نودیها:دفتر حضرت آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی ذیل سرفصل «اصطلاحات فقهی»، درباره معنای لغوی «ربا» نوشت معنای لغوی واژه «ربا» پرسش: علمای لغت‌شناس کلمه «ربا» را که در قرآن‌کریم آمده چگونه معنا می‌کنندØŸ پاسخ اجمالی: «راغب» مؤلف یکی از بهترین کتب لغت در زمینه قرآنØŒ در معنی ربا مى‌گوید: «ربا در لغت داراÙ‰ دو معناست: Û±- زیادÙ‰ Û²- علوÙ‘ و برترى». صاحب «مقاییس اللغه» مى‌گوید: «ربا به دو صورت آمده «ربا» و «رباء» و هر دو یک معنا دارد و آن زیادÙ‰ و رشد و نموÙ‘ است». مؤلÙ‘ف «لسان‌العرب» مى‌گوید: «ربا به‌معناÙ‰ زیادÙ‰ و نموÙ‘ است». در مجموعØŒ ربا در لغت عرب داراÙ‰ سه معناست: زیادى، علو و نموÙ‘ و در عرف شرعØŒ زیادÙ‰ در معاملات یا وام با شرایط خاصÙ‘ است. پاسخ تفصیلی: دیدگاه اهل لغت درباره واژه ربا Û±- راغب در کتاب «مفردات»(Û±) مى‌گوید: »ربا در لغت داراÙ‰ دو معناست: Û±) زیادÙ‰ Û²) علوÙ‘ و برترى»؛ سپس براÙ‰ هرکدام از این دوØŒ آیات قرآن‌ را شاهد مى‌آورد. در مورد معناÙ‰ دوم: «فÙŽاِذا اÙŽنÙ’زÙŽلÙ’نا عÙŽلÙŽیها الÙ’ماØ¡ÙŽ اهÙ’تÙŽزÙ‘ÙŽتÙ’ وÙŽ رÙŽبÙŽتْ»(Û²)Ø› (وقتÙ‰ که آب باران را بر زمین مرده بى‌آب و علف فرستادیم زمین به جنبش درمى‌آید و رشد مى‌کند). بعضÙ‰ از ادباÙ‰ عرب «رشد و نمو» را هم جزیÙ‰ از معناÙ‰ «ربا» دانسته‌اندØ› بنابراین معناÙ‰ رباØŒ فزونÙ‰ توام با رشد است که این معناÙ‰ سوم با آیه فوق سازگارتر است و «تربیت» را هم بدین جهت تربیت مى‌گویند که فزونÙ‰ در انسان به‌وجود مى‌آید و انسان رشد و نموÙ‘ پیدا مى‌کند. این دانشمند معروف لغت سپس مى‌افزاید: ربا هرگونه زیادÙ‰ در سرمایه است ولÙ‰ در عرف شرع به زیادÙ‰ خاصّى اطلاق مى‌گردد. خلاصه اینکه او براÙ‰ ربا دو معنا ذکر کرده است: یکی «زیادى» و دیگری «رشد و نموّ». Û²- صاحب «مقاییس اللغه» مى‌گوید: ربا به دو صورت آمده «ربا» و «رباء» و هر دو یک معنا دارد و آن زیادÙ‰ و رشد و نموÙ‘ است. به این ترتیب هر سه مفهوم راØŒ در معناÙ‰ ربا جمع کرده است. Û³- مولÙ‘ف لسان العرب Ù€ که از کتابهاÙ‰ لغت گسترده و فراگیر است Ù€ در این مورد مى‌گوید: ربا به معناÙ‰ زیادÙ‰ و نموÙ‘ است. Û´- و بالاخره صاحب «التحقیق فÙ‰ کلمات القرآن الکریم» مى‌فرماید: «و التحقیق انÙ‘ الاصل الواحد فی هذه المادÙ‘هØŒ هو الانفتاح مع زیاده بمعنÙ‰ ان ینفتح شی فÙ‰ ذاته ثمÙ‘ ینحصل له فضل و زیاده»؛ یعنÙ‰ مفهوم اصلÙ‰ این واژه گشایش توام با افزایش است. از مجموع آنچه در بالا آمده نتیجه گرفته مى‌شود که ربا در لغت عرب داراÙ‰ سه معناست: Û±. زیادÙ‰ Û². علو Û³. نموÙ‘Ø› و در عرف شرعØŒ زیادÙ‰ در معاملات یا وامØŒ با شرایط خاصّى است.(Û³) ----------------------- پی نوشت: (Û±). کتاب مفردات Ø£لفاظ قرآن از بهترین کتب لغت است که لغات قرآن کریم را تفسیر کرده است و مى‌توان گفت که تفسیر کوتاهÙ‰ از قرآن است. (Û²). سوره فصلتØŒ آیه Û³Û¹. (Û³).گردآوری از کتاب: ربا و بانکدارÙ‰ اسلامى‏، مکارم شیرازى، ناصرØŒ تهیه و تنظیم: علیان نژادى، ‏ابوالقاسمØŒ مدرسه امام علÙ‰ بن ابÙ‰ طالب(علیه السلام)ØŒ قم‏، Û±Û³Û¸Û° شمسیØŒ چاپ اول‏، ص ÛµÛµ.پ تسنیم