آغاز امامت امام زمان(عج)

نودیها:اندیشه مهدویت در مذهب تشیع، به‌دلیل مسØ£له امامت و جایگاه اعتقادÙ‰ آن، که در فرهنگ شیعه، تداوم رسالت است، جایگاه رفیعÙ‰ دارد. شیعه امامیه معتقد است امامت، مقامÙ‰ است که از جانب خدا و به‌واسطه پیامبر، براÙ‰ امت پس از او جعل شده و امام کسÙ‰ است که سرنوشت امور دینÙ‰ و دنیایÙ‰ مردم در دست اوست. ازاین‌رو، شیعیان منتظرند در دولت کریمه آن حضرت، جامعه اخلاقÙ‰ را در جهان تجربه کنند و بÙ‰‌عدالتÙ‰ وجود نداشته نباشد و همه‌چیز بر پایه عدالت و اخلاق، سامان یابد. انتظار ظهور یک مصلح بزرگ آسمانÙ‰ و امید به آینده و استقرار صلح و عدل جاویدان، امرÙ‰ فطرÙ‰ و طبیعÙ‰ است که با ذات و وجود آدمÙ‰ سر و کار دارد و با آفرینش هر انسانÙ‰ همراه است و زمان و مکان نمÙ‰‌شناسد و به هیچ قوم و ملتÙ‰ نیز اختصاص ندارد. ازاین‌رو، همگان براساس فطرت ذاتÙ‰ خود مایلند روزÙ‰ فرارسد که جهان در پرتو ظهور رهبرÙ‰ الهÙ‰ و آسمانÙ‰ و با تØ£یید عنایت پروردگار، از ستم ستمگران نجات یابد و انسان‌ها از فلاکت موجود و نابسامانÙ‰ و ناامنÙ‰ و تیره‌روزÙ‰ رها شوند و سرانجام به کمال مطلوب و زندگÙ‰ شرافتمندانه‌اÙ‰ دست‌یابند. با بهره‌گیرÙ‰ از آیات و روایات، قیام مهدÙ‰ موعود(عج)، آخرین حلقه مبارزات حق و باطل است که از آغاز جهان برپا بوده است. پیامبران الهÙ‰ براÙ‰ برقرارÙ‰ ارتباط درست میان بنده و خالق و روابط حسنه میان بشر، بر اساس عدالت و صلح و صفا و خدمت برانگیخته شده‌اند، بنابراین، برقرارÙ‰ عدالت، هدف اصلÙ‰ و عمومÙ‰ انبیا(ع) بوده است و آرزو و خیال نیست، بلکه واقعیتÙ‰ است که دنیا به‌سوÙ‰ آن پیش مÙ‰‌رودØ› یعنÙ‰ سنت الهÙ‰ است. خدا در نهایت، عدالت را بر دنیا حاکم خواهد کرد. به فرموده امام راحل، «ما منتظران مقدم مبارکش، مکلف هستیم تا با تمام توان کوشش کنیم تا قانون عدل الهÙ‰ را در این کشور ولÙ‰ عصر(عج) حاکم کنیم و از تفرقه و نفاق و دغل‌بازÙ‰ بپرهیزیم و رضاÙ‰ خداوند متعال را در نظر بگیریم». *    سیرÙ‰ کوتاه در زندگÙ‰ نامه حضرت‌ معتمد عباسÙ‰، امام حسن عسکرÙ‰(ع) را در هشتم ربیع الاول سال ۲۶۰ ه. ق، به شهادت رساند و امامت مهدÙ‰ موعود که رهبرÙ‰ و ولایتش را پیامبر اکرم(ص) و معصومین پس از ایشان وعده داده بودند، آغاز شد. امامت حضرت مهدÙ‰(عج) در شرایطÙ‰ روÙ‰ داد که امام یازدهم نیز مانند دیگر ائمه، زمینه ولایت را براÙ‰ فرزند خود آماده کرده بود. شب پیش از شهادت، ایشان به‌دور از چشم مØ£موران خلیفه، نامه‌هاÙ‰ بسیارÙ‰ درباره این مسØ£له مهم به شهرهاÙ‰ گوناگون فرستاد. حکومت عباسÙ‰ از مدت‌ها پیش، بر اساس سخن رسول خدا(ص) و امامان معصوم(ع) مبنÙ‰ بر این‌که مهدÙ‰ فرزند امام حسن عسکرÙ‰(ع) است، امام یازدهم شیعیان را زیر نظر داشتند و مراقب بودند فرزندÙ‰ از ایشان باقÙ‰ نماند. با تولد حضرت مهدÙ‰(عج) در ۱۵ شعبان سال ۲۵۵ ه ق در سامرا، امام حسن عسکرÙ‰(ع) با پنهان نگاه داشتن خبر ولادت فرزند خویش، این نقشه را باطل کرد. پس از شهادت امام حسن عسکرÙ‰(ع)، خبر شهادت ایشان در سراسر سامرا پیچید و مردم در سوگ آن امام همام، عزادارÙ‰ کردند و حضرت مهدÙ‰(عج) بر پیکر مطهر پدر بزرگوارشان نماز خواندند. پس از شهادت امام، حضرت حجت(عج) که در آن زمان ۵ سال داشتند، به امامت رسید و کم‌کم خبر وجود فرزندÙ‰ از سلاله پاک امامت پخش شد که تلاش خلیفه عباسÙ‰ براÙ‰ یافتن ایشان‌ بÙ‰‌فایده بود. امامت حضرت حجت(عج) در این دوران را غیبت صغرا مÙ‰‌خواندند. این غیبت از زمان شهادت پدر بزرگوارشان در سال ۲۶۰ ه ق، شروع و تا سال ۳۲۹ ه ق به طول انجامید. چهار نایب خاص، امر وساطت میان امام(عج) و شیعیان را به‌عهده داشتند و احکام دین را از ایشان دریافت و در اختیار شیعیان قرار مÙ‰‌دادند. این چهار نفر، عثمان‌بن سعید، محمد‌بن عثمان، حسین‌بن روح و علÙ‰‌بن محمد سمرÙ‰ بودند. این غیبت، ۶۹ سال به طول انجامید. پس از غیبت صغرا، غیبت کبرا آغاز شد. از امامت ایشان تاکنون ۱۱۷۹سال مÙ‰‌گذرد. جهان در دو مرحله غیبت امام خود، در انتظار عدالت علوÙ‰ است‌. *    برکات مهدوÙ‰‌ یکÙ‰ از سؤالات درباره مباحث مهدویت این است که چگونه مÙ‰‌توان از فیوضات امام غایب بهره مند شد؟ امامÙ‰ که در پس پرده غیبت است، مÙ‰‌تواند در حیات بشرÙ‰ اثرÙ‰ داشته باشد؟ جابر‌بن عبد الله انصارÙ‰ با شنیدن خبر غیبت حضرت مهدÙ‰(ع) از نبÙ‰ اکرم(ع) پرسید: «فÙŽهÙŽل یقÙŽعُ لِشِیعÙŽتِهِ الإِنتفاعُ فِى غÙŽیبÙŽتِهِ؟