نودیها:مرحوم علامه طباطبایی(ره) در دو جا یکی در تفسیر شریف «المیزان» و دیگریØŒ در کتاب «بررسی های اسلامی» پیرامون مساله «استخاره» و کیفیت آنØŒ اظهار نظر کرده‌اند. از مجموع فرمایش ایشان چُنین استفاده می‌شود که استخارهØŒ مصداق توکل به خداست در جایی که انسان متحیر است و با وجود تعقل و مشورتØŒ همچنان صلاح کار خویش را نمی‌داند و لذا برای رهایی از تحیرØŒ از خداوند طلب خیر می‌کند.

مرحوم علامه طباطبایی(ره) در دو جا یکی در تفسیر شریف «المیزان» و نیز در کتاب «بررسی های اسلامی» پیرامون مساله «استخاره» و کیفیت آنØŒ اظهار نظر کرده‌اند. از مجموع فرمایش ایشان چنین استفاده می‌شود که استخاره مصداق توکل به خداست در جایی که انسان متحیر است و با وجود تعقل و مشورتØŒ همچنان صلاح کار خویش را نمی‌داند و لذا برای رهایی از تحیرØŒ از خداوند طلب خیر می‌کند. ایشان در ذیل کریمه Û¹Û° از سوره مبارکه مائده می‌فرماید: «انسان وقتÙ‰ بخواهد به کارÙ‰ دست بزند ناچار است زیر و روÙ‰ آن کار را بررسÙ‰ نموده و تا آنجا که مى‏تواند فکر خود را که غریزه و موهبتÙ‰ است خدادادÙ‰ بکار بیندازدØŒ و چنانچه از این راه نتوانست صلاح خود را در آن کار تشخیص دهد ناگزیر باید از دیگران کمک فکرÙ‰ گرفته و تصمیم خود را با کسانÙ‰ که صلاحیت مشورت و قدرت تشخیص صلاح و فساد را دارند در میان بگذاردØŒ تا به کمک فکر آنها خیر خود را در انجام دادن و ترک آن کار تشخیص دهدØŒ و اگر از این راه هم چیزÙ‰ دستگیرش نشد چاره‏اÙ‰ جز اینکه متوسل به خداÙ‰ خود شده و خیر خود را از او مسئلت نماید ندارد. و این همان استخاره استØŒ و نباید این عمل را که عبارتست از اختیار چیزÙ‰ که با استخاره تعیین شده دعوÙ‰ علم غیب نامیدØŒ و نیز نباید آن را تعرض به شؤون الوهیت پروردگار نام نهادØŒ کما اینکه مشورت را هم نباید به خیال اینکه تشریک غیر خداÙ‰ تعالÙ‰ است در امور خود شرک نامیدØŒ و خلاصه هیچ مانع و محذور دینÙ‰ در استخاره و مشورت نیستØŒ چون استخاره کارÙ‰ جز تعیین یکÙ‰ از دو طرف تردید را انجام نمى‏دهدØŒ نه غیر واجبÙ‰ را واجب و حلالÙ‰ را حرام و خلاصه حکمÙ‰ از احکام خداÙ‰ را تغییر مى‏دهدØŒ و نه آدمÙ‰ را به آنچه در پس پرده غیب است خبردار مى‏کندØŒ تنها و تنها مى‏گوید: خیر صاحب استخاره در فعل است یا در ترکØŒ و به این وسیله او را از حیرت و تردید نجات مى‏دهدØŒ و اما اثر فعل و ترک در آینده چه خواهد بود و چه حوادثÙ‰ را به بار خواهد آورد از عهده استخاره بیرون استØŒ و استخاره از تعیین این جهت ساکت استØŒ و آینده صاحب استخاره از خیر و شر عینا مانند آینده کسÙ‰ است که استخاره نکردهØŒ و کار خود را با فکر و مشورت انجام داده است.»