آخرین وصیت امام حسین علیه السلام چه بود ؟

اسلام مووی- کتاب ، مقاله و پژوهش

آخرین وصیت امام حسین علیه السلام

بسم‌الله الرÙ‘حمن الرÙ‘حیم

«رÙŽبِّ اشÙ’رÙŽحÙ’ لِی صÙŽدÙ’رِی وÙŽیÙŽسِّرÙ’ لِی Ø£ÙŽمÙ’رِی وÙŽاحÙ’لُلÙ’ عُقÙ’دَةً مِّن لِّسÙŽانِی یÙŽفÙ’قÙŽهُوا قÙŽوÙ’لِی»

روایتی از امام پنجم حضرت امام محمد باقر«سلام‌الله‌علیه» نقل شده است و آن حضرت از پدر بزرگوارشان امام سجاد«سلام‌الله‌علیه» و ایشان هم از پدرشان حضرت سیÙ‘دالشهداØ¡«سلام ‌الله‌علیه» و آن امام بزرگوار از قول مبارک امیر مؤمنان و مولای متقیان امیرالمؤمنین«سلام‌الله‌علیه» روایت را نقل می‌فرمایند.

مشروح در ادامه

همچنین در روایت آمده است که امام حسین و امام سجاد «سلام‌الله‌علیهما» در آخرین لحظات حیات و هنگام شهادت، روایت را وصیÙ‘ت کرده‌اند. یعنی علاوه بر این‌که چهار امام معصوم این مطلب را بیان فرموده‌اند، دو امام بزرگوار در حسÙ‘اس‌ترین مواقع به ذکر روایت پرداخته‌اند. معلوم می‌شود روایت، بسیار اهمیÙ‘ت دارد که این سلسلÛ€ نورانی و مطهÙ‘ر آن را نقل فرموده‌اند.

به خصوص حضرت اباعبدالله الحسین«سلام‌الله‌علیه» در روز عاشورا و موقعی که همÛ€ اصحاب و یاران به شهادت رسیده بوده‌اند، یعنی در آن موقعیت حساس، که لازم است مهم‌ترین و حساس‌ترین مطالب بیان شود، آخرین وصیت خود به فرزند برومندشان که در حقیقت آخرین وصیت ایشان به شیعیان و بلکه بشریت است را چنین بیان می فرمایند:

«یا بُنÙŽیÙ‘ÙŽ إِیÙ‘ÙŽاکÙŽ وÙŽ ظُلÙ’مÙŽ مÙŽنÙ’ لÙŽا یÙŽجِدُ عÙŽلÙŽیÙ’کÙŽ نÙŽاصِراÙ‹ إِلÙ‘ÙŽا اللÙ‘ÙŽهÙŽ» 1

ای فرزندم، از ظلم به کسی که در برابر تو ، هیچ یاری کننده‌ای به جز خداوند ندارد، بر حذر باش.

بارزترین مصداق مظلوم، حضرت اباعبداالله الحسین«سلام الله علیه» و یاران با وفای ایشان هستند. افراد شروری به آنان ظلم کردند و ایشان را با آن وضعیت به شهادت رسانیدند و پس از شهادت مردان، زنان و کودکان را به اسارت بردند. یعنی به کسانی که در آن بیابان و در اوج تشنگی، هیچ یاوری به جز خداوند متعال نداشتند، ظلم کردند. ظلم و به خصوص ظلم به افراد بی‌پناه و بی‌یاور، اقسامی دارد که ذیلاÙ‹ چند نونه از آن بیان می‌گردد.

ظلم حاکمان

مرتبه نازل‌تر ظلم به مظلوم بی یاور، ظلم برخی حکومت ها به مردم بی پناه است. افرادی که بر یک ملÙ‘ت مسلط می‌شوند و نسبت به آنان ظلم روا می‌دارند و آن ملت در برابر ظلم ظالمان، یاوری جز خداوند برای خویش نمی‌یابند، مصداق روایت شریف هستند.

