نودیها:سیزدهم جمادی الثانیØŒ یادآور روزی غم انگیز استØ› روزی که در آن مادری فداکار و بانویی با عظمت از تبار دلاورانØŒ به سوی معبود پر کشید. ام البنینØŒ مادر پسرانِ علی علیه‌السلام ØŒ بعد از عمری تلاشØŒ شکیبایی و استقامتÙ’ با اهدای چهار فرزند رشید به پیش گاه مولایشØŒ حسین بن علی علیه‌السلام ØŒ با دلی مالامال از محبت و عشقØŒ راهی دیار دوست شد و در بقیعØŒ آرام گاهِ خوبانØŒ در جوار دیگر فرزند زهرا علیهاالسلام برای همیشه رحل اقامت افکند.

نام و مشخصات

نامش فاطمه و کنیه اش امُّ البنین (مادر پسران) است. پدرش حِزامØŒ و مادرش ثمامه یا لیلاست. همسرش علی بن ابیطالب علیه‌السلام و فرزندانش عباس علیه‌السلامØŒ عبداللÙ‘هØŒ جعفر و عثمان هستند که هر چهار نفرÙ’ در سرزمین کربلا و در رکاب امام حسین علیه‌السلام به شهادت رسیدند. آرام گاه وی در مدینه منوÙ‘ره و قبرستان بقیع است.

ولادت ام البنین علیهاالسلام

در مورد تاریخ دقیق ولادت حضرت ام البنین اطلاعی در دست نیست و تاریخ نگارانÙ’ سال ولادت او را ثبت نکرده اندØŒ ولی یاد آور شده اند که تولد پسر بزرگ ایشانØŒ حضرت ابوالفضل علیه‌السلام ØŒ در سال Û²Û¶ ق اتفاق افتاده است.زندگی سراسر مهر و عاطفه و مبارزه ام البنین علیهاالسلام ØŒ رو به پایان بود. او به عنوان همسر شهیدØŒ رسالت خویش را به خوبی به پایان رسانید و فرزندانی تربیت کرد که فداییِ ولایت و امامت بودند. اوØŒ بعد از زینب کبری علیهاالسلام دار فانی را وداع گفت برخی از تاریخ نگاران زمان ولادت ایشان را در حدود پنج سال پس از هجرت تخمین می زنند.

بانویی از تبار دلاوران عرب

تاریخ گواهی می دهد که پدران و داییان حضرت ام البنین از دلیران عربِ پیش از اسلام بوده و از آن ها به هنگام نبردØŒ دلیرÙ’مردی های فراوانی نقل شده است که در عین شجاعتÙ’ بزرگ و پیشوای قوم خود نیز بوده اندØŒ آن چنان که حاکمان زمانÙ’ در برابرشان سرتسلیم فرود می آورند. اینان همانان هستند که عقیل Ù€ نسبÙ’ شناس بزرگ عرب و برادر علی علیه‌السلام Ù€ به امیرالمؤمنین علیه‌السلام گفت: «در میان عرب از پدرانش شجاع تر و قهرمان تر یافت نمی شود».

انتخاب ام البنین علیهاالسلام برای همسری علی علیه‌السلام

بعد از شهادت فاطمه زهرا علیهاالسلام ØŒ علی بن ابی طالب علیه‌السلام برادرش عقیل را Ù€ که آشنا به علم نسب شناسی عرب بود Ù€ فرا خواند و از او خواست که برایش همسری از تبار دلاوران برگزیند تا پسر دلیری برای مولا به ارمغان آورد. عقیلØŒ فاطمه کلابیه را برای حضرت برگزید که قبیله و خاندانشØŒ بنی کِلابØŒ در شجاعت بی مانند بودندØŒ و حضرت علی علیه‌السلام نیز این انتخاب را پسندید.  

خواستگاری از ام البنین علیهاالسلام

بعد از این که عقیل شجره نامه های اÙŽعراب را بررسی و ام البنین را انتخاب کردØŒ حضرت علی علیه‌السلام ØŒ او را نزد پدر ام البنین فرستاد. پدرخشنود از این وصلت مبارکØŒ نزد دختر خود شتافت و موضوع را در میان گذاشت. ام البنین نیز با سربلندی و افتخارÙ’ پاسخ مثبت داد و پیوندی همیشگی بین وی و مولای متقیان علی بن ابی طالب علیه‌السلام برقرار شد. امام علی علیه‌السلام ØŒ در همسرش عقلی سترگØŒ ایمانی استوارØŒ آدابی والا و صفاتی نیکو مشاهده کرد و او را گرامی داشت و از صمیم قلب در حفظ حُرمت او کوشید.

