تحرکات سیاسی مØ£مون در دوران امام جواد(علیه السلام)

نودیها:از موارد مهمی که در شیوه حکومت داری منافقانه خلفای عباسی می توان اشاره کرد،تحرکات سیاسی بود که در یکی از پایگاه های اصلی حکومت خود را در هماهنگی با امام جواد می دیدند.

دوران حکومت خلفای عباسی به طرز غیر قابل وصفی نسبت به دوران حکومت امویان دارای پیچیدگی ها و نفاق های بسیاری بود که حتی بر عملکرد و تصمیم گیری رفتار معصومین در دوران حضور آنان و پیروانشان اثر بخش شده بود اگر چه به صورت کلی بنیان هر دو نوع حکومت از دید قرآن کریم بی پایه و اساس بود اما در مقام مقایسه و شرایط موجود که رقم خورده بود می توان این تحلیل را ارائه کرد. دوران امام جواد علیه السلام که پیچ تاریخی شیعه با وجود نحله ها و گروه های مختلف مذهبی و عقیده ای از جمله انشعابات مختلف شیعی مانند واقفیه و گروه های وابسته و پیرو،اسماعیلیه و اثنی عشریه که در مقام کلام همگی خود را شیعه ائمه علیهم السلام می دانستند اما در مقام عمل به راهی دیگر عمل می کردند، همراه بود. مامون که در دوران حیات مبارک امام رضا علیه السلام بسیاری از قلمرو های اسلام را از نظر جغرافیای سیاسی فتح و گشوده بود اما به جهت به قتل رساندن امام رضا علیه السلام که دیگر برای همگان مبرهن و واضح شده بود که که اشتباه سیاسی - رفتاری از خود نشان داده است باعث شد تا قدری از روش رفتاری خویش در گذشته عقب نشینی کرده و خود را به خاندان پیامبر نزدیک تر کند و اینگونه خود را نمایان سازد تا قدری از فشار سیاسی حاکم بر حکومت وی و دید منفی که نسبت به او بود کاسته شود. از این رو با زیر فشار قرار دادن امام جواد علیه السلام به ازدواج با دختر او، بر اساس آنچه که در میان مردم سنت و رایج است تلاش کرد تا آبروی رفته خویش را باز ستاند. جایگاه غیر قابل حذف امام جواد علیه السلام که در سنین کودکی و پس از شهادت پدرشان به امامت رسیدند، باعث شد تا در دوران بلوغ زندگی شریفشان تاثیرات مثبتی از نظر سیاسی و فرهنگی در میان مردم بگذارند به شیوه ای که حتی اهل سنت که از مخالفان ایشان بودند به جایگاه مهم ایشان اهتمام ورزند و در آثار خویش بیاورند.(۱)

مØ£مون و امام جواد علیه السلام

مامون با دانش و شناختی که از جایگاه امام جواد(علیه السلام) پیدا کرده بود با اینکه ایشان کودکی نه ساله بود، صاحب فضل و علم و کمالِ عقل می دانست. و بدین خاطر، قصد ازدواج دخترش ام فضل را برای امام داشت (البته این، قصد ظاهری مØ£مون بوده و گرنه قصد اصلی وی کنترل امام بوده است) که با وجود مخالفت بنی عباس و اثبات فضیلت امام، جلسه مناظره امام با یحیی بن اکثم را ترتیب داده و در آنجا ثابت نمود که امام با وجود کودکی از نظر فضل و معرفت و حلم، سرآمد دیگران است. و ترتیب ازدواج امام با ام فضل را مهیا نمود و چنین گفت: الحمدللÙ‘ه علی ما منÙ‘ به علیÙ‘ من السداد فی الامر والتوفیق فی الرØ£ی. و Ø£قبل علی Ø£بی جعفر و قال: Ø¥نÙ‘ی مزوÙ‘جک ابنتی Ø£م الفضل و ان رغم Ø£نوف قوم.(۲)

اهداف مØ£مون از وصلت امام جواد با دخترش

برای نزدیکان امام واضح و روشن بود که هدف مامون از برقراری این وصلت چیست که از جمله اهداف سیاسی وی را می توان به نمون های زیر اشاره و دریافت کرد: ۱- با فرستادن دختر خود به خانه امام، آن حضرت را براÙ‰ همیشه دقیقا زیر نظر داشته باشد و از کارهاÙ‰ او بی خبر نماند (دختر مامون نیز براستÙ‰ وظیفه خبرچینÙ‰ و گزارشگرÙ‰ مامون را خوب انجام مÙ‰‌داد و تاریخ شاهد این حقیقت است) . ۲- با این وصلت، به خیال خام خویش، امام را با دربار پرعیش و نوش خود مرتبط و آن بزرگوار را به لهو و لعب و فسق و فجور بکشاند و بدین ترتیب بر قداست امام لطمه وارد سازد و او را در انظار عمومÙ‰ از مقام ارجمند عصمت و امامت‌ ساقط و خوار و خفیف نماید! ۳- با این وصلت علویان را از اعتراض و قیام بر ضد خود باز دارد و خود را دوستدار و علاقه‌مند به آنان وانمود کند.(۳) ۴- هدف چهارم مامون، عوامفریبÙ‰ بود;چنانکه گاهÙ‰ مÙ‰‌گفت: من به این وصلت اقدام کردم تا ابو جعفر-علیه السلام-از دخترم صاحب فرزند شود و من پدر بزرگ کودکÙ‰ باشم که از نسل پیامبر صلÙ‰ الله علیه و آله و سلم و علÙ‰ بن ابÙ‰ طالب-علیه السلام-است. اما خوشبختانه این حقه مامون نیز بÙ‰ نتیجه بود زیرا دختر مامون هرگز فرزندÙ‰ نیاورد! (۴) و فرزندان امام جواد -علیه السلام- همگÙ‰ از همسر دیگر امام بودند.

---

پی نوشت ها ۱. رک: منهاج السنه، ابن تیمیه، ص ۱۲۷الائمه الاثنا عشر، ص ۱۰۳الصواعق المحرقه، ج ۲، ص ۵۹۶ ۲. نورالابصار، ص ۲۴۵ ۳. پیشواÙ‰ نهم حضرت امام محمد تقÙ‰-علیه السلام-، مؤسسه در راه حق، قم، ۱۳۶۶ ه. ش، ص ۳۸ ۴. سیره پیشوایان،مهدÙ‰ پیشوائÙ‰، ص۵۵۶ تبیان