این مرتبه از ظلم نیز بسیار مذموم و ناپسند است و بنابر فرمایش پیامبر گرامی «صلÙ‘ی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم»، تسلÙ‘ط افراد شرور بر یک ملÙ‘ت، اثر وضعی کردار آن ملت است:

«سÙŽیَأْتِی زÙŽمÙŽانÙŒ عÙŽلÙŽÙ‰ أُمÙ‘ÙŽتِی یÙŽفِرُّونÙŽ مِنÙŽ الÙ’عُلÙŽمÙŽاءِ کÙŽمÙŽا یÙŽفِرُّ الÙ’غÙŽنÙŽمُ عÙŽنِ الذِّئÙ’بِ فَإِذÙŽا کÙŽانÙŽ کÙŽذÙŽلِکÙŽ ابÙ’تÙŽلÙŽاهُمُ اللÙ‘ÙŽهُ تÙŽعÙŽالÙŽÙ‰ بِثÙŽلÙŽاثَةِ Ø£ÙŽشÙ’یÙŽاØ¡ÙŽ الْأَوÙ‘ÙŽلُ یÙŽرÙ’فÙŽعُ الÙ’بÙŽرÙŽکÙŽØ©ÙŽ مِنÙ’ Ø£ÙŽمÙ’وÙŽالِهِمÙ’ وÙŽ الثÙ‘ÙŽانِی سÙŽلÙ‘ÙŽطÙŽ اللÙ‘ÙŽهُ عÙŽلÙŽیÙ’هِمÙ’ سُلÙ’طÙŽاناÙ‹ جÙŽائِراÙ‹ وÙŽ الثÙ‘ÙŽالِثُ یÙŽخÙ’رُجُونÙŽ مِنÙŽ الدُّنÙ’یÙŽا بِلÙŽا إِیمÙŽان‏»2

زمانÙ‰ بر امÙ‘تم خواهد آمد که از علماØ¡ فرار مÙ‰‏کنند همان‌گونه که گوسفند از گرگ فرار مÙ‰‏کند. هر گاه چنین شد، خداوند آنان را دچار سه بلا مÙ‰‏کند: اول: برکت از اموال آنان برمÙ‰‏دارد. دوم: زمامدارÙ‰ ستمگر بر آنان مسلÙ‘ط مÙ‰‏کند. سوم: بÙ‰‏ایمان از دنیا مÙ‰‏روند.

ظلم کارفرما به کارگر نیز ظلم بزرگی است. به خصوص هنگامی که کارگر، مجبور است برای یک کارفرما کار کند و اگر ستم و زورگویی او را نپذیرد، اخراج می‌شود و بی‌کار می‌گردد. در بسیاری از موارد، کارفرما از احتیاج کارگر به کار، سوØ¡ استفاده می‌کند و بر وی مسلÙ‘ط شده و او را استثمار می‌نماید. البته کارگر و افراد زیردست نیز باید کار خود را به نحو احسن انجام دهند و کم کاری، بدکاری و بی‌کاری نداشته باشند که حقÙ‘ النÙ‘اس و ظلم است.

ظلم اعضای خانواده نسبت به یکدیگر

مرتبÛ€ سوم ظلم به افراد بی پناه، ظلمی است که اعضای خانواده نسبت به هم روا می‌ دارند. ظلم زن و شوهر نسبت به یکدیگر یا آنان نسبت به اولاد و ظلم اولاد نسبت به پدر و مادر، هنگام بی پناهی و بی یاوری طرف مقابل، مصداق بحث ما است.

هنگامی که زن، پشتیبان ندارد و مجبور است به ظلم شوهر خویش بسوزد و بسازد و همچنین مرد، مجبور است برای حفظ آبرو یا جهات دیگری، ظلم همسر خویش را تحمÙ‘ل کند.

سرزنش، زخم زبان، نیش و کنایه به همسری که پناه‌گاه و پشتیبان و یاوری جز خداوند ندارد، ظلم بزرگی است. گاهی اوقات یک مادر پیر و ناتوان، به جز فرزند خویش هیچ کس دیگری را در این دنیا ندارد و چاره ای جز تحمÙ‘ل آزار و اذیت او و شنیدن کنایه های نیش دار او ندارد که انصافاÙ‹ گناه آن فرزند، گناه بزرگی است.

قرآن کریم در مورد رعایت احترام پدر و مادر، به خصوص وقتی که آنان زیر دست انسان واقع شوند، تاکید فراوان دارد و وظیفÛ€ فرزند را در این گونه موارد سنگین و حساس بر می شمرد.