Ø› آیا در غیبت حضرت، شیعیانش بهره و فایده‌اÙ‰ از او خواهند برد؟» حضرت رسول فرمودند: «اِى و الÙ‘ÙŽذِى بÙŽعÙŽثÙŽنِى بِالنُّبُوÙ‘ÙŽه إِنÙ‘ÙŽهُم ینتÙŽفِعُونÙŽ بِهِ وÙŽ یستÙŽضِیئُونÙŽ بِنُورِهِ کانتِفاعِ النÙ‘اسِ بِالشÙ‘مسِ و إِن جÙŽلÙ‘ÙŽلÙŽها السِّحÙŽابٌ؛ بله، قسم به کسÙ‰‌که مرا به نبوت برانگیخت، همانا شیعیانش از او بهره مند مÙ‰‌شوند و به نور او روشنÙ‰ مÙ‰‌یابندØ› همانند بهره مندÙ‰ مردم از خورشید، آن گاه که ابر آن‌را پوشانده باشد.» از آن‌جاÙ‰ که مشیت خداوند بر این تعلق گرفته است که نظام هستÙ‰، نظام اسباب و مسبÙ‘بات باشدØ› براÙ‰ فیض وجود و دیگر فیوضات به‌واسطه‌اÙ‰ نیاز بود که از طرفÙ‰ بتواند با عالم ماده مرتبط باشد و در قالب انسان مادÙ‰ تجلÙ‰ یابد و از سوÙ‰ دیگر، نزدیک‌ترین و مقرب‌ترین موجود در عالم هستÙ‰ به خالق متعال باشد. به‌همین‌دلیل است اولین چیزÙ‰ که به‌وسیله آفریدگار هستÙ‰ خلق شد، انوار طیبه ائمÙ‘ه معصومین(ع) بود و به‌واسطه آنان، فیض وجود به دیگر موجودات افاضه شد. امام عصر(ع)، واسطه فیض بین خالق و مخلوق است و نور وجود، علم و هدایت به‌واسطه او به مخلوقات مÙ‰ رسد. آن‌حضرت به‌عنوان یکÙ‰ از معصومین(ع)، هدف نهایÙ‰ آفرینش انسان و جهان است و مخلوقات همان‌گونه که در پیدایش خود نیازمند هدف نهایÙ‰ هستند، در تداوم، استمرار و بقاÙ‰ خلقت نیز به آن نیازمندند. بنابراین، موجودات عالم، هم اصل وجودشان به‌واسطه امام است و هم نعمت‌هایÙ‰ را که در طول حیات خود دارند، به‌واسطه وجود بابرکت امام است. «بِبÙŽقÙŽائِهِ بÙŽقِیتِ الدُّنیا و بِیمِینِهِ رُزِقÙŽ الوÙŽرى؛ دنیا به‌واسطه‌Ù‰ بقاÙ‰ او باقÙ‰ است و مخلوقات به برکت او روزÙ‰ داده مÙ‰‌شوند. *    خانواده مهدوÙ‰‌ یکÙ‰ از جذاب‌ترین مباحث مربوط به خانواده و مهدویت، آشنایÙ‰ با معارف مشترک قرآنÙ‰ بین خانواده و مبحث مهدویت است. در این باره، سوره نور، در ابتدا با ظرافت و زیبایÙ‰ خاصÙ‰ به مباحث خانواده اشاره کرده و در پایان به بحث منجÙ‰ و تشکیل حکومت مهدوÙ‰ پرداخته است. با دقت در مضامین این سوره درمÙ‰ یابیم بیشترین حجم آیات آن به آسیب‌شناسÙ‰ خانه و خانواده و راهکارهاÙ‰ حقوقÙ‰ و اخلاقÙ‰ انسجام بخشÙ‰ و حفظ نظام خانواده مربوط است. البته نکته بسیار مهم این است که خداوند پس از تبیین احکام خانواده، به طرح «مسØ£له مهدویت» مÙ‰‌پردازد و مÙ‰‌فرماید: «وÙŽعÙŽدÙŽ اللهُ الÙ‘ÙŽذِینÙŽ آمÙŽنُوا مِنکمÙ’ وÙŽعÙŽمِلُوا الصÙ‘ÙŽالِحÙŽاتِ لÙŽیسÙ’تÙŽخÙ’لِفÙŽنÙ‘ÙŽهُم فِى الْأَرÙ’ضِ کمÙŽا اسÙ’تÙŽخÙ’لÙŽفÙŽ الÙ‘ÙŽذِینÙŽ مِن قÙŽبÙ’لِهِمÙ’ وÙŽلÙŽیمÙŽکنÙŽنÙ‘ÙŽ لÙŽهُمÙ’ دِینÙŽهُمُ الÙ‘ÙŽذِى ارÙ’تÙŽضÙŽÙ‰ لÙŽهُمÙ’ وÙŽلÙŽیبÙŽدِّلÙŽنÙ‘ÙŽهُم مِّن بÙŽعÙ’دِ خÙŽوÙ’فِهِمÙ’ Ø£ÙŽمÙ’نÙ‹ا یعÙ’بُدُونÙŽنِى لÙŽا یشÙ’رِکونÙŽ‌بÙ‰‌شÙŽیئÙ‹ا وÙŽمÙŽن کفÙŽرÙŽ بÙŽعÙ’دÙŽ ذÙŽلِک فَأُوÙ’لÙŽئِک هُمُ الÙ’فÙŽاسِقُونÙŽØ› خدا به کسانÙ‰ از شما که ایمان آورده و کارهاÙ‰ شایسته انجام داده‌اند، وعده داده است که حتماÙ‹ آنان را در این سرزمین، جانشین خود قرار دهدØ› همان‌گونه که کسانÙ‰ را که پیش از آنان بودند جانشین خود قرار داد و آن دینÙ‰ را که برایشان پسندیده است، به سودشان مستقر کند و بیمشان را به ایمنÙ‰ مبدل گرداند تا مرا عبادت کنند و چیزÙ‰ را با من شریک نگردانند و هر کس پس از آن به کفر گراید، آنانند که نافرمانند. امتزاج و تربیت مباحث خانواده و طرح آیه مهدویت در این سوره، بیانگر ارتباط تنگاتنگ فرهنگ انتظار و مهدویت با اصالت خانوادگÙ‰ و استحکام بیان خانواده و توجه به «بیت» است. انسان‌هاÙ‰ صالح و تربیت یافته در خانواده‌هاÙ‰ اصیل، شایستگÙ‰ پذیرش ولایت و امامت پیشواÙ‰ آسمانÙ‰‌اÙ‰ چون حضرت مهدÙ‰(عج) را دارند. به‌همین‌دلیل، در نظام سیاسÙ‰ و فرهنگ علوÙ‰، یکÙ‰ از ملاک‌هاÙ‰ گزینش افراد شایسته، تربیت یافتن و برخاستن آنان از «بیوت صالحه» است. چنان‌که حضرت علÙ‰(ع) در نامه‌اÙ‰ به مالک اشتر فرمود: «ثُمُّ الصÙŽق بِذÙŽوِى المُرُؤاتِ و الØ£حسابِ و Ø£هل البیوتاتِ الصÙ‘الِحÙŽه و السÙ‘ÙŽوابق الحÙŽسÙŽنهِ...