سلمانان جهان به ظهور حضرت مهدی علیه‌ السلام معتقدند و ظهور ایشان را انتظار می‌ کشندØ› عدم پاسخ به چنین سوالاتیØŒ ممکن است در ایمان و امید منتظران خللی وارد سازد و از آنجا که انتظار در نگاه شیعه به جهت اعتقاد به زنده و ناظر بودن امام زمان علیه ‌السلام از جایگاه والایی برخوردار استØ› در این‌جا ضرورت منتظر بودن برای ظهور امام موعود علیه‌ السلام با توجه به سیره و سخنان امام صادق علیه ‌السلامØŒ به اختصار تبیین خواهد شد.   انتظارِ اصیل در فرهنگ اسلام و تشیعØŒ انتظار Û± اصیل و حقیقیØŒ انتظاری است که سبب حرکتØŒ پویاییØŒ عمل و آمادگی وسیع می گردد. از این ‌روØŒ در سخنان پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و امامان معصوم علیهم السلامØŒ انتظار را عمل و از برترین عمل‌هاÛ² یا عبادت و از محبوب‌ترین عبادت‌ها معرفی کرده ‌اند.Û³  

ضرورت انتظار فرج

مسلم است که زمان دقیق ظهور را هیچ‌ کس نمی ‌تواند پیش‌ بینی کند اما حتی اگر احتمال بدهیم که حضرت در زمان حیات ما ظهور نکندØ› همواره باید منتظر باشیم. برای توضیح این مطلبØŒ با استفاده از روایات معصومین علیهم ‌‌السلامØŒ به ویژه روایات و سیره امام صادق علیه ‌السلام به بیان چند نکته در باب ضرورت انتظار فرجØŒ می‌پردازیم. اولØ› احتمال وقوع ظهور در عصر حاضر همان طور که ممکن است طول عمر ما به ظهور ایشان نرسدØŒ این احتمال نیز وجود دارد که در زمان حیات ما ظهور ایشان رخ دهد و ما نیز شاهد برپایی حکومت جهانی ایشان باشیم. چراکه طبق روایات مقدمات ظهور حضرت به سرعت فراهم می‌شود Û´ و بین وقوع علائم حتمی و ظهور کمتر از یک سال فاصله است.Ûµ دومØ› منتظر ظهور بودن تکلیف همه مومنان انتظار تکلیف ماست و مهمترین علتی که ما را به انتظار امام موعود علیه ‌السلام بر می‌ انگیزدØŒ روایاتی است که وظیفه ما را در دوران غیبتØŒ انتظار فرج معرفی می ‌کند. یکی از وظایف مسلÙ‘م مومنین در دوران غیبت کبراØŒ انتظار فرج استØ› یعنی انتظار برای تحقق حکومت موعود الهی. علاÙ‘مه محمÙ‘دباقر مجلسی (ره) بخشی از کتاب "بحارالانوار" را به همین موضوع اختصاص داده و در این باره هفتاد روایت از امامان معصوم علیهم ‌السلام ذکر کرده است.