«وÙŽ قÙŽضÙ‰ÙŽ‏ رÙŽبُّکÙŽ Ø£ÙŽلÙ‘ÙŽا تÙŽعÙ’بُدُواÙ’ إِلÙ‘ÙŽا إِیÙ‘ÙŽاهُ وÙŽ بِالÙ’وÙŽالِدÙŽیÙ’نِ إِحÙ’سÙŽنÙ‹ا  إِمÙ‘ÙŽا یÙŽبÙ’لُغÙŽنÙ‘ÙŽ عِندÙŽکÙŽ الÙ’کِبرÙŽÙŽ Ø£ÙŽحÙŽدُهُمÙŽا Ø£ÙŽوÙ’ کِلÙŽاهُمÙŽا فÙŽلÙŽا تÙŽقُل لهَُّمÙŽا أُفٍ‏Ù‘ وÙŽ لÙŽا تÙŽنهÙ’ÙŽرÙ’هُمÙŽا وÙŽ قُل لÙ‘ÙŽهُمÙŽا قÙŽوÙ’لÙ‹ا کÙŽرِیمÙ‹ا وÙŽ اخÙ’فِضÙ’ لÙŽهُمÙŽا جÙŽنÙŽاحÙŽ الذُّلÙ‘‏ِ مِنÙŽ الرÙ‘ÙŽحÙ’مَةِ وÙŽ قُل رÙ‘ÙŽبÙ‘‏ِ ارÙ’حÙŽمÙ’هُمÙŽا کÙŽمÙŽا رÙŽبÙ‘ÙŽیÙŽانىِ صÙŽغِیرÙ‹ا»3

و پروردگار تو حکم کرد که جز او را نپرستید و به پدر و مادر نیکÙ‰ کنید. اگر یکÙ‰ از آن دو یا هر دو نزد تو به پیرÙ‰ رسند پس به آنها «اف»- سخن بیزارÙ‰ و ناخوشایند- مگو و بر ایشان بانگ مزن- یا: ایشان را از خود مران-، و به ایشان گفتارÙ‰ نیکو و درخور گرامیداشت بگو. و آن دو را از روÙ‰ مهربانÙ‰ بال فروتنÙ‰ فرود آر، و بگو: پروردگارا، آن دو را به پاس آنکه مرا در خردÙ‰ بپروردند، ببخشاÙ‰.

نکتÛ€ ظریف این آیات آن است که سفارش به رعایت احترام والدین در کنار سفارش به پرستش خدای یگانه واقع شده است.

ظلم به فرزند نیز مذموم و ناپسند است. دختری که مقدمات ازدواج او فراهم نشده و تحت تکلÙ‘ف پدر و مادر است، شرایط حسÙ‘اسی دارد و نباید با زورگویی، درشت گویی و یا سرزنش و اهانت پدر و مادر مواجه شود.

ظلم به دیگران،به واسطÛ€ اهانت و آبروریزی

مرتبÛ€ بعدی ظلم به افراد بی یاور، که پرهیز از آن اهمیÙ‘ت بسیاری دارد، گناهانی نظیر غیبت، تهمت و شایعه پراکنی است. متØ£سفانه این مرتبه از ظلم امروزه در جامعه بسیار رایج و شایع است. افراد در مجلس می نشینند و پشت سر کسی که حضور ندارد، غیبت می کنند یا به او تهمت می‌زنند.

در بسیاری از مجالس، برای کسی که حضور ندارد، شایعه سازی و شایعه پراکنی می کنند و  چون نمی تواند از خودش دفاع کند و پاسخ شایعات را بدهد، در آن جلسه یاوری جز خداوند ندارد و مظلوم واقع می شود.

تهمت و نسبت ناروا به دیگران دادن، گناه بسیار بزرگی است که امروزه نقل محافل و مجالس شده است. من تصور می کنم کمتر مجلسی بشود یافت که این گناهان بزرگ و این ظلم های عظیم در آن نباشد. به تجربه هم اثبات شده است که افرادی که مرتکب چنین گناهانی می شوند، عاقبت به خیر نخواهند شد.

بردن آبروی دیگران و هتک حرمت و اهانت به شخصیت سایر انسان ها، حقÙ‘ النÙ‘اس است و اگر انسان نتواند جبران حقÙ‘ النÙ‘اس خویش را بکند، عاقبت سوئی در انتظار او خواهد بود.

بیش از نود درصد سخنانی که در محافل و مجالس بیان می شود، تهمت است و کسانی که مورد این ظلم واقع می شوند، از آن نسبت هایی که به آنان داده می شود، مبرÙ‘ا هستند. ای کاش لااقل این سخنان غیبت بود.

