نودیها:امام علی علیه السلام می فرماید: انسان حقیقت ایمان را درک نمی کند جز اینکه در وی سه خصلت باشدØŒ دانایی در احکام دینØŒ شکیبایی در مصیبت ها و خصلت سوم که مد نظر استØŒ اندازه گیری خوب در معیشت است.

با توجه به روایتØŒ در این هیاهوی آخر سال و آمادگی برای شروع سال نو مراقب خصلت سومی که در روایت آمده باشیمØ› به اندازه مصرف کنیمØŒ به اندازه خرید کنیمØŒ به اندازه تمیز کنیم و خلاصه این اندازه گیری خوب را در همه موارد رعایت کنیم. امام علی علیه السلام میان حقیقت ایمان و حل مشکل معیشت در دنیا رابطه برقرار کرده که آن اندازه گیری خوب است که منظور از آن رعایت اعتدال و میانه روی در معیشت است. اما در مقابل نیز افرادی هستند که برای این قانون زندگی که دین بسیار به آن اهمیت داده (و نشان دهنده این است که دین از زندگی جدا نیست) اعتباری قائل نشده اند که از آنان به عنوان مسرفان یاد می شود.   "اسراف" کلمه بسیار جامعی است که هر گونه زیاده روی و تجاوز از حد اعتدال در کمیت و کیفیت و بیهوده گرایی و اتلاف و مانند آن را شامل می شود. این واژه و مشتقات آن جمعاÙ‹ Û²Û³ بار در قرآن کریم به کار رفته و از آنجا که در همه مصادیق آن به نحوی سرپیچی از فرمان های الهی نمایان است با فساد ارتباط مستقیم دارد چرا که بر هم زدن حالت تعادل در هر امریØŒ موجب فساد و تباهی در آن می شود. اسراف مترادف "افراط" و متضاد "تقصیر" و "تقتیر" که به معنای "تضییق" و "بخل" استØŒ می باشد که قرآن کریم مرز تعیین اسراف را واژه "قوام" به معنای حد وسط و اعتدال یاد کرده است  که تشخیص آن بر عهده عقلØŒ شرع یا عرف است. مفهوم "تبذیر" و مشتقات آن ارتباط نزدیک معنایی با "اسراف" داردØŒ این واژه در لغت به معنای تباه ساختن اموال استØŒ بر همین اساس امام صادق علیه السلام تبذیر را جزئی از اسراف دانسته است.  

انواع اسراف 

مفهوم "اسراف" در قرآن کریم مصادیق متعددی دارد که در معنای همه آنهاØŒ نوعی تجاوز از حد اعتدال وجود دارد همچون اسراف عقیدتی ØŒاسراف اخلاقی و رفتاری اسراف اجتماعی ØŒاسراف قضایی و کیفری و در نهایت مورد بعدی که مد نظر استØŒ اسراف اقتصادی که این نوع از اسراف مصادیق گوناگونی دارد. 

Û±-  اسراف در مصرف:

خداوند سبحان در آیه *...کُلُوا وÙŽ اشÙ’رÙŽبُوا وÙŽ لا تُسÙ’رِفُوا إِنÙ‘ÙŽهُ لا یُحِبُّ الÙ’مُسÙ’رِفِینÙŽ*  اشاره به دو امر اباحی و یک امر تحریمی کرده و می فرماید: بخورید و بیاشامید اما چون طبع زیاده طلب انسان ممکن است از این دو دستور سوØ¡ استفاده کند و راه تجمل پرستی و اسراف را پیش گیردØŒ بلافاصله می فرماید: ولی اسراف نکنید که خدا مسرفان را دوست ندارد. البته مقدار محرومیت اسرافکاران از محبت الهی به نوع و میزان اسراف آنان بستگی دارد و این روش قرآن است که به هنگام تشویق به استفاده کردن از مواهب آفرینشØŒ به دنبال آن به اعتدال توصیه می کند. رعایت اعتدال در خوردن و آشامیدن گرچه امر ساده ای به نظر می رسد اما در ضمن آن یک دستور مهم بهداشتی قرار گرفته استØŒ زیرا تحقیقات دانشمندان به این نتیجه رسیده که سرچشمه بسیاری از بیماری هاØŒ غذاهای اضافی است که به صورت جذب نشده در بدن انسان باقی می ماند.   اما به طور کلی باید گفت که اسراف در مصرفØŒ شامل یکی از گونه های ذیل می شود:  الف: تضییع و هدر دادن هر گونه شی قابل استفاده  ب: بدون استفاده گذاردن هرگونه سرمایه  ت: مصرف اشیا به نحوی که فایده مادی یا معنوی به بار نیاورد. پ:مصرف بیش از میزان درآمد به نحوی که در شØ£ن او نباشد مانند خریدن وسایل تزیینی برای کسی که توان تØ£مین معاش خود را ندارد. از این رو امام صادق علیه السلام کسی را که برای مصرف بیش از درآمد خود دست نیاز به سوی دیگران دراز کندØŒ مسرف خوانده است. بنابر این مراقب این نوع در این روزهای آخر سال و نزدیک شدن به سال جدید باشیم. ج: مصرف بیش از حد و افزون بر نیاز مانند خرید چند خانه یا پرخوری.  