اولین روز زندگی مشترک

روز اولی که ام البنین علیهاالسلام پا در خانه علی علیه‌السلام گذاشتØŒ حسن و حسین علیهماالسلام مریض بوده و در بستر افتاده بودند. عروس تازه ابوطالبØŒ به محض آن که وارد خانه شدØŒ خود را به بالین آن دو عزیز عالم وجود رسانید و هم چون مادری مهربان به دلجویی و پرستاری آنان پرداخت. وقتی غمِ زهراØŒ شد همدم مولا تو آمدی ای گلØŒ در خانه گل ها بر دربِ حریمِ، کاشانه نشستی یعنی که کنیزِ، این خانه تو هستی محمدعلی شهاب تغییر نام فاطمه کلابیهØŒ بعد از گذشت مدتی از زندگی مشترک با علی علیه‌السلام ØŒ به امیرالمؤمنین پیشنهاد کرد که به جای «فاطمه»، که اسم قبلی و اصلی وی بودهØŒ او را ام البنین صدا زند تا فرزندان حضرت زهرا علیهاالسلام از ذکر نام اصلی او توسط پدرشانØŒ به یاد مادر خویشØŒ فاطمه زهرا علیهاالسلام نیفتند و در نتیجهØŒ خاطرات گذشتهØŒ در ذهن آن ها تداعی نگردد و رنج بی مادری آن ها را آزار ندهد.

محبت بی دریغ ام البنین علیه‌السلام به فرزندان زهرا علیهاالسلام

ام البنین بر آن بود کهØŒ در زندگی جای خالی حضرت زهرا علیهاالسلام را برای فرزندان ایشان پر کندØ› مادری که در اوج شکوفایی پژمرده شد و آتش به جان فرزندان خردسال زد: فرزندان فاطمه زهرا علیهاالسلام در وجود این بانوی پارساØŒ مادر خود را می دیدند و رنج فقدانِ مادر را کمتر احساس می کردند. ام البنین علیهاالسلام ØŒ فرزندان دختر گرامی رسول خدا صلی الله علیه و آله را بر فرزندان خود مقدÙ‘م می داشت و بخش عمده محبت و علاقه خود را متوجه آنان می کرد و آن را فریضه ای دینی می شمردØ› زیرا خداوند متعال در کتاب خودØŒ همگان را به محبت آنان دستور داده است.

فرزندان ام البنین علیهاالسلام

ثمره زندگی مشترک ام البنین علیهاالسلام با حضرت علی علیه‌السلام ØŒ چهار پسر بود که به دلیل داشتن همین پسرانØŒ او را ام البنینØŒ یعنی مادر پسران می خواندند. نام فرزندان ایشان به ترتیب عبارتند از: قمربنی هاشم حضرت ابوالفضل العباس علیه‌السلام ØŒ عبداللÙ‘ه ØŒ جعفر و عثمان. فرزندان ام البنین همگی در کربلا به شهادت رسیدند و نسل ایشان از طریق عُبیداللÙ‘ه فرزند حضرت ابوالفضل علیه‌السلام ادامه یافت.

مادر چهار شهید

با شهادت چهار فرزند ام البنین علیهاالسلام در کربلاØŒ این بانوی شکیباØŒ به افتخار مادر شهیدان بودن نائل آمد و درکنار همسر شهید بودنØŒ افتخاری دیگر بر صفحه افتخاراتش افزوده شد. وقتی خبر شهادت فرزندانش به او رسیدØŒ سرشک اشک از دیده فرو ریخت و با روحیه ای قوی در اشعاری گفت:ام البنین بر آن بود کهØŒ در زندگی جای خالی حضرت زهرا علیهاالسلام را برای فرزندان ایشان پر کندØ› مادری که در اوج شکوفایی پژمرده شد و آتش به جان فرزندان خردسال زد «ای کسی که فرزند رشیدم عباس را دیدی که همانند پدرش بر دشمنان تاختØŒ فرزندان علی علیه‌السلام همه شیران بیشه شجاعتند. شنیده ام بر سر عباس عمود آهنین زدندØŒ در حالی که دست هایش را قطع کرده بودندØ› اگر دست در بدن پسرم بودØŒ چه کسی می توانست نزد او آید و با او بجنگد؟»