Ø› در انتخاب کارگزاران خود با آنان که خانواده دارترند و شخصیت حساب شده دارند و از خاندانÙ‰ پارسا و صالح و با سوابقÙ‰ درخشانند، ارتباطÙ‰ نزدیک تر برقرار کن و آنان را برگزین». به عبارتÙ‰ مÙ‰‌توان نتیجه گرفت که اصالت‌هاÙ‰ خانوادگÙ‰ و رعایت احکام خانواده، چون ازدواج، کنترل چشم، روابط سالم خانوادگÙ‰، حیا و عفت، زمینه تحقق وعده الهÙ‰ و تشکیل حکومت جهانÙ‰ آخرین ذخیره الهÙ‰ را فراهم مÙ‰‌کند و کسانÙ‰‌که لیاقت و توانایÙ‰ پاک زیستÙ‰ و اداره یک خانواده را داشته باشند، لیاقت مشارکت در اداره جهانÙ‰ پاک و عارÙ‰ از هر نوع ستم و تباهÙ‰ را نیز خواهند داشت. *    سیره حکومتÙ‰ مهدوÙ‰‌ ظهور حضرت مهدÙ‰(عج)، شکوفاترین فصل تاریخ انسانیت استØ› دورانÙ‰ که وعده‌هاÙ‰ خداوند درباره خلافت مؤمنان و امامت مستضعفان و وارثت صالحان تحقق مÙ‰‌یابد و جهان با قدرت الهÙ‰ آخرین پرچمدار عدالت و توحید، صحنه شکوه مندترین جلوه‌هاÙ‰ عبادت پروردگار مÙ‰‌شود. در احادیث گوناگون، گوشه هایÙ‰ از عظمت آن دوران به تصویر کشیده شده است. پس از ظهور امام زمان(ع) گروهÙ‰ بر ضد حضرت وارد جنگ مÙ‰‌شوند و مÙ‰‌کوشند از تشکیل حکومت عدل الهÙ‰ بر روÙ‰ زمین که وعده آن، از سوÙ‰ انبیا و امامان(ع) داده شده است جلوگیرÙ‰ کنند. امام(ع) ابتدا آنان را به راه حق دعوت مÙ‰‌کند و اگر قبول نکردند، با آنان وارد کارزار مÙ‰‌شود و هرگونه فساد و کژÙ‰ را نابودکند. امام باقر(ع) در تفسیر آیه «وÙŽ قاتِلُوهُمÙ’ حتÙ‰ لا تÙŽکونÙŽ فِتÙ’نÙŽهÙŒ وÙŽ یکونÙŽ الدِّینُ کلُّهُ لِلÙ‘هِ». (انفال:۳۹) مÙ‰‌فرماید: «تØ£ویل این آیه هنوز نیامده است. پس زمانÙ‰ که تØ£ویل آن فرا رسد، مشرکان کشته مÙ‰‌شوند، مگر موحÙ‘د شوند و شرکÙ‰ باقÙ‰ نماند. در حدیث دیگرÙ‰ مÙ‰‌فرماید: «با مشرکان جنگ مÙ‰‌کنند تا این‌که موحÙ‘د شوند و شریکÙ‰ براÙ‰ خدا قرار ندهند. چنان (امنیتÙ‰ حاصل) مÙ‰‌شود که پیرزن کهنسال، از مشرق به مغرب مÙ‰‌رود، بدون آن‌که کسÙ‰ جلوÙ‰ او را بگیرد. امام صادق(ع) نیز مÙ‰‌فرماید: «Ø¥Ùذا قامÙŽ الÙ’قائِمُ لایبÙ’قÙ‰ Ø£ÙŽرÙ’ضÙŒ إِلÙ‘ا نُودِى فِیهÙŽا شÙŽهادÙŽهÙŽ Ø£ÙŽنÙ’ لاإِلهÙŽ إِلÙ‘ÙŽا اللهÙŽ وÙŽ Ø£ÙŽنÙ‘ÙŽ مُحÙŽمÙ‘ÙŽداÙ‹ رÙŽسُولُ اللهِ؛ زمانÙ‰ که قائم(عج) قیام کند، هیچ سرزمینÙ‰ نمÙ‰‌ماند، مگر این‌که نداÙ‰ شهادتین لا Ø¥له Ø¥لÙ‘ا الله و محمÙ‘د رسول الله در آن طنین اندازد. *    احیاÙ‰ قرآن‌ قرآن، محور حرکت جنبش جهانÙ‰ امام مهدÙ‰(عج) است و آن‌حضرت با آموزش قرآن، آن‌را سرمشق زندگÙ‰ انسان‌ها قرار خواهند داد. حضرت علÙ‰(ع) در این باره مÙ‰‌فرماید: «کØ£ÙŽنّى Ø£نÙ’ظُرُ اِلÙ‰ شِیعÙŽتُنÙŽا بِمÙŽسÙ’جِدÙŽ الÙ’کوفÙŽهِ وÙŽ قÙŽدÙ’ ضÙŽرÙŽبُوا اÙŽلÙ’فساطِیطِ یعÙŽلِّمُونÙŽ النÙŽ‌اسÙŽ اÙŽلÙ’قُرآنÙŽ کمÙŽا اُنÙ’زِلÙŽØ› گویا شیعیان ما اهل بیت(ع) را مÙ‰‌بینم که در مسجد کوفه گرد آمده‌اند و خیمه‌هایÙ‰ برافراشته‌اند و در آن‌ها قرآن‌را آن چنان‌که نازل شده است، به مردم یاددهند». حضرت علÙ‰(ع) درباره بیان احوال زمان ظهور امام مهدÙ‰(عج) مÙ‰‌فرماید: «(امام مهدÙ‰) هواÙ‰ نفس را به هدایت و رستگارÙ‰ برمÙ‰ گرداند، زمانÙ‰ که مردم هدایت را به هواÙ‰ نفس تبدیل کرده باشند و رأى را به قرآن برمÙ‰ گردانند، زمانÙ‰ که مردم قرآن‌را به رأى و اندیشه بدل کرده باشند». *    گسترش عدالت‌ مهم‌ترین شاخص قیام امام مهدÙ‰(عج)، ریشه کن ساختن ستم و فراگیر کردن عدل و قسط در سراسر گیتÙ‰ است، به گونه‌اÙ‰ که مÙ‰‌توان ادعا کرد، جمله «یمÙ’لَأُ الْأَرÙ’ضÙŽ‌ قِسÙ’طاÙ‹ وÙŽ عÙŽدÙ’لاÙ‹ کم؟ا مُلِئÙŽتÙ’ ظُلÙ’ماÙ‹ وÙŽ جÙŽوÙ’راÙ‹» که در بیشتر احادیث ذکر شده، تواتر لفظÙ‰ دارد. پیامبر(ص) مÙ‰‌فرماید: «قیامت بر پا نمÙ‰‌شود، مگر این‌که مردÙ‰ از اهل بیت من که اسمش شبیه اسم من است، حاکم شود و زمین را پر از عدل و قسط کند، همان‌گونه که پر از ظلم و جور شده بود. *    گرایش مجدد به اسلام‌ با درگذشت پیامبر اسلام(ص)، خلفا کوشیدند از روشن شدن جایگاه اهل بیت(ع) در مقام مفسران دین اسلام که هدایت جامعه را عهده دار بوده‌اند، جلوگیرÙ‰ کنند که این امر سبب شد گمراهÙ‰‌ها در میان مسلمانان گسترش یابد و برخÙ‰ عناصر یهودÙ‰ و مسیحÙ‰، با کمک دستگاه خلافت، اسلام را مطابق سلیقه شان و مناسب با منافع حاکمان، توجیه و تفسیر کنند و مردم، از اهل بیت(ع) جدا کنند. افرادÙ‰ مانند تمیم دارÙ‰، وهب‌بن منبه، کعب الاحبار، ابوهریره، عروه‌بن زبیر و عبدالله‌بن عمر، با تفسیرهایÙ‰ که بیش تر با هواهاÙ‰ نفسانÙ‰ و خواسته‌هاÙ‰ حاکمان مطابقت داشت، از همان آغاز، موجب بروز برخÙ‰ انحراف‌ها و ایجاد فرقه‌هاÙ‰ کلامÙ‰ در زمان هاÙ‰ بعد شدند. به‌همین‌دلیل، آن گاه که امام زمان(ع) قیام مÙ‰‌کند، به پیراستن دین اسلام از انحراف‌ها و پیرایه هایÙ‰ مÙ‰‌پردازد که از سوÙ‰ منحرفان بر دین اسلام تحمیل شده است و مردم را به اسلامÙ‰ که پیامبر آن‌را ابلاغ کرده بود، دعوت مÙ‰‌کنند. امام صادق(ع) در این باره مÙ‰‌فرماید: «زمانÙ‰ که حضرت قائم(ع) قیام