نودیها:آیت‌الله مکارم شیرازی در تفسیر نمونه ذیل آیه Û±Û¸Ûµ سوره مبارکه «بقره» به بیان بخشی از احکام و فلسفه‌ روزه پرداخته است که در ادامه متن آن را می‌خوانیمØ›

بِسÙ’مِ اللÙ‘ÙŽهِ الرÙ‘ÙŽحÙ’مÙŽÙ°نِ الرÙ‘ÙŽحِیمِ

«شÙŽهÙ’رُ رÙŽمÙŽضÙŽانÙŽ الÙ‘ÙŽذِی أُنÙ’زِلÙŽ فِیهِ الÙ’قُرÙ’آنُ هُدًى لِلنÙ‘ÙŽاسِ وÙŽبÙŽیِّنÙŽاتٍ مِنÙŽ الÙ’هُدÙŽÙ‰ وÙŽالÙ’فُرÙ’قÙŽانِ فÙŽمÙŽنÙ’ شÙŽهِدÙŽ مِنÙ’کُمُ الشÙ‘ÙŽهÙ’رÙŽ فÙŽلÙ’یÙŽصُمÙ’هُ وÙŽمÙŽنÙ’ کÙŽانÙŽ مÙŽرِیضÙ‹ا Ø£ÙŽوÙ’ عÙŽلÙŽÙ‰ سÙŽفÙŽرٍ فÙŽعِدÙ‘ÙŽهÙŒ مِنÙ’ Ø£ÙŽیÙ‘ÙŽامٍ أُخÙŽرÙŽ یُرِیدُ اللÙ‘ÙŽهُ بِکُمُ الÙ’یُسÙ’رÙŽ وÙŽلÙŽا یُرِیدُ بِکُمُ الÙ’عُسÙ’رÙŽ وÙŽلِتُکÙ’مِلُوا الÙ’عِدÙ‘ÙŽهÙŽ وÙŽلِتُکÙŽبِّرُوا اللÙ‘ÙŽهÙŽ عÙŽلÙŽÙ‰ مÙŽا هÙŽدÙŽاکُمÙ’ وÙŽلÙŽعÙŽلÙ‘ÙŽکُمÙ’ تÙŽشÙ’کُرُونÙŽØ› ماه رمضان همان ماه است که در آن قرآن فرو فرستاده شده است کتابÙ‰ که مردم را راهبر و متضمن دلایل آشکار هدایت و میزان تشخیص حق از باطل است پس هر کس از شما این ماه را درک کند باید آن را روزه بدارد و کسÙ‰ که بیمار یا در سفر است باید به شماره آن تعدادÙ‰ از روزهاÙ‰ دیگر را روزه بدارد خدا براÙ‰ شما آسانÙ‰ مى‌خواهد و براÙ‰ شما دشوارÙ‰ نمى‏‌خواهد تا شماره مقرر را تکمیل کنید و خدا را به پاس آنکه رهنمونیتان کرده است به بزرگÙ‰ بستایید و باشد که شکرگزارÙ‰ کنید». (بقره/ Û±Û¸Ûµ)

آخرین آیه مورد بحثØŒ زمان روزه و قسمتÙ‰ از احکام و فلسفه‌هاÙ‰ آن را شرح مى‌دهدØŒ نخست مى‌گوید: «آن چند روز معدود را که باید روزه بدارید ماه رمضان است» (شÙŽهÙ’رُ رÙŽمÙŽضانÙŽ).

«همان ماهÙ‰ که قرآن در آن نازل شده» (الÙ‘ÙŽذی أُنÙ’زِلÙŽ فیهِ الÙ’قُرÙ’آنُ).

«همان قرآنÙ‰ که مایه هدایت مردمØŒ و داراÙ‰ نشانه‌هاÙ‰ هدایتØŒ و معیارهاÙ‰ سنجش حق و باطل است» (هُدىً لِلنÙ‘اسِ وÙŽ بÙŽیِّنات مِنÙŽ الÙ’هُدÙ‰ وÙŽ الÙ’فُرÙ’قانِ).

سپس بار دیگر حکم مسافران و بیماران را به عنوان تØ£کید بازگو کرده مى‌گوید: «کسانÙ‰ که در ماه رمضان در حضر باشند باید روزه بگیرندØŒ اما آنها که بیمار یا مسافرند روزهاÙ‰ دیگرÙ‰ را به جاÙ‰ آنØŒ روزه مى‌گیرند» (فÙŽمÙŽنÙ’ شÙŽهِدÙŽ مِنÙ’کُمُ الشÙ‘ÙŽهÙ’رÙŽ فÙŽلÙ’یÙŽصُمÙ’هُ وÙŽ مÙŽنÙ’ کانÙŽ مÙŽریضاÙ‹ Ø£ÙŽوÙ’ عÙŽلÙ‰ سÙŽفÙŽر فÙŽعِدÙ‘ÙŽهÙŒ مِنÙ’ Ø£ÙŽیÙ‘ام أُخÙŽرÙŽ).

