نودیها:نگرش اسلام به خانوادهØŒ برخلاف نگاه تک بعدی برخی از مکاتب و دیدگاه هاÙ‰ غیراسلامى، بسیار عمیق و همه جانبه است. نحله هاÙ‰ غیر دینى، خانواده را از زاویه خاصÙ‰ مورد توجه قرار مÙ‰ دهندØŒ غافل از اینکه باید به جوانب گوناگون خانوادهØŒ به عنوان یکÙ‰ از بنیادÙ‰ ترین نهادهاÙ‰ اجتماعÙ‰ که در تمامÙ‰ عرصه هاÙ‰ زندگÙ‰ بشر حضور داردØŒ توجه شود. از نظر اسلامØŒ ازدواج عامل تکامل انسان است و در سایه چنین امریØŒ هریک از زن و مرد به استقلال رسیده و به جایگاه واقعی خود دست می یابند و زمینه برای پیدایش ارزش هایی چون دستیابی به وحدتØŒ ارزش یافتن زندگیØŒ ارزش یافتن عبادات و...ØŒ که تاکنون مطرح نبوده استØŒ فراهم می شود.

دومین نقش یک زن(نقش اول او فرزندی برای والدین است)ØŒ نقش همسر داری است.با نگاهی به سیره و منش پیامبر(ص) شاهد هستیم که با ظهور دین اسلام در امر خانواده یک انقلاب بسیار مهم فرهنگی رخ داد. در سیره پیامبر اسلام شاهد یک سری الگوها و  تدابیری هستیم که از یک سو به منظور اصلاحات فرهنگی در قالب بیان اهمیت ازدواجØŒ نفی تک زیستی و عزوبتØŒ تقویت ایمان به حمایت الهی و افزایش امید به آینده و کم کردن نگرانی‌های اقتصادی جوانان دنبال می‌شودØŒ از سوی دیگر خانواده‌ها و اولیای امور به زمینه‌سازی ازدواج جوانان فراخوانده می‌شوند و مهمترین نکته اینکه به آسان‌سازی ازدواج تØ£کید می‌گردد. نوشتار پیش روØŒ موضوع تشکیل خانواده را با نگاهی به الگو برداری برای زنان امروز از سنت پیامبر اسلام(ص) مورد بررسی قرار می دهد.

با نگاهی موشکافانه به سطور فوق کاملا واضح و مشخص است که در مسئله تشکیل خانواده سه مسئله اساسی و راهبردی مورد توجه دین قرار گرفته است:

-فرهنگ سازی برای ازدواج و نفی تجرد

-نفی نگرانی های اقتصادی جوانان در امر ازدواج

-تاکید بر خانواده بر آسان گیری ازدواج

 امروزه با نگاهی به چگونگی شکل گیری ناهنجاریهای اجتماعی و اخلاقی در جوامع اسلامی از یک سو وافزایش سن ازدواج دختران و پسرانØŒ طرح مشکلات اقتصادی بواسطه خواسته های نابجا و سختی گیری خانواده ها در امر ازدواج از سویی دیگرØŒ به این رهیافت میرسیم که این امرناشی از عدم توجه نهادهای تاثیر گذار از جمله نهاد خانواده ها به آموزه های دینی و سیره نبوی و خاندان اهل بیت(ع) می باشد. امروزه که جوامع اسلامی با ناهنجاریهای اخلاقی مواجه می باشند لازم است بار دیگر این آموزه ها را مورد توجه قرار دهد و از آن الگو برداری کنند.در ادامه بر اساس شاخص های مطرح شده در سیره پیامبر(ص) برای ازدواجØŒ بحث فوق را مورد بررسی قرار می دهیمØ›

