نودیها:عدالتØŒ صفتی است که مورد قبول همه است. امÙ‘ا آنچه مهم استØŒ شناخت دقیق حقیقت آن و نحوه اجرای آن است. شخصیÙ‘ت امیرالمؤمنین (علیه السلام) تجسÙ‘م همه صفات عالی انسانی و الهی استØ› امÙ‘ا عدالت امیر المؤمنین از هر ویژگی دیگری برجسته‌تر می نماید.

امیر المؤمنین علی علیه السلامØŒ به گونه ای عدالت را مجسÙ‘م کردند که به واسطه آنØŒ بهترین دوستان و سخت ترین دشمنان علیØŒ پدیدار شدند و بالØ£خرهØŒ آن دشمنی که علی را از مردم گرفتØŒ جهل بود و جهل! ورنه همگان از عدالتش بهره می بردند.

برکات عدالت

إِنÙ‘ÙŽ اللÙ‘ÙŽهÙŽ یَأْمُرُ بِالÙ’عÙŽدÙ’ل‏؛ در حقیقتØŒ خدا به دادگرÙ‰ فرمان می دهد. (نحلØ› Û¹Û°)‏ نفع همگانیØŒ در گرو استقرار عدالت استØ› لذا امام علی (علیه السلام) می فرمایند: فَإِنÙ‘ÙŽ فِی الÙ’عÙŽدÙ’لِ سÙŽعÙŽهÙ‹ وÙŽ مÙŽنÙ’ ضÙŽاقÙŽ عÙŽلÙŽیÙ’هِ الÙ’عÙŽدÙ’لُ فÙŽالÙ’جÙŽوÙ’رُ عÙŽلÙŽیÙ’هِ Ø£ÙŽضÙ’یÙŽق‏؛ در عدالتØŒ گشایش است و آن که عدالت را برنتابدØŒ ستم را سخت‏تر یابد. (نهج البلاغهØ› خطبهÛ±Ûµ) پسØ› تنهاØŒ کسانی مخالف عدالتند که به دنبال نفع ویژه و بیشتر برای خودØŒ حتÙ‘ی با پایمال شدن منافع عمومی (بیت المال) هستند. در همین راستاØŒ دشمنان امام علی (علیه السلام) تعریف می شوند و لذا روشن می شود کهØŒ منطق امیرالمؤمنین (علیه السلام) خیرخواه همه مردم و نه طبق میل قشر خاصÙ‘ی است.

جنگ برای عدالت

اهمیÙ‘ت عدالت تا جایی است که برای به وجود آوردن و دفاع از آنØŒ هیچ حد و مرزی نیست. حضرت علی (علیه السلام) در نکوهش هر کس به جهاد نرود می ‌فرمایند: وÙŽ أُدِیلÙŽ الÙ’حÙŽقُّ مِنÙ’ه‏ بِتÙŽضÙ’یِیعِ الÙ’جِهÙŽادِ وÙŽ سِیمÙŽ الÙ’خÙŽسÙ’فُ وÙŽ مُنِعÙŽ الÙ’نِّصÙ’فØ› و با رها کردن جهادØŒ حقÙ‘ از او روÙ‰ گردانØŒ به خوارÙ‰ محکوم و از عدالت محروم می شود. (همانØ› خطبهÛ²Û·) دشمنان عدالت علیØŒ بالØ£خره نه در میدان نبردØŒ که در محراب عبادت بر او تیغ کشیدند. و چه نادان است کسی که با عدالتØŒ چنین به پیکار می پردازد! چون نادانستهØŒ عدالت را پیروزØŒ اعلان کرده است.