تکرار حکم مسافر و بیمار در این آیه و آیه قبلØŒ ممکن است از این نظر باشد که بعضÙ‰ به گمان این که خوردن روزه مطلقاÙ‹ کار خوبÙ‰ نیست به هنگام بیمارÙ‰ و سفر اصرار داشته باشند روزه بگیرندØŒ لذا قرآن با تکرار این حکم مى‌خواهد به مسلمانان بفهماند همان گونه که روزه گرفتن براÙ‰ افراد سالم یک فریضه الهÙ‰ استØŒ افطار کردن هم براÙ‰ بیماران و مسافران یک فرمان الهÙ‰ مى‌باشد که مخالفت با آن گناه است.

در قسمت دیگر آیه بار دیگر به فلسفه تشریع روزه پرداختهØŒ مى‌گوید: «خداوند راحتÙ‰ شما را مى‌خواهد و زحمت شما را نمى‌خواهد» (یُریدُ اللÙ‘هُ بِکُمُ الÙ’یُسÙ’رÙŽ وÙŽ لایُریدُ بِکُمُ الÙ’عُسÙ’رÙŽ).

اشاره به این که روزه داشتنØŒ گر چه در ظاهر یک نوع سختگیرÙ‰ و محدودیت استØŒ اما سرانجامش راحتÙ‰ و آسایش انسان مى‌باشدØŒ هم از نظر معنوÙ‰ و هم از لحاظ مادÙ‰ (چنان که در بحث فلسفه روزه خواهد آمد).

این جمله ممکن است به این نکته نیز اشاره باشد که: فرمان‌هاÙ‰ الهÙ‰ مانند فرمان حاکمان ستمگر نیستØŒ بلکه در مواردÙ‰ که انجام آن مشقت شدید داشته باشدØŒ وظیفه آسان‌ترÙ‰ قائل مى‌شودØŒ لذا حکم روزه را با تمام اهمیتÙ‰ که دارد از بیمارانØŒ مسافران و افراد ناتوان برداشته است.

سپس اضافه مى‌کند: «هدف آن است که شما تعداد این روزها را کامل کنید» (وÙŽ لِتُکÙ’مِلُوا الÙ’عِدÙ‘ÙŽهÙŽ).

یعنÙ‰ بر هر انسان سالمÙ‰ لازم است در سال یک ماه روزه بدارد چرا که براÙ‰ پرورش جسم و جان او لازم استØŒ به همین دلیلØŒ اگر ماه رمضان بیمار یا در سفر بودیدØŒ باید به تعداد این ایام روزه را قضا کنید تا عدد مزبور کامل گرددØŒ حتÙ‰ زنان حائض که از قضاÙ‰ نماز معافند از قضاÙ‰ روزه معاف نیستند.

و در آخرین جمله مى‌فرماید: «تا خدا را به خاطر این که شما را هدایت کرده بزرگ بشمریدØŒ و شاید شکر نعمت‌هاÙ‰ او را بگذارید» (وÙŽ لِتُکÙŽبِّرُوا اللÙ‘هÙŽ عÙŽلÙ‰ ما هÙŽداکُمÙ’ وÙŽ لÙŽعÙŽلÙ‘ÙŽکُمÙ’ تÙŽشÙ’کُرُونÙŽ).

آرى، شما باید به خاطر آن همه هدایت در مقام تعظیم پروردگار بر آییدØŒ و در مقابل آن همه نعمت‌ها که به شما بخشیده شکرگزارÙ‰ کنید.

قابل توجه این که: مسØ£له شکرگزارÙ‰ را با کلمه Â«لÙŽعÙŽلَّ» آورده استØŒ ولÙ‰ مسØ£له بزرگداشت پروردگار را  به طور قاطع ذکر کردهØŒ این تفاوت تعبیرØŒ ممکن است به خاطر این باشد که انجام این عبادت (روزه) به هر حال تعظیم مقام پروردگار استØŒ اما شکرØŒ که همان صرف کردن نعمت‌ها در جاÙ‰ خود و بهره گیرÙ‰ از آثار و فلسفه‌هاÙ‰ عملÙ‰ روزه استØŒ شرایطÙ‰ دارد که تا آن شرایط حاصل نشود انجام نمى‌گیردØŒ و مهم‌ترین آن شرایطØŒ اخلاص کامل و شناخت حقیقت روزه و آگاهÙ‰ از فلسفه‌هاÙ‰ آن است.

فارس