Û±-    فرهنگ سازی و توجه به امر مقدس تشکیل خانواده

از پیامبر(ص) روایت شده است که «در اسلام هیج بنیانی در نزد خداوند دوست داشتنی‌تر از تزویج نیست.» و یا در جای دیگر می فرمایند«هرکس که دوست دارد خداوند را در حالی که پاک و مطهر است ملاقات کند باید در حالی که زوجی اختیار کرده است به ملاقات خداوند بشتابد.» احادیث بی شماری درباره اهمیت این موضوع وجود دارد.اما آنچه بسیار قابل توجه و تامل است اینکه دختران در انتخاب شریک زندگی خود به دنبال چه معیارهای باید باشندØŸ زیباییØŒ ثروتØŒ شغل های بسیار مهم...معیارهای نیستند که در اسلام و سیره نبوی بدانها به عنوان معیار توجه شده باشد. گرچه ثروت و شغل ...برای گذران زندگی و تامین مایحتاج ضروی می باشد ولی جز اساس انتخاب همسر نیست. در نگاه و سیره پیامبر(ص) و اهل بیت (ع)معیارها چیستØŸ ملاک مورد توجه دینØŒ نجابت و دیانت است.قرآن کریم در اهمیت این مسئله می فرماید: وÙŽ لÙŽا تÙŽنکِحُواÙ’ الÙ’مُشÙ’رِکÙŽاتِ حÙŽتىَ‏ یُؤْمِنÙ‘ÙŽ وÙŽ لÙŽØ£ÙŽمÙŽهÙŒ مُّؤْمِنÙŽهÙŒ خÙŽیرÙŒ مِّن مُّشÙ’رِکÙŽهٍ وÙŽ لÙŽوÙ’ Ø£ÙŽعÙ’جÙŽبÙŽتÙ’کُمÙ’ وÙŽ لÙŽا تُنکِحُواÙ’ الÙ’مُشÙ’رِکِینÙŽ حÙŽتىَ‏ یُؤْمِنُواÙ’ وÙŽ لÙŽعÙŽبÙ’دÙŒ مُّؤْمِنÙŒ خÙŽیرÙŒ مِّن مُّشÙ’رِکٍ وÙŽ لÙŽوÙ’ Ø£ÙŽعÙ’جÙŽبÙŽکُمÙ’ أُوÙ’لÙŽئکÙŽ یÙŽدÙ’عُونÙŽ إِلÙ‰ÙŽ النÙ‘ÙŽارِ وÙŽ اللÙ‘ÙŽهُ یÙŽدÙ’عُواÙ’ إِلÙ‰ÙŽ الÙ’جÙŽنÙ‘ÙŽهِ وÙŽ الÙ’مÙŽغÙ’فِرÙŽهِ بِإِذÙ’نِهِ وÙŽ یُبÙŽینُ Ø¡ÙŽایÙŽاتِهِ لِلنÙ‘ÙŽاسِ لÙŽعÙŽلÙ‘ÙŽهُمÙ’ یÙŽتÙŽذÙŽکÙ‘ÙŽرُون (بقره/Û²Û²Û±)Ø› و با زنانِ مشرک ازدواج مکنیدØŒ تا ایمان بیاورند. قطعاÙ‹ کنیزِ باایمان بهتر از زنِ مشرک استØŒ هرچند زیبایى‏ او شما را به شگفت آوÙŽرÙŽد. و به مردانِ مشرک زن مدهید تا ایمان بیاورند. قطعاÙ‹ برده باایمان بهتر از مردِ آزاد مشرک استØŒ هرچند شما را به شگفت آوÙŽرÙŽد. آنان شما را به سوÙ‰ آتش فرا مى‏خوانندØŒ و خدا به فرمان خودØŒ شما را به سوÙ‰ بهشت و آمرزش مى‏خواندØŒ و آیات خود را براÙ‰ مردم روشن مى‏گرداندØŒ باشد که متذکر شوند. امام صادق (ع) نیز در این باره می فرمایند: هر گاه کسی زنی را برای حسن جمال یا از برای مال بخواهدØŒ از هر دو محروم بماند و اگر برای دین داری و صلاح او را بخواهدØŒ حق تعالی مال و جمال را روزی او می کند

براساس چنین نگاهی است که حضرت رسول در این باره می فرمایند:  Â«هرگاه کسی که از اخلاق و دینش رضایت دارید برای ازدواج به درگاهتان آمد به وی همسر دهید و گرنه (سخت‌گیری در ازدواج) سبب فتنه و فسادی بزرگ در زمین خواهد شد.» یا در جایی دیگر می فرمایند: «برای نطفه‌های خویش فردی مناسب اختیار کنیدØ› به هم شØ£ن خود دختر دهید و از آنان دختر بگیرید.»