مÙ‰‌کند، مردم را مجدداÙ‹ به اسلام فرا مÙ‰‌خواند و به امرÙ‰ هدایت مÙ‰‌کند که فراموش شد و جمهور از آن منحرف شده‌اند. *    عدالت فرهنگÙ‰‌ در نظام حکومتÙ‰ امام مهدÙ‰(ع)، به‌طور کلÙ‰ نادانÙ‰،بÙ‰‌سوادÙ‰ و کم خردÙ‰، ریشه کن مÙ‰‌شود و همه انسان ها براساس توانایÙ‰ خود، از بالاترین حد دانش و معرفت برخوردار مÙ‰‌شوند. در روایتÙ‰ که از امام باقر(ع) نقل شده، در زمینه رشد و توسعه خردورزÙ‰ در زمان امام مهدÙ‰(ع) آمده است: «Ø¥ÙذÙŽا قÙŽامÙŽ قÙŽائِمُنÙŽا وÙŽضÙŽعÙŽ اللهُ یدÙŽهُ عÙŽلÙ‰ رُؤُسِ الÙ’عِبادِ فÙŽجُمِعÙŽ بها عُقُولُهُمÙ’ وÙŽ کمُلÙŽتÙ’ بِهِ Ø£ÙŽخÙ’لÙŽاقُهُمÙ’Ø› هنگامÙ‰ که قائم ما به پا خیزد، خداوند دستش را بر سر بندگان مÙ‰‌گذارد و بدین وسیله عقول آن‌ها افزایش مÙ‰‌یابد و خردهاÙ‰ آن‌ها به کمال مÙ‰ رسد». عدالت مهدوÙ‰ به عدالت اقتصادÙ‰ یا عدالت قضایÙ‰ محدود نمÙ‰‌شود و شامل حوزه‌هاÙ‰ فرهنگÙ‰، سیاسÙ‰، اقتصادÙ‰ و حقوقÙ‰ مÙ‰‌شود. *    عدالت سیاسÙ‰‌ عدالت سیاسÙ‰ آنگاه محقق مÙ‰‌شود که هر شهروندÙ‰ به اندازه اهلیÙ‘ت و توان قابلیت خود، از امکانات عمومÙ‰ جامعه بتواند بهره ببرد. به عبارت دیگر عدالت سیاسÙ‰، یعنÙ‰ بهره‌ورÙ‰ و مدیریت به اندازه قابلیت و بر اساس اهلیت. اصلاح ساختار مدیریتÙ‰، از مهم‌ترین شاخص‌هاÙ‰ توسعه جامعه است و مدینه فاضله بدون مدیران فاضل، شعارÙ‰ بÙ‰ محتواست. رئیس مدینه فاضله با گماردن افاضل بر پست‌هاÙ‰ حکومتÙ‰ و عزل اراذل از مناصب حکومتÙ‰، حرکت جامعه به‌سوÙ‰ سعادت را نهادینه مÙ‰‌سازد. عدالت مدیران، آنقدرداراÙ‰ اهمیت است که نه تنها مدیران‌بÙ‰‌عدالت که حتÙ‰ مدیران سازشکار و اهل تساهلÙ‰ نیز در ساختار مدیریت حضرت، جایگاهÙ‰ ندارند. البته اصلاح مدیران و ساختار مدیریتÙ‰ جامعه، بدون اصلاح بستر و توده‌هاÙ‰ مردم به توفیق نمÙ‰‌رسدØ› چراکه در جامعه ناعادل، زمینه کار براÙ‰ مدیرعادل مساعد نیست. بر این اساس، یکÙ‰ از راهکارهاÙ‰ اصلاح مدیریت جامعه، اصلاح تفکر و فرهنگ افراد جامعه است. به نظر مÙ‰‌رسد که از مهم‌ترین سیاست‌هاÙ‰ حکومت مهدوÙ‰، اصلاح فرهنگ عامه و تغییر نگرش و فهم شغلÙ‰ از سیاست و تبدیل آن به تلقÙ‰ معرفتÙ‰ و خدماتÙ‰ از آن است. امام مهدÙ‰(ع)، در گام نخست، عدالت را به روح افراد و جان بشر مÙ‰‌رساند و هنر اول مهدÙ‰(ع)، «انسان عادل» ساختن است. عدالت جهانÙ‰ مهدوÙ‰، مبتنÙ‰ بر عدالت انسانÙ‰ است و عدالت گسترÙ‰ مهدوÙ‰ به گونه‌اÙ‰ است که عدالت حتÙ‰ بر عاطفه‌ها و روابط حاکم مÙ‰‌شود. پس اگر مردم و ساختار جامعه با عدالت خو گرفتند، جامعه به عدالت مÙ‰‌رسد. ازاین‌رو امام، فطرت و جان‌ها را معتدل مÙ‰‌کند و جان عادل و معتدل، خواهان قانون و دین عادلانه مÙ‰‌شود. طبیعÙ‰ است که در این شرایط، دینÙ‰ که میزان برخورداریش از اعتدال و عدالت بیشتر استØ› فراگیر مÙ‰ شود. *    قضاوت مهدوÙ‰‌ در زمان حکومت امام مهدÙ‰(ع)، عدالت در مناسبات حقوقÙ‰ و قضایÙ‰ حاکم مÙ‰‌شود و داورÙ‰ و قضاوت میان مردم از هرگونه اشتباه،بÙ‰‌عدالتÙ‰ و جانب دارÙ‰ پیراسته مÙ‰‌شود که این امر در عادلانه شدن همه روابط اجتماعÙ‰ و جلوگیرÙ‰ از ستم و تجاوز به حقوق دیگران تØ£ثیر مهمÙ‰ خواهد داشت. امام صادق(ع)، شیوه قضاوت امام مهدÙ‰(ع) را به شیوه پیامبرانÙ‰ چون حضرت داوود(ع) که قضاوت عادلانه و بدون اشتباه آن‌ها در تاریخ مشهور است تشبیه مÙ‰‌کند و مÙ‰‌فرماید: إِذا قامÙŽ قائِم آلِ مُحÙŽمÙ‘ÙŽدٍ(ع) حُکمÙŽ بÙŽینÙŽ النÙ‘اسِ بِحُکمِ داوُد لایحÙ’تاجُ إِلÙ‰ بÙŽینÙŽهٍ یلÙ’هِمُهُ اللهُ تÙŽعالÙ‰ فÙŽیحÙ’کمُ بِعِلÙ’مِهِ وÙŽ یخÙ’بÙŽرُ کلُّ قÙŽوÙ’مٍ بِما اسÙ’تÙŽبÙ’طÙŽنوه زمانÙ‰ که قائم آل محمد که بر آن‌ها درود باد به پاخیزد، در میان مردم به حکم داوود قضاوت خواهد کرد. او به بینه (شاهد) نیازÙ‰ نخواهد داشتØ› زیرا خداÙ‰ تعالÙ‰ امور را به وÙ‰، الهام و او بر پایه دانش خود داورÙ‰ مÙ‰‌کند و هر قومÙ‰ را به آنچه پنهان کرده‌اند، آگاه مÙ‰‌سازد. امام یارانÙ‰ را که در بالاترین مراتب پرهیزکارÙ‰ قرار دارند و در ارتباطÙ‰ مستقیم، حکم قضایایÙ‰ را که در آن‌ها دچار تردید شده‌اند، دریافت مÙ‰‌کنند. *    اقتصاد مهدوÙ‰‌ امام مهدÙ‰(ع) آخرین حاکمÙ‰ است که بر کره خاکÙ‰ حکومت خواهد کرد. تØ£مین عدالت اقتصادÙ‰، نقش و جایگاه برجسته‌اÙ‰ دارد و در روایت‌هاÙ‰ اسلامÙ‰ نیز بر این جنبه از عدالت موعود، بسیار تØ£کید شده است. با استقرار حکومت مهدوÙ‰، رفاه اقتصادÙ‰ همراه با قسط و عدالت بر سراسر جهان حاکم مÙ‰‌شود و بشر به آرزوÙ‰ دیرین خود