نبرد جهل و عدالت

وقتی حکومت را به دست گرفتØŒ دلیل قبول حکومت را چنین بیان داشت: Ø£ÙŽیÙ‘ÙŽتُهÙŽا النُّفُوسُ الÙ’مُخÙ’تÙŽلِفÙŽهُ وÙŽ الÙ’قُلُوبُ الÙ’مُتÙŽشÙŽتِّتÙŽهُ الشÙ‘ÙŽاهِدÙŽهُ Ø£ÙŽبÙ’دÙŽانُهُمÙ’ وÙŽ الÙ’غÙŽائِبÙŽهُ عÙŽنÙ’هُمÙ’ عُقُولُهُمÙ’ Ø£ÙŽظْأَرُکُمÙ’ عÙŽلÙŽÙ‰ الÙ’حÙŽقِّ وÙŽ Ø£ÙŽنÙ’تُمÙ’ تÙŽنÙ’فِرُونÙŽ عÙŽنÙ’هُ نُفُورÙŽ الÙ’مِعÙ’زÙŽÙ‰ مِنÙ’ وÙŽعÙ’وÙŽعÙŽهِ الْأَسÙŽدِ هÙŽیÙ’هÙŽاتÙŽ Ø£ÙŽنÙ’ أُطÙ’لِعÙŽ بِکُمÙ’ سÙŽرÙŽارÙŽ الÙ’عÙŽدÙ’لِ Ø£ÙŽوÙ’ أُقِیمÙŽ اعÙ’وِجÙŽاجÙŽ الÙ’حÙŽق‏؛ اÙ‰ مردم رنگارنگØŒ با دل هاÙ‰ پریشان و ناهماهنگ! تن‏ هاشان عیانØŒ خردهاشان از آنان نهان! در شناخت حقÙ‘ØŒ شما را مى‏پرورانم همچون دایه ‏اÙ‰ مهربانØŒ و شما از حقÙ‘ مÙ‰ ‏رمیدØŒ چون بزغالگان از بانگ شیر غرÙ‘ان! هیهات که به یارÙ‰ شما تاریکÙ‰ را از چهره عدالت بزدایمØŒ و کجÙ‰ را که در حقÙ‘ راه یافته راست نمایم. (همانØ› خطبهÛ±Û³Û±) انسانیÙ‘ت به قیافه و شکل انسان داشتن نیستØ› بلکه بُروز عقل و بصیرت انسان است که او را به مقام حقیقی انسان می رساند. معلوم است که با جمعیÙ‘ت جاهلانØŒ نمی توان عدالت را گستراندØŒ حتÙ‘ی اگر امیرالمؤمنین (علیه السلام) حاکم باشد! اصلی ترین دشمن عدالت علویØŒ نه ظلم ظالمان و غارت ویژه خوارانØŒ بلکهØ› جهل مردم آن زمان (و هر زمان) است. و این قصÙ‘ه پُر غُصÙ‘ه و جانکاهØŒ عاقبتØŒ قتل مرتضی به دست جهل را در پی داشت. تا جهل هستØŒ مÙŽرکب ظلم نیز می تازد.

ضربت عدالت علوی بر دل تاریخ

هنوز که هنوز است ضربه شÙŽست عدالت علی(علیه السلام) در حکومتشØŒ وِرد زبانهاست و همه از آن همه انصاف می گویند. جایی که در جواب برادرش عقیلØŒ آهن گداخته را به او فهماندØŒ یا آنگاه که زیاده خواهی طلحه و زبیرها را رد کرد و فرمود: وÙŽ إِنÙ‘ÙŽ Ø£ÙŽوÙ‘ÙŽلÙŽ عÙŽدÙ’لِهِمÙ’ لÙŽلÙ’حُکÙ’مُ عÙŽلÙŽÙ‰ Ø£ÙŽنÙ’فُسِهِمÙ’ وÙŽ إِنÙ‘ÙŽ مÙŽعِی لÙŽبÙŽصِیرÙŽتِی مÙŽا لÙŽبÙ‘ÙŽسÙ’تُ وÙŽ لÙŽا لُبِّسÙŽ عÙŽلÙŽیÙ‘Ø› نخستین گام که باید در راه عدالت بردارندØŒ آن است که خود را محکوم شمارند. هماناØŒ حقیقت بینÙ‰ منØŒ با من همراه استØŒ نه حق را از خود پوشیده داشته ‏ام و نه بر من پوشیده بوده است. (همانØ› خطبهÛ±Û³Û·) حتÙ‘ی دشمنان امام نیز از دایره عدلش خارج نشدندØ› چنانکه بعد از ضربت خوردن به فرق مبارک نیزØŒ از رعایت عدالت در حق ضارب خویش غافل نبودند! البتÙ‘ه اینØŒ دستور قرآن کریم است: وÙŽ لا یÙŽجÙ’رِمÙŽنÙ‘ÙŽکُمÙ’ شÙŽنÙŽآنُ قÙŽوÙ’مٍ عÙŽلى‏ Ø£ÙŽلاÙ‘ÙŽ تÙŽعÙ’دِلُوا اعÙ’دِلُوا هُوÙŽ Ø£ÙŽقÙ’رÙŽبُ لِلتÙ‘ÙŽقÙ’وى‏؛ و البتÙ‘ه نباید دشمنىِ گروهÙ‰ شما را بر آن دارد که عدالت نکنید. عدالت کنید که آن به تقوا نزدیکتر استØŒ و از خدا پروا دارید. (مائدهØ› Û¸)

کلام آخر

هنوز همØŒ همه به دنبال عدالت علی هستند. هنوزØ› به دنبال مردی می گردند که همچون علی (علیه السلام)ØŒ مهربانی را برای همه انسانها بخواهد. هنوز همه منتظرند... Ø£ینÙŽ المُعÙŽدُّ لِقÙŽطعِ دابِرِ الظÙ‘لÙŽمهِ (دعای ندبه) تبیان