ساعت اول پس از زایمانØŒ مهم‌ ترین و خطرناک ‌ترین زمان برای مادر است. در بین مراقبت‌های پس از زایمانØŒ کنترل میزان خو‌ن ‌ریزی و علایم حیاتی مادر(فشار خونØŒ دمای بدنØŒ نبض و تنفس) اهمیت زیادی دارد. مراقبت‌های معمول پس از زایمانØŒ طی Û³ مرحله انجام می ‌شود که مرحله اول در روزهای اول تا سومØŒ مرحله دوم در روزهای Û±Û° تا Û±Ûµ و مرحله سوم در روزهای Û´Û² تا Û¶Û° پس از زایمان است. مراقبت‌های نوزاد نیز در Û³ نوبت شامل مراقبت بدو تولدØŒ مراقبت روزهای Û³ تا Ûµ و مراقبت روز Û³Û° انجام می ‌شود. برای مادری که در بیمارستان زایمان می‌ کندØŒ مراقبت پس از زایمان در بیمارستان را می ‌توان مراقبت مرحله اول پس از زایمان محسوب کرد. گفتگوی زیر با دکتر آزیتا صفارزادهØŒ متخصص زنان و فلوشیب لاپاروسکوپی درباره همین مراقبت‌هاست.

مراقبت‌ های ضروری پس از زایمان شامل چه مراقبت‌ هایی استØŸ

مراقبت‌های ضروری و اولیه برای مادر شامل مراقبت‌ های نوک پستانØŒ رابطه زناشویی بعد از زایمانØŒ تغذیهØŒ یبوستØŒ دردهای پس از زایمانØŒ ورزش برای برگشت عضلات به حالت اولیه و تنظیم خانواده است. رژیم غذایی مادران شیرده بعد از زایمان در مقایسه با زمان بارداری باید کالری و پروتئین بیشتری داشته باشدØŒ زیرا باید پروتئینØŒ کلسیم و سایر موادی که مادر در اثر شیردهی از دست می ‌دهد تامین شود. برای جلوگیری از کم‌ خونی و کمبود ویتامین‌هاØŒ مصرف روزانه یک عدد قرص آهن و یک عدد قرص مولتی ویتامین تا سه ماه پس از زایمان برای مادر ضروری است. بهتر است در زمان شیردهی از مصرف غذاهای نفاخ و حساسیت ‌زا مانند گوجه فرنگیØŒ پیازØŒ کلمØŒ شکلات و ادویه‌ خودداری شود.

وضعیت شیر دادن چگونه باید باشدØŸ

تغذیه نوزاد با شیر مادر بسیار اهمیت داردØŒ زیرا شیر مادر علاوه بر مزایای زیادی که داردØŒ احتیاجات تغذیه‌ای نوزاد را در Û´ تا Û¶ ماه اول زندگی برطرف می ‌کند. مادرشیرده باید نوک پستان‌ها را کاملاÙ‹ تمیز نگه دارد و بدون استفاده از مواد شیمیایی و آرایشی و فقط با چند قطره از شیر خودØŒ آن را چرب کند.  

آیا مشکلات گوارشی هم وجود دارندØŸ

اغلب خانم ‌ها در روزهای اول بعد از زایمان دچار یبوست می ‌شوند که به محض شروع فعالیت بدنی روزانه این حالت از بین می ‌رود. رژیم غذایی مناسب و مصرف مواد غذایی دارای فیبر مانند سبزیجات و میوه به رفع یبوست کمک می‌ کند.

چرا بعد از زایمان درد وجود داردØŸ

به علت انقباض رحم برای خروج لخته‌ های خون باقی ماندهØŒ گاهی در روزهای اول پس از زایمانØŒ دردهایی شبیه به درد قاعدگی وجود دارد که به پس ‌درد موسوم است. این درد با شیردهی بیشتر می ‌شود که علت آن وجود هورمونی است که در شیردهی ترشح شده و باعث انقباض رحم می ‌شود. اگر درد شدید و مداوم و همراه با تب یا خو‌ن ‌ریزی باشدØŒ باید فورا به پزشک مراجعه شود.