دست مÙ‰‌یابد. امام محمد باقر(ع) نیز عدالت اقتصادÙ‰ دوران ظهور را چنین توصیف مÙ‰‌کنند: «فَإِنÙŽÙ‘هُ یقÙ’سِمُ بِالسÙ‘ÙŽوِّیه وÙŽ یعÙ’دِلُ فِى خÙŽلÙ’قِ الرÙ‘ÙŽحÙ’منِ، الÙ’بِرÙ‘ مِنÙ’هُمÙ’ وÙŽالÙ’فÙŽاجِرِ؛ او مال و ثروت را به مساوات بین مردم تقسیم و در میان آفریدگان خداÙ‰ رحمان، اعم از نیکان و بدان آن‌ها، عدالت برقرار مÙ‰‌کند». در روایتÙ‰ دیگر حضرت مÙ‰‌فرماید: او بخشش‌هایش را دو بار در سال بر مردم ارزانÙ‰ مÙ‰‌دارد و در هر ماه دو بار به آن‌ها روزÙ‰ مÙ‰‌دهد. او میان مردم چنان برابرÙ‰ ایجاد مÙ‰‌کند که هیچ نیازمند زکاتÙ‰ یافت نمÙ‰‌شود. صاحبان زکات با زکات‌هاÙ‰ خود به‌سوÙ‰ مستمندان از شیعیان او روÙ‰ مÙ‰‌آورند، اما آن‌ها از پذیرش زکات خوددارÙ‰ مÙ‰‌کنند. پس صاحبان زکات، زکاتشان را در همیان‌گذارند و در خانه‌هاÙ‰ مستمندان مÙ‰‌گردانند و به آن‌ها عرضه مÙ‰‌کنند، اما آن‌ها مÙ‰‌گویند: ما را نیازÙ‰ به دراهم شما نیست. همه اموال اهل دنیا، چه آن‌ها که از دل زمین به دست مÙ‰‌آید و چه آن‌ها که از روÙ‰ زمین حاصل‌شود نزد او جمع مÙ‰‌شود. پس او به مردم مÙ‰‌گوید: بیایید به‌سوÙ‰ آنچه در راه به دست آوردن آن پیوندهاÙ‰ خویشÙ‰ را گسستیدØ› خون به ناحق ریختید و به محارم دست یازیدید. پس او آنچنان بخششÙ‰ به مردم ارزانÙ‰ مÙ‰‌کند که پیش از آن هیچ‌کس ارزانÙ‰ نداشته است.. از پیامبر گرامÙ‰ اسلام(ص) نقل شده است: «هنگامÙ‰ که مهدÙ‰ ظهور کند، خداوند تعالÙ‰‌بÙ‰‌نیازÙ‰ را در دل‌هاÙ‰ بندگان جایگزین مÙ‰‌سازد، تا آن‌جا که وقتÙ‰ مهدÙ‰ مÙ‰ گوید: چه کسÙ‰ مال و دارایÙ‰ مÙ‰‌خواهد؟ جز یک نفر هیچ‌کس به‌سوÙ‰ او نمÙ‰‌آید. پس او مÙ‰‌گوید: هرچه‌خواهÙ‰ برگیر. آن مرد هم مقدارÙ‰ مال برگرفته بر دوش خود گذاشته مÙ‰‌رود، تا آن‌جا که به دورترین مردم مÙ‰‌رسد. در این وقت مÙ‰‌گوید: آیا من از این مردم هم بدترم. پس باز مÙ‰‌گردد و آن مال را به مهدÙ‰ برمÙ‰ گرداند و مÙ‰‌گوید: مالت را بگیر نیازÙ‰ به آن ندارم. *    زنان حکومت مهدوÙ‰‌ حکومت عدل الهÙ‰ با هدایت منجÙ‰ بشریت، با یارÙ‰ سیصد و اندÙ‰ یار خاص، در مقام کارگزاران تشکیل حکومت، در جهان برقرار مÙ‰‌شود. این سازمان حکومتÙ‰ از عناصر گوناگونÙ‰ تشکیل شده است که در این مشارکت، زنان نیز مانند مردان سهیمند. امام باقر(ع) مÙ‰‌فرماید: «به خدا سوگند سیصد و اندÙ‰ نفر خواهند آمد و پنجاه زن در میان آنان هست.مفضل‌بن عمر مÙ‰‌گوید: امام صادق(ع) فرمود: «همراه حضرت قائم، سیزده زن هست. عرض کردم: آنان چه نقشÙ‰ خواهند داشت؟ فرمودند: زخمÙ‰‌ها را مداوا و از بیماران پرستارÙ‰ مÙ‰‌کنند. آن چنان‌که همراه رسول خدا(ص) بودند. دسته دیگرÙ‰ از روایات نیز، تنها به همراه بودن زنان با حضرتش بسنده کرده و شمارشان را ذکر نکرده‌اند. اما مسلم است که در این تحول، حضور زنان عظیم است. در تقسیم‌بندÙ‰ کلÙ‰، یاوران امام(ع) را مÙ‰‌توان به دو گروه تقسیم کرد: ۱. زنانÙ‰ که در همان دوره قیام حضرت مهدÙ‰(عج) زندگÙ‰ مÙ‰‌کنند و هنگام ظهور حضرت، در شمار یاران ایشان قرار خواهند گرفتØ› ۲. بانوانÙ‰ که پیش از ظهور مولایشان از دنیا رفته‌اند و لیاقت دارند در رکاب بقیه الله الاعظم باشند و هنگام قیام حضرت، به دنیا رجعت خواهند کرد. این زنان به‌دلیل شایستگÙ‰‌هایÙ‰ که در گذشته، در دفاع از حریم دین به اثبات رسانده‌اند، جزو یاران حضرت قرارگیرند یا این‌که چون انتظار فرج امام را داشته و با این آرزو درگذشته‌اند، هنگام ظهور به دنیا باز خواهند گشت و به یارÙ‰ امام خویش خواهند شتافت. نخستین گروه از زنانÙ‰ که به محضر امام زمان(عج) مÙ‰‌شتابند، کسانÙ‰ هستند که در آن ایام زندگÙ‰ مÙ‰‌کنند. آنان همانند دیگر یاران امام، به هنگام ظهور در حرم امن الهÙ‰ به خدمت حضرت مÙ‰‌رسند و آمادگÙ‰ خویش را براÙ‰ یارÙ‰ امامشان اعلام مÙ‰‌دارند. *    تربیت مهدوÙ‰‌ بÙ‰ گمان، والدین و خانواده در تربیت کودکان و نوجوانان، نقش بنیادÙ‰ و مهمÙ‰ دارندØ› زیرا کودکان آینه تمام نماÙ‰ باورها، ارزش‌ها، ایمان و تربیت والدین و بزرگ ترهاÙ‰ خانواده هستند و براساس نظام فکرÙ‰ و عملÙ‰ خانواده، تربیت مÙ‰ شوند. بر این اساس، یکÙ‰ از شیوه‌هاÙ‰ مهم نهادینه کردن اندیشه مهدویت، رفتار والدین است. در تربیت مهدوÙ‰، کودک و نوجوان را باید از خانواده شروع کرد. پدر و مادرانÙ‰ که مÙ‰‌خواهند فرزند مهدوÙ‰ داشته باشند، باید صالح و منتظر باشند. منظور از مدیریت برنامه‌هاÙ‰ مهدوÙ‰ در خانواده این است که مراقب باشیم شرکت در برنامه‌هاÙ‰ مهدوÙ‰، کودکان