من همواره به جوانان می گویم: شما را به خدا قسم می دهم تهمت نزنید و اگر راجع به کسی تهمت شنیدید، از او دفاع کنید. متØ£سفانه بسیار اتفاق می افتد که افراد متدیÙ‘ن در جلسات حضور دارند و در مقابل آنان به دیگران تهمت زده می شود ولی یا سکوت می کنند و یا آن تهمت را همراهی می کنند که هر دو بد است.

امام حسین«سلام‌الله‌علیه» در روز عاشورا همÛ€ ما را از چنین ظلم‌هایی بر حذر داشته‌اند.

با تØ£سف باید گفت: بسیاری از رسانه های گروهی، روزنامه ها و سایت های اینترنتی، امروزه تبدیل به تهمت‌نامه، غیبت‌نامه و فحش‌نامه شده اند. مطلبی منتشر می کنند و خودشان هم می دانند که تهمت است، ولی منتظر می مانند تا تکذیب شود. اما وقتی آبروی کسی رفت و شخصیÙ‘ت او در اذهان عمومی خدشه دار شد، تکذیب مطلب سودی به حال وی نمی بخشد و جبران آبروی رفته را نمی نماید.

اهانت به دیگران و بردن آبروی افراد، مثل جنگ با خداوند متعال است.

«مÙŽنÙ’ Ø£ÙŽهÙŽانÙŽ لِی وÙŽلِیÙ‘اÙ‹ فÙŽقÙŽدÙ’ بÙŽارÙŽزÙŽنِی بِالÙ’مُحÙŽارÙŽبَةِ»4

گناه کسانی که تهمت می زنند و اهانت می کنند بسیار بزرگ است و افرادی که آن تهمت و اهانت را می شنوند و از مظلوم دفاع نمی کنند نیز گناهکارند. اهمیÙ‘ت این مطلب به قدری است که چهار امام بزرگوار آن را بیان فرموده‌اند و نیز در روز عاشورا، آخرین گفتگوی دو انسان کامل، دو امام معصوم، در حساس ترین مواقع، راجع به پرهیز از ظلم به کسی است که یاوری ندارد.

روایت امام حسین«ع» همیشه مصداق دارد

 روایت نورانی امام حسین«سلام‌الله‌علیه» صرفاÙ‹ مربوط به زمان خودشان نیست. این روایت زنده است و همواره مصداق دارد. بنابراین ذهن ما نباید فقط برود روی ظلمی که شمرابن ذی الجوشن و عمر سعد و ابن زیاد به اهل‌بیت«سلام‌الله‌علیهم» روا داشتند. بلکه باید مراقب باشیم خود ما مصداق سخن و هشدار حضرت سید الشهدا«سلام‌الله‌علیه» واقع نشویم. دفاع از مسلمانان، از اوجب واجبات است و کوتاهی از دفاع کسی که یاوری ندارد، گناه بزرگی است.

بعضی اوقات گرفتاری های دنیوی افراد صالح و شایسته، ناشی از عدم دفاع آنان از مظلومین است. یعنی غیبت یا تهمتی شنیده‌اند و نتوانسته‌اند یا نخواسته‌اند، دفاع کنند و ناخودآگاه و ناخواسته، ظالم شده اند. خداوند متعال نیز که مظهر رحمت و رØ£فت است و بنا دارد افراد نیکوکار و پرهیزکار را به بهشت ببرد، آنان را گرفتار می کند یا قبل از مرگ به بیماری سختی مبتلا می کند تا پاک شوند و از این دنیا بروند و این لطف از الطاف خفیÙ‘ه خداست. البته این مطلب کلیÙ‘ت ندارد و گرفتاری های دنیوی عوامل بسیار دیگری نیز دارد.

عالم برزخ و قیامت نیز برای افرادی که به دیگران اهانت کرده‌اند یا تهمت زده‌اند یا غیبت آنان را کرده‌اند و حتی برای کسانی که شاهد این گناهان بزرگ بوده اند و از مظلوم، دفاع نکرده اند، بسیار مشکل است. بنابر این توبه از این گناهان بزرگ، از اوجب واجبات است و باید یه آن اهمیÙ‘ت داده شود.