Û¶ سومØ› اقتدا به منتظران واقعی ظهور یعنی امامان معصوم در همه‌ امور زندگی حتی انتظارØŒ باید از بزرگان دین الگو گرفت و امامان معصوم علیهم ‌السلام بهترین الگو برای یک منتظر واقعی هستند. برای نمونه روایات و سیره عملی امام صادق علیه ‌السلام در باب انتظار می‌ تواند بهترین توشه برای مومنان در مسیر پر فراز و نشیب دوران غیبت باشد. امام صادق علیه‌ السلام از منتظران واقعی امام زمان علیه ‌السلام است. ایشان با وجود اینکه کاملاÙ‹ آگاه است که حضرت مهدی علیه ‌السلامØŒ همان قائم آل محمد علیهم السلام و از نوادگان ایشان است و طول عمر امام به زمان تولد ایشان کفاف نمی ‌دهدØ› اما مشتاقانه منتظر ظهور اوست و از فراق ایشان اشک می ‌ریزد. سدیر صیرفی می‌گوید: روزی منØŒ مفضلØŒ ابوبصیر و ابان ‌بن‌ تغلب وارد منزل امام صادق علیه ‌السلام شدیم. دیدیم آن حضرت بر خاک نشسته و عبایی پشمین در بر کرده و بسان مادر فرزند مرده ‌ای که دلش آتش گرفتهØŒ گریه می‌ کند. اندوه و غم تمام چهره او را فرا گرفتهØŒ اشک چشمانش بر روی گونه‌ ها غلتیده بود. چنین ترنم و نجوا می ‌کرد: «آقای من غیبت تو خواب از چشم من ربوده و آرامش دلم را گرفته و گرفتاری ‌ام را به ابد پیوند داده است...».Û· بنابراین حتی اگر احتمال بدهیم امام زمان علیه ‌السلام در زمان حیات ما ظهور نمی‌ کنند باز هم باید مشتاقانه ظهور ایشان را تمنا کنیم زیرا اشتیاقی که در پیشوایان معصوم ما مشاهده می‌ شود روشنگر راهی است که نه‌ تنها شیعیانØŒ بلکه همه انسان‌ها باید برای خوشبختی و سعادتØŒ آن راه را بپویند و همچون رهبران الهی خویش در شوق درک حضور و حکومت آن نجات‌ بخش محبوب و آسمانیØŒ لحظات زندگی را سپری کنند. چهارمØ› پیروزی منتظران در همه حال تنها منتظران واقعی هستند که در صورت درک زمان ظهور امام زمان علیه‌ السلام و یا رحلت قبل از ظهورØ› در هر دو صورت برنده‌ خواهند بود و زیانی نخواهند دید. «مسعده» می‌ گوید: در خدمت امام صادق‏ علیه السÙ‘لام نشسته بودمØŒ در این موقع پیرمردÙ‰ با قدÙ‰ خمیده و عصا وارد شدØŒ و پس از سلام و جوابØŒ گفت: یا ابن رسول اللÙ‘ÙŽه دستت را دراز کن تا ببوسمØŸ امام علیه ‌السÙ‘لام دستش را دراز کرد و بوسید و بعد شروع به گریه نمودØŒ امام علیه السÙ‘لام پرسید: چرا گریه می ‌کنیØŸ گفت: فدایت شوم مدت یکصد سال است که در انتظار قائم‏ شما نشسته ‌‏امØŒ با خود می‌ گویم: این ماه و آن ماه و این سال و آن سال! حال سنÙ‘م بالا رفته و استخوان‌هایم ضعیف گشته و اجلم نزدیک است. ولی آنچه که برایتان دوست می‌دارمØŒ صورت نگرفته است. و همیشه کشته و آواره می ‌‏شوید. و دشمنانتان قوی نیرومندندØ› چرا نگریمØŸ در این موقع اشک‏ از چشمان امام علیه السÙ‘لام سرازیر شدØŒ سپس فرمود: «اÙ‰ پیر مردØŒ اگر تا ظهور قائم زنده ماندÙ‰ که سعادتی بزرگ پیدا