را از حقوقشان محروم نکند. پدرÙ‰ که صبح‌هاÙ‰ جمعه در مراسم دعاÙ‰ ندبه شرکت مÙ‰‌کند، نباید به‌دلیل خستگÙ‰ از حضور در کنار کودکانش و توجه به تفریحات آن‌ها غفلت کند. پدر باید با برنامه‌ریزÙ‰ درست از ایجاد احساس نامناسب از شرکتش در دعاÙ‰ ندبه در ذهن کودکانش جلوگیرÙ‰ کند. پدر و مادرÙ‰ که نسبت به تربیت مهدوÙ‰ فرزندشان دغدغه داشته باشند، باید مراقب تغذیه روحÙ‰ و معنوÙ‰ کودکشان باشند و براÙ‰ آن برنامه‌ریزÙ‰ کنند، همان‌گونه که براÙ‰ تغذیه جسمÙ‰ و سلامت جسمانÙ‰ آن‌ها برنامه‌ریزÙ‰ مÙ‰‌کنند. *    رسانه مهدوÙ‰‌ رسانه، ابزار اطلاع‌رسانÙ‰ و داراÙ‰ کارکردهاÙ‰ دوگانه و متقابلÙ‰ است و همان اندازه که مÙ‰‌تواند موجب بصیرت، روشنگرÙ‰ و رشد فردÙ‰ و اجتماعÙ‰ باشد، مÙ‰‌تواند عامل جهالت، تفرقه و نابودÙ‰ اندیشه و فرهنگ جامعه شود. بنابراین، داورÙ‰ درباره رسانه، بستگÙ‰ به آن دارد که در اختیار چه کسÙ‰ و با چه اهدافÙ‰ از آن استفاده شود. به این معنا که نمÙ‰‌توان در مقام ارزش گذارÙ‰، رسانه را خوب یا بد دانستØ› زیرا خوبÙ‰ یا بدÙ‰ رسانه به امورÙ‰ بستگÙ‰ دارد که داورÙ‰ درباره آن مÙ‰‌باید در چارچوب ملاک‌هاÙ‰ مشخصÙ‰ انجام گیرد. ازاین رو، براÙ‰ شناخت بیشتر رسانه در نظام ارزشÙ‰ مهدوÙ‰، با بهره‌گیرÙ‰ از آیات و روایات به چند مورد اشاره مÙ‰‌شود. *    بصیرت افزایÙ‰‌ در آغاز برپایÙ‰ حکومت مهدوÙ‰، جامعه مهدوÙ‰ با انواع دسایس دشمنان روبه رو است. در چنین شرایطÙ‰، رسانه مهدوÙ‰ با شبکه‌اÙ‰ از رسانه‌هاÙ‰ دشمن و با هوشمندÙ‰ تمام به مقابله برمÙ‰ خیزد، زیرا رسانه دشمن واقعیات را به سود خود دستکارÙ‰ مÙ‰‌کند: «مِّنÙŽ الÙ‘ÙŽذِینÙŽ هÙŽادُواÙ’ یحÙŽرِّفُونÙŽ الÙ’کلِمÙŽ عÙŽن مÙ‘ÙŽوÙŽاضِعِهِ». (نسا: ۴۶) که ظاهرÙ‰ فریبنده و ادبیاتÙ‰ نرم دارند. «وÙŽمِنÙŽ النÙ‘ÙŽاسِ مÙŽن یعÙ’جِبُک قÙŽوÙ’لُهُ فِى الÙ’حÙŽیاهِ الدُّنÙ’یا وÙŽیشÙ’هِدُ اللÙ‘هÙŽ عÙŽلÙŽÙ‰ مÙŽا فِى قÙŽلÙ’بِهِ وÙŽهُوÙŽ Ø£ÙŽلÙŽدُّ الÙ’خِصÙŽامِ» (بقره: ۲۰۳) و دستگاه اطلاع‌رسانÙ‰ آن‌ها، به جامعه مهدوÙ‰ آسیب مÙ‰‌رساند: «وÙŽلÙŽتÙŽسÙ’مÙŽعُنÙ‘ÙŽ مِنÙŽ الÙ‘ÙŽذِینÙŽ أُوتُواÙ’ الÙ’کتÙŽابÙŽ مِن قÙŽبÙ’لِکمÙ’ وÙŽمِنÙŽ الÙ‘ÙŽذِینÙŽ Ø£ÙŽشÙ’رÙŽکواÙ’ Ø£ÙŽذًى کثِیرÙ‹ا وَإِن تÙŽصÙ’بِرُواÙ’ وÙŽتÙŽتÙ‘ÙŽقُواÙ’ فَإِنÙ‘ÙŽ ذÙŽلِک مِنÙ’ عÙŽزÙ’مِ الاُمُورِ». (آل عمران: ۱۸۵) آن‌ها از پاÙ‰ نمÙ‰‌نشیند، مگر این‌که امت اسلامÙ‰ به تمکین به خواسته‌هایشان را وادار کنند. «وÙŽلÙŽن تÙŽرÙ’ضÙŽÙ‰ عÙŽنک الÙ’یهُودُ وÙŽلاÙŽ النÙ‘ÙŽصÙŽارÙŽÙ‰ حÙŽتÙ‘ÙŽÙ‰ تÙŽتÙ‘ÙŽبِعÙŽ مِلÙ‘ÙŽتÙŽهُمÙ’». (بقره: ۱۱۹) اردوگاه کفر در عصر ارتباطات در جدال با دانش آسمانÙ‰، مÙ‰‌خواهد دل‌هاÙ‰ مردم را با خود همراه سازد، اما حضرت جادوÙ‰ رسانه‌اÙ‰ جبهه کفر را با فتح قلوب، باطل مÙ‰‌کند. او مردم را مÙ‰‌شناسد و به فرموده امام صادق(ع) احدÙ‰ نمÙ‰‌ماند، مگر آن‌که حضرت او را مÙ‰‌شناسد. حاصل این نبرد رسانه اÙ‰، روÙ‰ آوردن مردم به خداپرستÙ‰ است. در این میان، افرادÙ‰ هستند که به ایمان آوردنشان هیچ امیدÙ‰ نیست و به تعبیر امام صادق(ع)، افرادÙ‰ ولایت حضرت را مÙ‰‌پذیرند که تا پیش از آن آفتاب پرست و ماه پرست بوده اند *    ارزش آفرینÙ‰‌ یکÙ‰ از راه‌هاÙ‰ مبارزه با انحراف، تقویت بنیان جامعه اسلامÙ‰ است. با تقویت بنیان‌هاÙ‰ جامعه اسلامÙ‰، مبانÙ‰ حکومت دینÙ‰ نیز تقویت خواهد شد. در چنین شرایطÙ‰، رسانه مهدوÙ‰ با تکیه بر فطرت انسانÙ‰ به یارÙ‰ آن‌حضرت خواهد آمد. براین اساس، کار این رسانه گاه احیاÙ‰ ارزش‌هاست. چنان‌که امام رضا(ع) فرمود: «رحم الله عبدا احیÙ‰ امرنا». (عیون الاخبار، ص ۲۷۵) گاه نیز تبلیغ ارزش‌ها که فرمود: «وÙŽلÙ’تÙŽکن مِّنکمÙ’ أُمÙ‘ÙŽهÙŒ یدÙ’عُونÙŽ إِلÙŽÙ‰ الÙ’خÙŽیرِ». (آل عمران: ۱۰۴) در چنین شرایطÙ‰، رسانه مهدوÙ‰ با ارزش آفرینÙ‰ و تقویت ایمان مردمÙ‰، این پیوند را تقویت مÙ‰‌کند و با احیا و گسترش ویژگÙ‰‌هایÙ‰ مانند وحدت، بنیان حکومت اسلامÙ‰ را مستحکم مÙ‰‌سازد. *    الگوسازÙ‰‌ چهره‌سازÙ‰ و الگودهÙ‰، یکÙ‰ از اصول تربیتÙ‰ قرآن است. همواره اولیاÙ‰ دین در زندگÙ‰ خویش به پیروÙ‰ از الگوÙ‰ شخصیتÙ‰ و رفتارÙ‰ و اعتبار آن توجه داشته و بر این اساس، مردم را به پیروÙ‰ از الگوÙ‰ مناسب دعوت کرده‌اند. خداوند در قرآن اعلام مÙ‰‌کند که پیامبر الگویÙ‰ نیکو براÙ‰ پیروÙ‰ است. امام علÙ‰(ع) که از نزدیک شاهد همه رفتارها و شیوه‌هاÙ‰ زندگÙ‰ پیامبر بود، ایشان را بهترین الگو و اسوه‌داند. الگوسازÙ‰ در نظام