فرزندانم به فدای حسین علیه‌السلام

ام البنین بÙŽشیر را دید که فرستاده امام سجاد علیه‌السلام بود و به مدینه آمده بود تا مردم را از ماجرای کربلا و بازگشت کاروان امام حسین علیه‌السلام با خبر سازد. به او فرمود: ای بشیر! از امام حسین علیه‌السلام چه خبر داریØŸ بشیر گفت: خدا به تو صبر دهد که عباس تو کشته گردید. ام البنین فرمود: از حسین علیه‌السلام مرا خبر ده! بشیر خبر شهادت بقیه فرزندان او را هم اعلام کردØŒ ولی ام البنین پیوسته از امام حسین علیه‌السلام خبر می گرفت و می گفت: فرزندان من و آن چه در زیر آسمان استØŒ فدای حسینم باد. چون بشیر خبر شهادت امام حسین علیه‌السلام را به آن حضرت دادØŒ صیحه ای کشید و گفت: ای بشیر! رگ قلبم را پاره کردی و سپس صدا به ناله و شیون بلند کرد. این علاقه او به امام حسین علیه‌السلام دلیل کمال معنویت اوست که آن همه ایثار را در راه مقام ولایت فراموش کرد و تنها از رهبرش سخن به میان آورد.  

ام البنینØŒ پاسدار خاطره عاشورا

از ویژگی های بسیار مهم ام البنینØŒ توجه به زمان و مسائل مربوط به آن است. وی پس از واقعه عاشوراØŒ از مرثیه خوانی و نوحه سرایی استفاده کرده تا ندای مظلومیت کربلاییان را به گوش نسل های آینده برساند. ایشان هر روز به همراه پسرِ حضرت عباس علیه‌السلام ØŒ عبیداللÙ‘ه که همراه مادرش در کربلا حضور داشت و سند زنده ای برای بیان وقایع عاشورا بودØŒ به بقیع می رفت و نوحه می خواند. او با این اشعارØŒ هم حماسه کربلا را بازگو و هم در قالب عزاداریÙ’ به حکومت وقت نوعی اعتراض می کرد و مردم را که اطراف او جمع می شدندØŒ از جنایات بنی امیهØŒ آگاه می نمود.

سفارش به دفاع از ولایت

هنگامی که امام حسین علیه‌السلام آهنگ ترک مدینه و تشرف برای حج و به دنبال آنÙ’ هجرت به سوی عراق کردØŒ ام البنین علیهاالسلام به همراهان امام حسین علیه‌السلام چنین سفارش می کرد: «چشم و دل مولایم امام حسین علیه‌السلام و فرمان بردار او باشید».

ام البنین علیهاالسلام ØŒ واسطه فیض الهی

ام البنینØŒ همسر علی علیه‌السلام و مادر سردار کربلاØŒ نزد مسلمانان جایگاهی ویژه داردØŒ چون نزد خداوند از مقام و منزلتی والا برخودار استØŒ و این مقامÙ’ به واسطه تقدیم خالصانه فرزندان در راه خدا و استواری و عبودیت ایشان است. از این روØŒ مؤمنانِ حاجت مند و دردمند او را به درگاه حضرت باری تعالی شفیع و واسطه قرار می دهندØŒ و غم واندوهشان را با زیارت مزار آن بانو می زدایند.

اهل بیت علیهم السلام و ام البنین علیهاالسلام

محبت بی شائبه ام البنین در حق فرزندان رسول خدا صلی الله علیه و آله و فداکاری فرزندان وی در راه سیدالشهداØŒ در تاریخ بی پاسخ نماند. اهل بیت علیهم السلام هم در احترام و بزرگ داشت وی کوشیدند و بسیار از او قدردانی کردهØŒ او را سپاس گفتند. زینب کبری علیهاالسلام پس از رسیدن به مدینهØŒ به محضرش شتافت و شهادت فرزندانش را به او تسلیت گفت. ایشان هم چنین در مناسبت های دیگر مثل عیدهاØŒ برای ادای احترامØŒ به محضر ام البنین علیهاالسلام مشرÙ‘ف می شد.