کرده‌‏ اÙ‰ و اگر مرگت فرا رسیدØŒ در قیامت با اهل بیت خواهی بودØŒ زیرا پیامبر صلÙ‘ی ‌اللÙ‘ÙŽه ‌علیه ‌و آله‌ فرمود: من دو چیز گرانبها را در میان شما می‌ گذارمØŒ به آن دو چنگ زنیدØŒ تا هرگز گمراه نشوید: Û±- کتاب خدا و Û²- عترت من.» پیرمرد گفت: پس از شنیدن سخنان شماØŒ دیگر ترسی ندارم... امام در ادامه فرمود: «اÙ‰ پیرمردØŒ شیعیان در زمان غیبت ماØŒ در حیرت و آزمایش قرار می ‌گیرندØŒ و در آنجاست که خاصÙ‘ان در هدایت و راه خود ثابت می‌‏ مانندØŒ بار خدایا آنان را یارÙ‰ کن.» Û¸ پنجمØ› امکان رجعت برای منتظران خالص علاوه بر اینØŒ حتی در صورت مردن قبل از ظهورØŒ بازگشت به دنیا برای گروهی از مومنان خالص و منتظران واقعی امام عصر علیه ‌السلام ممکن خواهد بود. امام صادق علیه ‌السلامØ› به منتظران واقعی راه‌ کاری برای درک دوران ظهور و حکومت حضرت نشان می ‌دهند که در صورت التزام به این عمل و لوازم آنØ› حتی اگر پیش از ظهور از دنیا بروندØŒ زنده خواهند و افتخار یاری امام زمان علیه ‌السلام را به دست خواهد آورد. ایشان در معرفی «دعای عهد» می‌ فرمایند: «هر کس چهل بامداد این عهد را بخواندØŒ از یاوران قائم خواهد بودØŒ و اگر پیش از ظهور آن حضرت بمیرد خداوند (هنگام ظهور) او را از قبر بیرون آوردØ› و با هر کلمه این دعاØ› هزار ثواب به او عطا فرماید و هزار گناه از نامه عمل او محو کند.»۹ البته باید در نظر داشت این آثار ممکن است مقید باشد به این که اعمال و رفتار دیگر نیز درست و مطابق موازین شرع باشدØ› زیرا انسان باید با حقیقت این دعا انس داشته باشد تا بتواند با خدای خود عهد کند. همچنین ممکن است خداوند متعال به‌ برکت خواندن با توجه و خالصانه این دعا در چهل روز و عهد قلبی با امام عصر علیه- ‌السلام چنان تحولی در وجود انسان ایجاد کند تا به قابلیتی برسد که بتواند از اصحاب حضرت شود.

آرزوی درک دوران ظهور

بنابراین مومنان به حضرتش باید همواره منتظر ظهور باشندØ› زیرا آنان که در زندگی دنیا همÙ‘ و غم و همت و تلاششان در راستای این هدف استØŒ مشمول این بشارت امام صادق علیه ‌السلام می ‌گردند که می‌ فرماید: «... خوشا به حال شیعیان قائم ما که در زمان غیبتØŒ ظهور او را انتظار می‌ کشند و در زمان ظهور از او فرمان می ‌برند. آنها اولیای خدایند که هیچ‌ گونه ترس و اندوهی بر آنان نیست».Û±Û° امام صادق علیه ‌السلامØŒ از منتظران واقعی امام زمان علیه ‌السلام بودند و همواره آرزوی درک دوران حضرت و یاری ایشان را داشتند و در این ‌باره فرمودند: «اگر روزگار او را درک می ‌کردمØŒ سراسر عمر خودØŒ به او خدمت می‌ کردم»۱۱ علامه مجلسی پس از ذکر این روایت آن را چنین توضیح داده که «خدمت او را می‌ کردم» یعنی او را پرورش می‌ دادم و یاری می ‌کردم.Û±Û²  