ارزشÙ‰ مهدوÙ‰، به‌عنوان راهبرد انسان ساز و ارزش آفرین، پÙ‰‌گیرÙ‰ مÙ‰‌شود و در راستاÙ‰ مبارزه با انحراف، چهره‌هاÙ‰ منفÙ‰ با طرد رسانه‌اÙ‰ روبه رو خواهد شد. ازاین رو، رسانه مهدوÙ‰ خصلت‌هایÙ‰ است که خداوند و شریعت مÙ‰‌پسندد، برجسته‌سازÙ‰ مÙ‰‌کند و فردÙ‰ که این خصوصیت را دارد، به‌عنوان اسوه و الگو به‌وسیله رسانه مهدوÙ‰ در جامعه مهدوÙ‰، مطرح و به همگان معرفÙ‰ مÙ‰‌شود. *    دفاع از مظلوم‌ عدالت‌خواهÙ‰ و حرکت بر مدار عدالت، به‌معناÙ‰ گریز از ستم است. انسان مؤمن و مسلمان، انسانÙ‰ ستم ستیز است و مÙ‰ کوشد دیگران را به‌سوÙ‰ عدالت فرا بخواند و از هرگونه ستم باز دارد. ازاین رو، همواره درکنار عدالت خواهان و علیه ظالمان است و در دفاع از مظلوم و رهایÙ‰ او، از جهاد مالÙ‰، جانÙ‰ و علمÙ‰ کم نمÙ‰‌گذارد. رسانه مهدوÙ‰، رسانه اÙ‰ است که همواره در چارچوب ستم ستیزÙ‰ و دفاع از مظلوم گام برمÙ‰ دارد و مÙ‰‌کوشد مردم را نسبت به مصادیق و مفاهیم ظلم آگاه سازد و آنان را در مسیر عدالت کلان هستÙ‰ قرار دهد و دستگیر مظلومان و دشمنان ظالمان باشد. (حدید: ۲۵) از نظر وحÙ‰، بیان مصادیق عدالت و ظلم مÙ‰‌تواند موجبات روشنگرÙ‰ بشر را فراهم آورد و او را در مسیر درست قراردهد. بسیارÙ‰ از مصادیق ظلم، براÙ‰ توده‌هاÙ‰ مردم ناشناخته استØ› زیرا توده‌هاÙ‰ مردم با بهره گیرÙ‰ از رسانه مهدوÙ‰ مÙ‰‌توانند با برخÙ‰ مصادیق ظلم آشنا شوند. *    فضیلت انتظار انتظار قائم برابر با شهادت در راه خداست. امام صادق(ع) مÙ‰‌فرماید: «کسÙ‰‌که در حال انتظار ظهور بمیرد، همانند فردÙ‰ است که با قائم در خیمه اوست.» پس از این سخن، امام قدرÙ‰ درنگ کردند و فرمودند: «نه، بلکه مانند فردÙ‰ است که در رکاب مهدÙ‰(عج) شمشیر زده باشد.» سپس فرمود: «نه، به خدا سوگند همانند کسÙ‰ است که در رکاب پیامبر اکرم(ص) شهید شده باشد. *    وظایف منتظران مهدوÙ‰‌ اول شناخت امام‌ اهمیت شناخت امام زمان(عج) به گونه‌اÙ‰ است که در برخÙ‰ روایات، کسب نکردن معرفت لازم درباره امام، مساوÙ‰ با کفر وبÙ‰‌ایمانÙ‰ است. پیامبر اکرم(ص) در این زمینه مÙ‰‌فرماید: «کسÙ‰‌که بمیرد و امام زمان خودش را نشناسد، به مرگ جاهلیت از دنیا رفته است یا در ادعیه به این مسØ£له اشاره شده است: «پروردگارا حجت خودت را به من بشناسانØ› چراکه اگر حجتت را به من نشناسانÙ‰، من از دین و آیینم گمراه مÙ‰‌شوم». دوم پیروÙ‰ از نائب امام‌ در دوره غیبت کبرا، فقهاÙ‰ جامع الشرایط مسؤولیت نمایندگÙ‰ عام امام را پاسدارÙ‰ از احکام و مقررات اسلامÙ‰ برعهده دارند. امام صادق(ع) مÙ‰‌فرماید: «صاحب الامر(عج) غیبتÙ‰ خواهد داشت، اگر کسÙ‰ در آن دوره آخرالزمان بخواهد دین‌دار بماند، سخت در مشقت خواهد بود. بنده خالص خدا در آن شرایط باید تقواÙ‰ الهÙ‰ پیشه کند و دو دستÙ‰ به دین خود بچسبد». در این باره وقتÙ‰ از حضرت مهدÙ‰(عج) سؤال کردند، در دوران غیبت کبرا که به شما دسترسÙ‰ نداریم، پاسخ احکام و مسائلÙ‰ را که با آن‌ها مواجه مÙ‰‌شویم، چگونه به دست آوریم؟ حضرت فرمود: «در پیش آمدها و حوادثÙ‰ که رخ مÙ‰‌دهد، به آشنایان با احادیث ما (مجتهدان جامع الشرایط که متخصصان متون دینÙ‰ و احادیث اهل بیت(ع) هستند) مراجعه کنید. آن‌ها حجت من براÙ‰ شما و من حجت خدا بر آنان هستم. سوم خودسازÙ‰‌ بنابراین، یکÙ‰ از وظایف منتظران، تلاش در راه خودسازÙ‰ و تهذیب نفس است. بر این اساس، امام صادق(ع) مÙ‰ فرماید: «هر کس دوست دارد از یاران حضرت قائم(عج) باشد، باید در انتظار ظهور آن‌حضرت باشد و در این حال، به پرهیزکارÙ‰ و اخلاق نیکو رفتار کند». حتÙ‰ در توقیعÙ‰ که امام زمان(عج) آن‌را براÙ‰ شیخ مفید نوشته، چنین آمده است که اعمال ناشایست و گناهانÙ‰ که از شیعیان سر مÙ‰‌زند، یکÙ‰ از عوامل طولانÙ‰ شدن دوره غیبت و محرومیت آن‌ها از دیدار امام است. چهارم جامعه‌سازÙ‰‌ یکÙ‰ از شرایط مهم رشد ارزش‌هاÙ‰ الهÙ‰، مبارزه با نارسایÙ‰‌هاÙ‰ اجتماعÙ‰ از طریق امر به معروف و نهÙ‰ از منکر است، به گونه‌اÙ‰ که در روایات اهل بیت(ع) آمده که تا آمادگÙ‰‌هاÙ‰ لازم فکرÙ‰ و فرهنگÙ‰ در جامعه براÙ‰ پذیرش و یارÙ‰ امام زمان(عج) پدید نیاید، ظهور حضرت محقق نخواهد شد. از سوÙ‰ دیگر، آمادگÙ‰ هاÙ‰ لازم نیازمند بسترسازÙ‰ است که افراد به دست آوردن مهارت‌ها و کمالات لازم، در پاک‌سازÙ‰ فضاÙ‰ عمومÙ‰ جامعه بیشتر بکوشند تا شرایط لازم براÙ‰ ظهور آن‌حضرت فراهم شود. پنجم دعا براÙ‰ تعجیل فرج‌ با توجه به نقش و جایگاه مهمÙ‰ که دعا در تفکر اسلامÙ‰ دارد، اگر