سخن بزرگان در بیان فضایل ام البنین علیهاالسلام

عالم جلیل القدرØŒ زین الدین عاملیØŒ شهید ثانی درباره حضرت ام البنین علیهاالسلام می گوید: «ام البنین از بانوان با معرفت و پر فضیلت بود. نسبت به خاندان نبوتØŒ محبت و دلبستگی خالص و شدید داشت و خود را وقف خدمت به آن ها کرده بود. خاندان نبوت نیز برای او جایگاه والایی قائل بودند و به او احترام ویژه می گذاشتند.» هم چنین علامه سید محسن امین می گوید: «ام البنین علیهاالسلام ØŒ شاعری خوش بیان و از خانواده ای اصیل و شجاع بود.» علی محمد علی دُخÙŽیِّلØŒ نویسنده معاصر عرب در وصف این بانوی بزرگوار می نویسد: «عظمت این زن (ام البنین) در آن جا آشکار می شود که وقتی خبر شهادت فرزندانش را به او می دهندØŒ به آن توجه نمی کندØŒ بلکه از سلامت حضرت امام حسین علیه‌السلام می پرسدØ› گویی امام حسین علیه‌السلام فرزندِ اوست نه آنان».

روزهای آخر

زندگی سراسر مهر و عاطفه و مبارزه ام البنین علیهاالسلام ØŒ رو به پایان بود. او به عنوان همسر شهیدØŒ رسالت خویش را به خوبی به پایان رسانید و فرزندانی تربیت کرد که فداییِ ولایت و امامت بودند. اوØŒ بعد از زینب کبری علیهاالسلام دار فانی را وداع گفتØŒ ولی تاریخ نگاران سال ارتحال او را متفاوت نگاشته اندØŒ به طوری که عده ای آن را سال Û·Û° ق بیان کرده اند و عده دیگری تاریخ وفات آن مادر فداکار راØŒ سیزدهم جمادی الثانی سال Û¶Û´ ق دانسته اند که نظر دوم از شهرت بیشتری برخوردار است. ام البنین را در بقیعØŒ در جوار امام حسن مجتبی علیه‌السلام ØŒ فاطمه بنت اسد علیهاالسلام و دیگر شخصیت های اسلامیِ مدفون در آن جا به خاک سپردند. در رثای ام البنین علیهاالسلام این جا مزار فاطمه علیهاالسلام ØŒ ام البنین است یا مادری غم دیده مدفون زمین است این جا نهاده سر به خاک غربت و غم مظلومه ای کز مرگ گل هایش غمین است در دامنش پرورده سرداری چو عباس آری چنین زنØŒ مادری شیرآفرین است شد جان او آزرده از رنج زمانه بر سینه اش چون لاله داغی آتشین است محسن صافی بخشی از زیارت نامه ام البنین علیهاالسلام سلام بر تو ای همسر جانشین رسول اللÙ‘ه علیه‌السلام Ø› سلام بر تو که محبوب زهراییØ› سلام بر تو ای مادر ماه های درخشانØ› خدا و رسولش را گواه می گیرم که تو با اهدای فرزندانت و قربانی کردن آن ها در راه آرمان های حسین علیه‌السلام جهاد نمودیØ› گواهی می دهم که تو یار و یاور امام علی بن ابی طالب علیه‌السلام در سختی هاØŒ مشکلات و مصیبت ها بوده ای Ø› گواهی می دهم که به خوبی از عهده سرپرستی و نگه داری فرزندان زهرای اطهر علیهاالسلام و ادای امانت ایشان برآمدیØ› تو در نزد خداوند از مقام و منزلت بالایی برخورداریØ› سلام بر تو و بر فرزندان شهیدت! سلام بر مادر پسران السلام ای گوهر دریای عشق السلام ای لاله صحرای عشق السلام ای مظهر صبر و وفا السلام ای زوجه شیر خدا السلام ای باغبان لاله ها ای به حیرانت همه آلاله ها خوانده ای خود را کنیز فاطمه علیهاالسلام داده ای درس محبت بر همه جعفرزاده

مادر غریب

کسی که غم به دلش کرده آشیانه منم شرار درد به جانش کشد زبانهØŒ منم کسی که مادر خوش بخت روزگاران است ولیک تیر بلا را بود نشانهØŒ منم کسی که همسریِ با علی بُود فخرش ولیک غم زده بر هستی اش زبانهØŒ منم کسی که سیده ام البنین بود نامش ولیک مانده از این نام بی نشانه منم شدم غریب پس از عون و جعفر و عباس کسی که بار غریبی کشد به شانه منم کسی که چار پسر بوده حاصل عمرش که از شهادتشان خورده تازیانه منم غریب دشتِ بلا راØŒ دریغ مادر نیست کسی که گریه بر او کرده مادرانهØŒ منم راسخون