک آب سیراب می‏‌گردند و بااین‌همه برخی از آن‌ها را در خوراک بر برخی دیگر برتری می‏‌دهیم. بی‌گمان در این امر برای مردمی که تعقل می‌کنند، دلایل روشنی است". یعنی همان‌طور که خداوند متعال بعضی پیامبران را بر بعضی دیگر برتری داده است (وÙŽ لÙŽقÙŽدÙ’ فÙŽضÙ‘ÙŽلÙ’نÙŽا بÙŽعÙ’ضÙŽ النÙ‘ÙŽبِیِّینÙŽ عÙŽلÙŽی بÙŽعÙ’ضٍ ــ سوره اسراØ¡، آیهÙ” ۵۵) دربارهÙ” گیاهان هم به همین روش عمل کرده است. روایت دیگری است از رسول اکرم صلی‌الله علیه و آله و سلم که فرمودند: «علیکم بالفرفخ.» یعنی «بر شما باد خوردن خرفه.» چرا؟ «â€¦آن زیرکی دهد و اگر یک چیز باشد که عقل را افزون کند، همان است.»، پس معلوم می‌شود این گیاه اثرات خوبی حتی روی عقل و ذهن انسان دارد. از امام صادق علیه‌السلام روایت شده است: "پیامبر اکرم روی زمین داغی قدم گذاشت و آن زمین پای ایشان را سوزاند، سپس پای خویش را بر خرفه نهادند و سوزش فرو نشست، از آن پس خرفه را دوست می‌داشت، برای آن دعا می‌کرد و می‌گفت "ما اÙŽبرÙŽکÙŽها" یعنی چه گیاه پربرکتی است". در روایت دیگری آمده است که پیامبر حرارتی در درون خود حس کردØ› برگ خرفه را در دهان گذاشت و فشرد و احساس راحتی کردØ› فرمود: "خداوندا! در آن برکت قرار ده، در آن شِفاØ¡ ۹۹ درد است، ای خرفه، هر جا که می‌خواهی برُوی". و شاید اثر دعای پیامبر اکرم(ص) است که این سبزی همه‌جا سبز می‌شودØ› شما اگر دقت کنید، حتی وسط راه می‌رویدØ› در بعضی جاها که آسفالت ترک خورده، از وسطش خرفه درآمده است! تعجب‌آور است که حضرت چنین دعایی دربارهÙ” خرفه کرده است که هر جا می‌خواهی بروی اما دشمنان اسم بدی بر آن نهاده‌اند. خرفه در کشت‌زارها و زمین‌های زراعی، فراوان به‌صورت خودرو می‌روید حتی اگر دقت کنید، در جوی‌های آب، خرفه درآمده استØ› همه‌جا هست. اما این باعث تØ£سف است که خرفه قبلاÙ‹ جزØ¡ سبزی‌های خوردن بود و سبزی‌فروش‌ها می‌آوردند اما الآن نیستØ› در حال حاضر وقتی از کشاورزها درباره خرفه سؤال می‌کنیم، می‌گویند: "ما خرفه را پُشته‌پشته دور می‌ریزیم! چون دیگر مشتری ندارد و از فهرست سبزی‌‏ها حذف شده لذا دور می‌ریزیم یا می‌دهیم گوسفندها بخورند!!". مشرق