Û²-تشکیل خانواده و افزایش روزی

در عصر پیامبر(ص) عده ای به علت فقر اقتصادی از ازدواج کردن کناره گیری می کردند مسئله ای که امروزه ای یکی از دلایل اصلی جوانان برای دوری از ازدواج می باشد.خداوند در قرآن می فرماید: ازدواج کنید و اگر فقیر باشیدØŒ خداوند شما را از فضل خود بی نیاز می سازد: وÙŽ Ø£ÙŽنÙ’کِحُوا الْأَیامى‏ مِنÙ’کُمÙ’ وÙŽ الصÙ‘ÙŽالِحینÙŽ مِنÙ’ عِبادِکُمÙ’ وÙŽ إِمائِکُمÙ’ إِنÙ’ یÙŽکُونُوا فُقÙŽراØ¡ÙŽ یُغÙ’نِهِمُ اللÙ‘ÙŽهُ مِنÙ’ فÙŽضÙ’لِهِ وÙŽ اللÙ‘ÙŽهُ واسِعÙŒ عÙŽلیمÙŒ (نور/ Û³Û²)Ø› بى‏همسران خودØŒ و غلامان و کنیزان درست کارتان را همسر دهید. اگر تنگ دستندØŒ خداوند آنان را از فضل خویش بى‏نیاز خواهد کردØŒ و خدا گشایشگر داناست (نور/Û³Û²)در این باره روایاتی از حضرت وجود دارد که گویا پیامی برای جامعه امروز ما می باشد: «کسی که ازدواج را به خاطر ترس از تنگدستی ترک کند به خداوند سوØ¡ظن نموده است چرا که خداوند می فرماید: اگر فقیر باشند از فضل خود بی‌نیازشان خواهم نمود.» Â«خانواده تشکیل دهید که موجب افزایش روزی است.»

در این باره مصادیق بی شماری در تاریخ وجود دارد از جمله اینکه  زمانی که حضرت زینب با عبدالله ازدواج کردØŒ عبدالله از لحاظ اقتصادی وضع بهتری داشت اما در عین حال دست کرم و بخشش بسیار داشت که در این باره روایت ها و گزارش های بسیاری وجود دارد. نکته جالبتر در این مسئله این است که با ازدواج ایشان با حضرت زینب(س) نه تنها اوضاع اقتصادی و مالی ایشان بدتر نشد بلکه با حضور مبارک حضرت زینب(س) روز به روز نیز بهتر و پر رونق تر گردید.چرا که حضور یک فرد دیگر در زندگی منجر به تلاش و اهتمام پیشتر برای ساختن یکزندگی بهتر می گردد.

Û³-تشویق وکمک در امر تشکیل خانواده

اقدام های خیر و نیکوکارانه همواره در تمام جوامع حتی جوامع غیر دینی مورد تحسین قرار می گیرد و کمک به شکل گیری بنیان خانواده که خود عامل بسیاری مهمی در جلوگیری از بزهکاری ها می باشد در موارد مختلفی در سیره پیامبر(ص) بازگو شده است.خوشبختانه امروزه در جامعه اسلامی خودمان نیز کسان بیب شماری یافت می شوند که از سرمایه های مادی و معنوی خود در راستای این سنت نیکو استفاده می کنندØŒ با این حال همچنان نیازمند توجه های بیشتری به این موضوع است.