دعا با شرایط لازم انجام گیرد، همچون دیگر علل و عوامل مؤثر در نظام هستÙ‰، مÙ‰‌تواند امور تکوینÙ‰ را تغییر دهد. در بخشÙ‰ از روایات پیامبر اکرم(ص) و ائمه اطهار(ع) سفارش شده است که براÙ‰ فرج امام زمان(عج) زیاد دعا کنید. *    رسانه منتظر رسانه منتظر و زمینه ساز، رسانه‌اÙ‰ است که اهداف، روابط و برنامه‌هایش را هم سو با مقاصد و خواسته‌هاÙ‰ امام قرار مÙ‰ دهد و میزان اعتبار و مشروعیت خود را به انجام تکالیف و اهتمام و تلاش در راستاÙ‰ تحقق آن وابسته مÙ‰‌داندØ› زیرا امروز رسانه‌ها، براÙ‰ تحقق جامعه آرمانÙ‰ و مورد نظر امام زمان(عج) نقش مهمÙ‰ دارند، آن‌ها با ابزارهاÙ‰ گوناگون رسانه‌اÙ‰ در گسترش و نهادینه کردن فرهنگ انتظار سهم بزرگÙ‰ دارند. ابزار اینترنت بسیار فراگیر و اثربخش است. فیلم‌هاÙ‰ تبلیغÙ‰، رسانه‌هاÙ‰ مجازÙ‰ و مکتوب نیز سهم مهمÙ‰ در عرصه تبلیغ دارند. در عرصه سایبرÙ‰، وبلاگ نویس‌هاÙ‰ مهدوÙ‰ در فضاÙ‰ مجازÙ‰، فعالیت تحسین برانگیزÙ‰ دارند. آن‌ها باید کیفیت تعامل با رسانه را بیاموزند. اگر به سواد رسانه‌اÙ‰ مسلح نشوند،بÙ‰‌دفاع هستند و دیگران آن‌ها را شکار مÙ‰‌کنند. ازاین رو، با توجه به کارکرد و اهمیت رسانه در شیوه‌هاÙ‰ انتقال پیام، باید از شیوه‌هاÙ‰ خلاقانه و هنرمندانه به‌صورت غیرمستقیم، پیامشان را به مخاطبان برسانند و در برابر هجوم‌بÙ‰‌امان منکران مهدوÙ‰، پاسخ‌هاÙ‰ مستند و مستدل ارائه کنند. دنیاÙ‰ استکبار، با ساخت فیلم‌هاÙ‰ مرتبط با اسلام و آخرالزمان، به جامعه جهانÙ‰ چنین القا مÙ‰‌کند که کسÙ‰ که مسلمانان منتظر او هستند، با حمله موشکÙ‰ مÙ‰‌خواهد غرب را نابود کند. آن‌ها با ساختن فرقه‌هاÙ‰ انحرافÙ‰ در قالب فیلم‌هاÙ‰ هالیوودÙ‰، مÙ‰‌خواهند آمریکا و نگاه لیبرال دموکراسÙ‰ را به‌عنوان منجÙ‰ معرفÙ‰ کنند. آن‌ها بسیارÙ‰ از کارهایشان را از طریق رسانه انجام مÙ‰‌دهند و اگر قرار باشد ما براÙ‰ این تحریف‌ها و تهدیدات پاسخÙ‰ داشته باشیم، بهترین ابزار، رسانه است که با بیان صحیح و منطقÙ‰، دلایل محکمه پسند ارائه شود. *    یاد فراوان امام عصر(عج) یاد کردن از محبوب عادت دیرینه منتظران عاشق است که چندÙ‰ منتظر محبوب خویش هستندØ› اما نتوانسته‌اند پس از مدتها انتظار او را ببینند و حال خود را لا اقل با یاد او و نام او آرام مÙ‰‌کنند. به یاد آوردن امام عصر و عنایت او به شیعیان با ذکر احادیث، کرامات، مقام امام و عنایت امام به شیعیان وظیفه دیگرÙ‰ است که منتظران واقعÙ‰ احساس مÙ‰‌کنند و بدین طریق همواره نام و یاد آن‌حضرت را زنده نگه مÙ‰‌دارند. امام علÙ‰(ع) فرمود: من احب شیئاÙ‹ لهج بذکره هرکس چیزÙ‰ را دوست بدارد، همواره نام آن‌را بر زبان دارد. و امام کاظم(ع) درباره غیبت امام زمان(عج) فرمود: یغیب عن ابصار الناس شخصه ولا یغیب عن قلوب المؤمنین ذکره خودش از دیدگان مردم پنهان مÙ‰‌شود، ولÙ‰ یاد او از دلهاÙ‰ مؤمنان مخفÙ‰ نمÙ‰‌شود. منتظران عاشق در دعاÙ‰ ندبه که زمزمه‌اÙ‰ عاشقانه است هر صبح جمعه با معشوق خویش ارتباط برقرار نموده و به یاد او سرشک از دیدگانشان جارÙ‰ مÙ‰‌گردانند. چه زیباست نغمه‌هاÙ‰ عاشقان مهدÙ‰ آن‌جا که مÙ‰‌گویند: عزیزÙŒ علیَّ  Ø£ن Ø£رÙ‰ الخلق و لاترÙ‰ و لا اسمع لک حسیساÙ‹ و لا نجوى؛ بسیار بر من سخت است که خلق را ببینم و تو را نبینم و از تو صدایÙ‰ نشنوم. هل من معین فاطیل معه العویل و البکاØ¡ هل من جزوع فاساعد جزعه اذا خلا هل قذیت عین فساعدتها عینÙ‰ علÙ‰ القذÙ‰ هل الیک یا ابن احمد سبیل فتلقÙ‰ هل یتصل یومنا منک بعده فنحظÙ‰ آیا کسÙ‰ هست که مرا یارÙ‰ کند تا به همراهÙ‰ او ناله و گریه را طولانÙ‰ کنم؟ آیا ناله‌کننده وبÙ‰‌تابÙ‰ هست که من با زارÙ‰ او را در هنگام تنهائیش یارÙ‰ و همراهÙ‰ کنم؟ آیا در چشمÙ‰ خار رفته است که چشم من در ناراحتÙ‰ و اشک با او همدردÙ‰ نماید؟اÙ‰ زاده احمد! آیا راهÙ‰ به‌سوÙ‰ تو هست که به ملاقات تو منتهÙ‰ گردد؟ آیا روز جدایÙ‰ ما به فرداÙ‰ وصال مÙ‰‌رسد که از آن حظ بریم؟ نکته شایان توجÙ‘ه این‌که: البته آن امام همام(عج) نیز از یاد شیعیان خویش غافل نیست و اگر ارتباط ما با یوسف زهرعج برقرار شود و در همه امور زندگÙ‰ به یاد و ذکر آن‌حضرت باشیم، به یقین مورد عنایت و لطف خاصÙ‘ه آن واسطه فیض الهÙ‰ قرار مÙ‰‌گیریم، چنان‌که در نامه آن‌حضرت به مرحوم شیخ مفید به این موضوع اشاره شده است. آن‌حضرت‌فرماید: انا غیر مهملین لمراعاتکم و لا ناسین لذکرکم ما از رسیدگÙ‰ به حال شما کوتاهÙ‰ نمÙ‰‌کنیم و یاد شما را از خاطر نمÙ‰‌بریم. عقیق