خواسته ای صادقانه

حال که خداوند بر ما منت نهاده  و ما را هم‌عصر با حضرتش قرار داده است و در دورانی زندگی می ‌کنیم که سرپرست و ولیÙ‘ امر و امام حیÙ‘ ما حضرت حجت‌ بن‌ الحسنØŒ مهدی موعود علیه ‌السلام استØ› چه نیکوست که از خداوند صادقانه بخواهیمØ› سراسر عمر خویش را در مسیر اطاعت و خدمت به امام خود سپری کنیمØ› هم قبل از ظهور از منتظران و یاوران ایشان باشیم و هم بعد از ظهورØ› در راه خدا خالصانه از فرمانش اطاعت کنیم.   پی‌نوشت‌ها Û±. انتظار در لغت به معنای درنگ در امورØŒ نگهبانیØŒ چشم به راه بودن و نوعی امید داشتن به آینده است. در اصطلاح به معنای «چشم داشتن به ظهور امام موعود و تشکیل حکومت عدل الهی توسط آن حضرت» است. التحقیق فی کلمات القرآن الکریمØŒ حسن مصطفویØŒ جلد ۱۲، صÛ±Û¶Û¶. Û². افضل اعمال امتی انتظار الفرج من الله عزÙ‘وجÙ‘ل» و «انتظار الفرج من اعظم العمل»؛ کمال‌الدینØŒ شیخ صدوقØŒ ج۲، بابÛµÛµ. Û³. «انتظار الفرج عباده»؛ بحارالانوارØŒ علامه مجلسیØŒ ج۵۲، صÛ±Û²Û². Û´. ر.ک: کمال الدینØŒص۳۷۳، باب ۳۵،ح۶  و همانØŒ صÛ³Û·Û·ØŒ باب۳۶، حÛ± Ûµ. ر.ک: الغیبه للنعمانیØŒ ص۲۷۵،بابÛ±Û´ØŒحÛ³Û¶ Û¶.  ر.ک: بحارالانوارØŒ علامه مجلسی ج۵۲، صÛ±Û²Ûµ Û·.  کمال الدین و تمام النعمهØŒ ج‏۲، ص: Û³ÛµÛ³ Û¸.  Ø¥رشاد القلوب ØŒ ترجمه سلگى، ج‏۲، ص: Û³Û³Û· Û¹. بحارالانوارØŒ علامه مجلسیØŒ ج۵۳، صÛ¹Ûµ: مÙŽنÙ’ دÙŽعÙŽا إِلÙŽی اللÙ‘ÙŽهِ Ø£ÙŽرÙ’بÙŽعِینÙŽ صÙŽبÙŽاحاÙ‹ بِهÙŽذÙŽا الÙ’عÙŽهÙ’دِ کÙŽانÙŽ مِنÙ’ Ø£ÙŽنÙ’صÙŽارِ قÙŽائِمِنÙŽا فَإِنÙ’ مÙŽاتÙŽ قÙŽبÙ’لÙŽهُ Ø£ÙŽخÙ’رÙŽجÙŽهُ اللÙ‘ÙŽهُ تÙŽعÙŽالÙŽی مِنÙ’ قÙŽبÙ’رِهِ وÙŽ Ø£ÙŽعÙ’طÙŽاهُ بِکُلِّ کÙŽلِمÙŽهٍ Ø£ÙŽلÙ’فÙŽ حÙŽسÙŽنÙŽهٍ وÙŽ مÙŽحÙŽا عÙŽنÙ’هُ Ø£ÙŽلÙ’فÙŽ سÙŽیِّئÙŽهٍ وÙŽ هُوÙŽ هÙŽذÙŽا اللÙ‘ÙŽهُمÙ‘ÙŽ رÙŽبَ‏ النُّورِ الÙ’عÙŽظِیمِ‏ وÙŽ رÙŽبÙ‘ÙŽ الÙ’کُرÙ’سِیِّ الرÙ‘ÙŽفِیعِ وÙŽ رÙŽبÙ‘ÙŽ الÙ’بÙŽحÙ’رِ الÙ’مÙŽسÙ’جُور... . Û±Û°. همانØŒ ج۵۲، صÛ±ÛµÛ° : طُوبÙŽی لِشِیعÙŽهِ قÙŽائِمِنÙŽا الÙ’مُنÙ’تÙŽظِرِینÙŽ لِظُهُورِهِ فِی غÙŽیÙ’بÙŽتِهِ وÙŽ الÙ’مُطِیعِینÙŽ لÙŽهُ فِی ظُهُورِهِ أُولÙŽئِکÙŽ Ø£ÙŽوÙ’لِیÙŽاءُ اللÙ‘ÙŽهِ الÙ‘ÙŽذِینَ‏ لا خÙŽوÙ’فÙŒ عÙŽلÙŽیÙ’هِمÙ’ وÙŽ لا هُمÙ’ یÙŽحÙ’زÙŽنُونَ‏.