مادران می‌ توانند ورزش کنندØŸ

برای برگشت سریع ‌تر ماهیچه‌ های شکم و سایر قسمت‌ ها به حالت اولیهØŒ انجام حرکات ویژه ورزشی با نظر پزشک ورزشی در زنانی که زایمان طبیعی کرده‌اندØŒ توصیه می‌ شود.

برای تنظیم خانواده چه باید کردØŸ

زمان شروع استفاده از روش جلوگیری از بارداریØŒ برای مادران شیرده و غیر شیرده متفاوت است. مادرانی که فقط با شیر خود نوزادشان را تغذیه می ‌کنندØŒ Û´Û° روز پس از زایمان(چون تا Û´Û° روز احتمال حاملگی کمتر است) و مادرانی که اصلاÙ‹ شیر خود را به نوزاد نمی ‌دهند یا از شیر کمکی استفاده می ‌کنندØŒ Û²Û° روز پس از زایمانØŒ می توانند استفاده از روش پیشگیری را آغاز کنند.

چه علایمی نشان ‌دهنده خطر در دوران پس از زایمان استØŸ

تب و لرزØŒ خو‌ن ‌ریزی بیش از میزان قاعدگی و یا ادامه خو‌نریزی بیشتر از حد لکه بینی بعد از Û±Û° روزØŒ درد و ورم ناحیه بخیه‌ هاØŒ هر گونه دردØŒ قرمزی و تورم پستان‌هاØŒ لمس توده یا درد و تورم و خروج ترشحات چرکی ازمحل بخیه‌هاØŒ خروج ترشحات چرکی و بد بو از مجرای زایمانØŒ درد زیردل یا درد ساق پاØŒ بی ‌اختیاری دفع ادرار و مدفوعØŒ درد یا سوزش هنگام ادرار کردنØŒ تکرر ادرارØŒ افسردگی شدیدØŒ سرگیجه و رنگ پریدگی.

درباره محل بخیه‌ ها هم توضیح می ‌دهیدØŸ

در هر ملاقات با پزشکØŒ محل بخیه‌ها (برش اپیزیوتومی ‌یا سزارین) بررسی می ‌شود. ناحیه برش معمولا بدون دردØŒ التهاب و کشش است. محل برش‌ معمولاÙ‹ پس از سه هفته ترمیم می ‌شود و نخ بخیه محل برش سزارینØŒ پس از Û· تا Û±Û° روز نیاز به کشیدن دارد.

علایم هشدار

برخی مادران ممکن است در روزهای Û³ تا ۶  و حداکثر تا روز ۱۴  پس از زایمان دچار افسردگی خفیف و گذرا(اندوه پس از زایمان) شوند که علایم آن به صورت گریه و بی ‌قراریØŒ اختلال در خواب و اشتها و احساس غمگینی تظاهر می ‌کند. دوره پس از زایمانØŒ دوره پرخطری از نظر عود بیماری روانی قبلی و یا بروز بیماری روانی جدید است. بنابراین چنانچه عوامل خطر بیماری روانی مانند سابقه بیماریØŒ در مادر وجود دارد و در حال حاضر با علایم اندوه پس از زایمان برگشته استØŒ باید تحت نظر گرفته شود. چنانچه این حالت طولانی و مداوم شودØŒ مشورت با پزشک لازم است. در این موقعØŒ مادران باید احساسات خود را با همسرشان در میان بگذارند. اگر علایم طولانی و شدیدتر شودØŒ مانند تمایل به خودکشی و آزار به نوزادØŒ روان پریشی پس از زایمان مطرح است که در مراحل اولیهØŒ به صورت بی‌ خوابیØŒ بی ‌قراری و تغییرات سریع خلق و خوØŒ خود را نشان می‌ دهد. بنابراین اگر سابقه بیماری روانی در مادر و یا خانواده او و یا سایر عوامل خطر وجود داردØŒ مراجعه به روان پزشک الزامی ‌است.