Û²- اسراف در حقوق دیگران

 این نوع از اسراف در دو بخش حقوق عمومی و حقوق خصوصی صورت می گیرد. الف: حقوق عمومی: خداوند متعال در آیه: *وÙŽ آتِ ذÙŽا الÙ’قُرÙ’بى‏ حÙŽقÙ‘ÙŽهُ وÙŽ الÙ’مِسÙ’کِینÙŽ وÙŽ ابÙ’نÙŽ السÙ‘ÙŽبِیلِ وÙŽ لا تُبÙŽذِّرÙ’ تÙŽبÙ’ذِیرا* به اعطای بخشی از اموال عمومی به نزدیکان پیامبر صلی الله علیه و آله و بیچارگان و در راه ماندگان دستور داده که در ادامه به نهی از تبذیر اشاره می کند و می فرماید که در این موارد باید اعتدال رعایت شود چرا که اسراف و تبذیر در همه جا نکوهیده است.   به طور کلی مفسران در این آیه شریفهØŒ مصادیق متعددی برای تبذیر بیان کرده اند همچون توزیع اموال در راه باطل و معصیتØŒ صرف دارایی از روی ریا و فخر فروشی و به شکل غیر عادلانه و خارج از چارچوب معین و بدون در نظر گرفتن مصالح و به طور کلی هر نحوه ای از توزیع که با دستور خداوند مخالف بوده و به نابودی دارایی منجر شود.  ب: حقوق خصوصی: خداوند سبحان در آیهØ› *....فإِنÙ’ آنÙŽسÙ’تُمÙ’ مِنÙ’هُمÙ’ رُشÙ’داÙ‹ فÙŽادÙ’فÙŽعُوا إِلÙŽیÙ’هِمÙ’ Ø£ÙŽمÙ’والÙŽهُمÙ’ وÙŽ لا تَأْکُلُوها إِسÙ’رافاÙ‹ وÙŽ بِداراÙ‹ Ø£ÙŽنÙ’ یÙŽکÙ’بÙŽرُوا وÙŽ مÙŽنÙ’ کانÙŽ غÙŽنِیًّا فÙŽلÙ’یÙŽسÙ’تÙŽعÙ’فِفÙ’ وÙŽ مÙŽنÙ’ کانÙŽ فÙŽقِیراÙ‹ فÙŽلÙ’یَأْکُلÙ’ بِالÙ’مÙŽعÙ’رُوفِ*  تصرف نامشروع در اموال یتیم را اسراف شمرده شده و سرپرست یتیم را امر فرموده که از مواردی چون استفاده از مال یتیم در صورت بی نیازیØŒ استفاده از آن بیش از حد نیازØŒ استفاده از مال یتیم بیش از اجرت عمل نگهداری یتیم و در نهایت ممانعت از پرداخت مال یتیم به وی از ترس آنکه مانع از استمرار استفاده سرپرست از آن شودØŒ خودداری کند.   

Û³- اسراف در انفاق:

خداوند متعال در وصف بندگان مقرب خود می فرماید: *وÙŽ الÙ‘ÙŽذِینÙŽ إِذا Ø£ÙŽنÙ’فÙŽقُوا لÙŽمÙ’ یُسÙ’رِفُوا وÙŽ لÙŽمÙ’ یÙŽقÙ’تُرُوا وÙŽ کانÙŽ بÙŽیÙ’نÙŽ ذلِکÙŽ قÙŽواما*  اینان کسانی هستند که در کارها و به خصوص در مسئله انفاق اعتدال را رعایت کرده و از هر گونه افراط و تفریطی به دور هستند. جالب توجه اینکه آیه شریفه اصلا انفاق کردن را مسلم می گیرد لذا سخن را روی کیفیت انقال می گیرد و می فرماید انفاقی مورد قبول است که به دور از هر گونه اسراف در بذل و بخشش و یا سخت گیری در اعطای مال به مستمندان باشد. 

بلای اسراف و تبذیر

بدون شک نعمت ها و مواهبی که خداوند در کره زمین در اختیار بندگانش قرار دادهØŒ کافی است اما به شرطی که بیهوده هدر داده نشود چراکه ممکن است اسراف در منطقه ای از زمین باعث محرومیت منطقه ی دیگری شود بنابراین خداوند متعال به شدت این عمل را تقبیح فرموده و در آیات خود شدیداÙ‹ مسرفان را محکوم کرده و فرموده که اسراف نکنید چرا که خداوند مسرفان را دوست ندارد و آنان را برادران شیطان معرفی می کند و از اصحاب دوزخ می شمارد. خداوند این عمل را یک برنامه فرعونی قلمداد کرده است و مسرفان را محروم از هدایت الهی می شمارد و سرنوشتشان را هلاکت و نابودی معرفی می کند. تبیان