جهنÙ‘م، از الطاف خفیÙ‘Û€ خداوند

اگر افراد گناه‌کار بدون توبه از دنیا بروند، باید در جهنÙ‘م بسوزند تا کدورات گناه آنان برطرف شود، پاک شوند و لیاقت بهشت را پیدا کنند. شدÙ‘ت رحمت و مغفرت پروردگار متعال به قدری است که جهنÙ‘م نیز از الطاف خفیÙ‘ه او است و برای زدودن ناپاکی ها و ناخالصی ها و پاکیزه کردن انسان می باشد.

اگر آدمی ظالم شد، به خصوص اگر به کسانی که یاوری جز خداوند ندارند، ظلم کرد، جایگاه او جهنÙ‘م است و در جهنÙ‘م نیز به جای اینکه از الطاف بی‌کران الهی استفاده کند و خود را نجات دهد، حقÙ‘ه بازی می کند و تصور می کند همان‌گونه که در دنیا ظلم می کرد و دیگران را فریب می داد، در جهنم نیز می تواند خداوند را فریب دهد.

«یÙŽوÙ’مÙŽ یÙŽبÙ’عÙŽثُهُمُ اللÙ‘ÙŽهُ جÙŽمیعاÙ‹ فÙŽیÙŽحÙ’لِفُونÙŽ لÙŽهُ کÙŽما یÙŽحÙ’لِفُونÙŽ لÙŽکُمÙ’ وÙŽ یÙŽحÙ’سÙŽبُونÙŽ Ø£ÙŽنÙ‘ÙŽهُمÙ’ عÙŽلÙ‰‏ شÙŽیÙ’‏ءٍ Ø£ÙŽلا إِنÙ‘ÙŽهُمÙ’ هُمُ الÙ’کاذِبُونÙŽ»5

در روزÙ‰ که خداوند همه آنها را برمÙ‰‏انگیزد، پس براÙ‰ خدا سوگند یاد مÙ‰‏کنند آن گونه که براÙ‰ شما سوگند یاد مÙ‰‏کنند، و گمان مÙ‰‏کنند بر پایه چیزÙ‰ هستند، آگاه باش که آنها همان دروغگویانند.

اگر افراد ظالم و مکÙ‘ار، چند روزی در دنیا به ظاهر موفق می‌شوند، خود آنان و دیگران نباید تصور کنند که خداوند خیر آنان را می‌خواهد و به آنان نعمت عطا می‌فرماید، بلکه در حقیقت خداوند متعال به این افراد مهلت می‌دهد تا هرچه می‌توانند بر گناه و ظلم خویش بیفزایند.

«وÙŽ لا یÙŽحÙ’سÙŽبÙŽنÙ‘ÙŽ الÙ‘ÙŽذینÙŽ کÙŽفÙŽرُوا Ø£ÙŽنÙ‘ÙŽما نُمÙ’لی‏ لÙŽهُمÙ’ خÙŽیÙ’رÙŒ لِأَنÙ’فُسِهِمÙ’ إِنÙ‘ÙŽما نُمÙ’لی‏ لÙŽهُمÙ’ لِیÙŽزÙ’دادُوا إِثÙ’ماÙ‹ وÙŽ لÙŽهُمÙ’ عÙŽذابÙŒ مُهینÙŒ»6

و کسانÙ‰ که کفر ورزیدند گمان نکنند که آنچه به آنها مهلت مÙ‰‏دهیم به خیر آنهاست، جز این نیست که مهلتشان مÙ‰‏دهیم تا بر گناه بیفزایند، و براÙ‰ آنها عذابÙ‰ خوارکننده است.

بنابراین باید همه توجه داشته باشند و بنا بر فرمایش امام حسین«سلام‌الله‌علیه»، از ظلم به کسی که ناصر و یاوری جز خداوند تبارک و تعالی ندارد، بر حذر باشند.

اگر هم ظلمی از کسی سرزد یا شاهد ظلم دیگران بود و نتوانست از مظلوم دفاع کند، باید فوراÙ‹ توبه کند و به جبران ظلم واقع شده بپردازد تا خداوند سبحان از قصور و تقصیر  او بگذرد و  او را بیامرزد.    

 پی‌نوشت‌ها:

==============

1.‌ الکافی،ج 2 ، ص 331

2.‌ جامع الØ£خبار، ص 130

3.‌ اسراØ¡ / 24-23

4.‌ الکافی، ج 1، ص 144

5.‌ مجادله / 18

6.‌ آل عمران / 178

منبع : پایگاه اطلاع رسانی آیت الله مظاهری