(Û±) مرحوم علامه در ادامهØŒ به پاسخ شبهه‌ای پیرامون استخاره با قرآن پرداخته می‌گوید:  «همین اشکال را ممکن است کسÙ‰ در استخاره با قرآن کرده و توهم کند که استخاره با قرآن بدست آوردن علم غیب استØŒ چون نفس صاحب استخاره از استخاره با قرآن و تفال به آن و امثال آن نحوست و میمنتÙ‰ احساس مى‏کندØŒ و اگر استخاره‏اش خوب بود انتظار خیر و نفعÙ‰ را مى‏کشدØŒ و اگر بد بود مترصد شر و ضررÙ‰ مى‏شود. لیکن این اشکال نیز توهمÙ‰ بیش نیستØŒ چون به طریق صحیح هم از شیعه و هم از اهل سنت روایاتÙ‰ داریم که پیغمبر (ص) خودش تفال به خیر مى‏زدØŒ و مردم را هم به این عمل توصیه مى‏فرمودØŒ و از فال بد زدن نهÙ‰ مى‏نمودØŒ و مى‏فرمود: هر جا هم که فال بد زده شد توکل به خدا کنید و در پÙ‰ کار خود رویدØŒ بنا بر این هیچ مانعÙ‰ از تفال زدن با قرآن کریم و امثال آن به نظر نمى‏رسدØŒ چه اگر استخاره خوب بود صاحب استخاره عمل را با طیب نفس و دل پاک انجام مى‏دهدØŒ و اگر بد بود توکل به خدا کرده و در پÙ‰ کار خود مى‏رود. پس استخاره با قرآن جز همان طیب نفس و رفع تردید و سرگردانÙ‰ و امید به نفع و سعادت اثر دیگرÙ‰ ندارد.(Û²) حضرت علامه همچنین در یکی دیگر از آثار خود در پاسخ به سوالی پیرامون استخاره با تسبیحØŒ چنین می‌گوید: «در خصوص استخاره به قرآن یا سبحه(تسبیح)ØŒ روایات چندÙ‰ از ائمه اهل‏بیت علیهم السلام مروÙ‰ است و هیچ محذورÙ‰ عقلÙ‰ یا نقلÙ‰ که موجب سقوط روایات باشد در بین نیست و با قطع نظر از روایاتØŒ طبع استخاره این است که انسان در کارÙ‰ که مى‏خواهد فعلÙ‹ا یا ترکاÙ‹ اقدام کندØŒ در اطراف آن از حیث مرجحات فعل و ترک فکر مى‏کند و طبق یکÙ‰ از مرجحات که مى‏پسندد به فعل یا ترک اقدام مى‏نمایدØŒ اگر از راه فکر خود نتوانست ترجیح دهد با دیگران در آن باره مشورت نموده و یکÙ‰ از مرجحات را که گفتندØŒ پسندیده و اقدام مى‏نماید. و اگر از راه مشورت نیز نتوانست ترجیحÙ‰ دهد و دو طرف فعل و ترک در حال مساوات ماند و در حیرت رفت. قرآن کریم را گرفته و توجهÙ‰ به خدا کرده و باز نمودهØŒ مضمون اولین آیه را مرجح گرفته و طبق آن عمل کندØŒ یعنÙ‰ به استناد کلام خداØŒ به خدا توکل کرده و یکÙ‰ از دو متساوÙ‰ را که هر دو برایش جایزالاقدام بودهØŒ ترجیح مى‏دهد و این کار که یکÙ‰ از مصادیق توکل استØŒ نه شرکی دربردارد و نه به یکÙ‰ از جهات دینÙ‰ لطمه مى‏زند و نه حلالÙ‰ را حرام یا حرامÙ‰ را حلال مى‏کندØŒ خواه با قرآن بشود و خواه‏ با سبحه‏ که یکÙ‰ از وسایل یاد خداست و حقیقتش توکل به خداست نه شریک قراردادن قرآن یا سبحه براÙ‰ خدا.»

پی‌نوشت‌ها:

Û±. ترجمه تفسیر المیزانØŒ ج‏۶، ص: Û±Û·Û· Û². همانØŒ ص: Û±Û·Û¸ Û³. بررسی های اسلامیØ› ج‏۲ Ø› صÛ²ÛµÛ³ تبیان