Û´- مهریه های سبک

مهریه حق زن می باشد و در اصل آن هیچ مشکلی وجود ندارد و اسلام بر این حق صحه می گذارد. ولی نکته ای که باید بدان توجه کرد این است که آیا در تعیین مهریه باید به توان مالی شوهر توجه کرد یا نهØŸ آیا مهریه های سنگین که امروزه در جامعه مرسوم شده تضمینی برای بنیان خانواده و تداوم آن می باشد. پیامبر(ص) با بهترین و کوتاه ترین جمله به این مسئله واکنش نشان می دهند و می فرمایند: «بهترین زنان آنست که مهریه‌اش سبک‌تر باشد.»

چگونگی حفظ کیان خانواده

اختلاف نظر و سلیقه همواره امری طبیعی در درون خانواده ها می باشدØ› با این حال باید دقت کرد که این اختلاف ها افزایش و منجر به تنش های عمیق در درون خانواده و در ارتباط بین زن و شوهر نگردد و این مسئله ای است که دین مبین اسلام بدان توجه کرده و الگوهای عملی و رفتاری بسیاری را می توان در این باره مشاهد کرد که زندگی حضرت زینب(س) نمونه بارز آن می باشد.

آنچه در این باره بسیار مهم می باشد این است که زن در کنار مرد باید تلاش کند که تنش های موجود را که بینان خانواده را نشان گرفته به حداقل برساندØŒ و مانع از این بشود که امر طلاق رخ دهد. با نگاهی به سیره زینب(س) و الگوهای رفتاری حضرت مشاهد می کنیم که تقویت بنیان‌های اخلاقی مهمترین عامل در حفظ کیان خانواده را از سوی طرفین می باشددر ادامه به نمونه های از سیره پیامبر(ص) در این باره اشاره خواهیم کرد. نمونه های که اگر زنان و مردان جامعه در دنیای امروز هم بدان تمسک جویند خواهند دید که چگونه آموزه ای دینی که در سیره عملی و رفتاری پیامبر(ص) متجلی شده بنیان خانواده آنها را مستحکم خواهد ساخت.

Û±. مدارا به جای سخت گیری

پیامبر(ص)ØŒ زنان و مردان را سفارش می کند که در رفتار و برخورد با یگدیگر سعه صدر داشته و با مدارا با یکدیگر برخورد و رفتار کنند: «هرکس که با تساهلØŒ نرمی و راحتی رفتار نماید خداوند بر آتشش حرام گرداند.»

Û².درک شرایط موجود

به دنبال هجرت پیامبر(ص) از مکه به مدینهØŒ برخی از مهاجرین با مشکلات مالی بسیاری مواجه شده بودند و در برخی موارد نمی توانستند نیازهای خانواده خود را تامین کنند. امروزه هم به علت مشکلات اقتصادی بسیاری از مردان در تامین و خواسته های همسرانشان با مشکلات زیادی رویرو می گردند که همه تلاش خود را به کار می برند ولی گاهی مواقع به علت ناتوانی در مقابل اهل خانه سرخورده و شرمنده می شوند. پیامبر(ص) با درک این پدیده در دوره خود و برای آیندگان در این باره در حدیثی ارزشمندی به دختر خود سفارش می کند:«دخترمØŒ از همسرت چیزی مخواه مگر آنکه او خود برای تو آماده کند»

Û³. بخشنده گی و گذشت

بخشنده گی و گذشت یکی دیگر از عوامل بسیار مهم در سیره پیامبر(ص) برای استحکام خانواده بیان شده است. در این باره تاکید پیامبر(ص) بر این است که گذشت را در سرلوحه کارهای خود قرار دهید و با کمترین اختلافی بنیان خانواده را از هم نپاشید چیزی که امروزه خانواده ها باید بدان توجه زیادی داشته باشند. «بدترین زنان شما کسانی‌اند که... هیچ عذری را از همسر نمی‌پذیرند و خطایی از وی را نمی‌بخشند»...