سایت نودیها :  در دنیای ترازوها وسایل فوق مدرن و دقیقی وجود دارد که حساس ترین و ناچیزترین وزن‌ها را محاسبه و مشخص می‌کندØ› ولی با این حال این چنین به نظر نمی‌رسد که این ترازوهای دقیق از عهده و توانایی محاسبه همه وزن‌ها بر آیند. این در حالی است که در روز قیامت خدای متعال با علم و آگاهی خود به احوال بندگان آگاه بوده و از کوچک‌ترین و ناچیزترین رفتارهای بشر باز خواست می‌کندØŒ خدای متعال در خصوص دقت حسابرسی روز قیامت می‌فرماید: «فÙŽمÙŽنÙ’ یÙŽعÙ’مÙŽلÙ’ مِثÙ’قالÙŽ ذÙŽرÙ‘ÙŽهٍ خÙŽیÙ’راÙ‹ یÙŽرÙŽهُ وÙŽ مÙŽنÙ’ یÙŽعÙ’مÙŽلÙ’ مِثÙ’قالÙŽ ذÙŽرÙ‘ÙŽهٍ شÙŽرًّا یÙŽرÙŽهُ؛الزلزله/Û·وÛ¸ پس هر کس هموزن ذرÙ‘ه‌‏اÙ‰ کار خیر انجام دهد آن را مى‌بیند! و هر کس هموزن ذرÙ‘ه‌‏اÙ‰ کار بد کرده آن را مى‌بیند!»،

«مثقال» در لغت هم به معنÙ‰ ثقل و سنگینÙ‰ آمدهØŒ و هم ترازویÙ‰ که با آن سنگینÙ‰ اشیاØ¡ را مى‏‌سنجندØŒ و در اینجا به همان معنÙ‰ اول است. براÙ‰ «ذره» نیز در لغت و کلمات مفسران تفسیرهاÙ‰ گوناگونÙ‰ ذکر شده است: گاه به معنÙ‰ مورچه کوچکØŒ و گاه گرد و غبارÙ‰ که وقتÙ‰ دست را بر زمین بگذاریم و برداریم به آن مى‌چسبدØŒ و گاه به معنÙ‰ ذرات بسیار کوچک غبار که در فضا معلق است و به هنگامÙ‰ که آفتاب از روزنه‌ه‏ایی به اطاق تاریک مى‌تابدØŒ آشکار مى‏‌شودØŒ تفسیر شده است.Û±

شدیدترین حسابرسی و اندازه‌گیری‌ها:

بر اساس آموزه‌های اسلامیØŒ هیچ انسانی در این دنیا یله و رها نبوده و تمام اعمال و رفتارهای او در مقابل شدیدترین کنترل‌ها قرار دارد. کوچکترین و ریزترین رفتار و عمل انسان در برابر دیدگان الهی پنهان نمی‌ماندØ› کما اینکه خدای متعال بارها خود را به بصیر و آگاه بودن به احوال بندگان معرفی فرموده است: «إِنÙ‘ÙŽ اللÙ‘ÙŽهÙŽ یÙŽعÙ’لÙŽمُ غÙŽیÙ’بÙŽ السÙ‘ÙŽماواتِ وÙŽ الْأَرÙ’ضِ وÙŽ اللÙ‘ÙŽهُ بÙŽصیرÙŒ بِما تÙŽعÙ’مÙŽلُونÙŽØ›حجرات/Û±Û¸ خداوند غیب آسمان‌ها و زمین را مى‏‌داند و نسبت به آنچه انجام مى‏‌دهید بیناست!». خدای متعال در زوایاÙ‰ قلب بندگان حضور داردØŒ و از آنچه در آن مى‏‌گذرد کاملاÙ‹ با خبر است. او از تمام اسرار اعماق زمین و غیب آسمان‌ها آگاه استØŒ بنابراین چگونه ممکن است از درون دل بندگان و نوع عملکرد و رفتار ایشان در خفا و آشکار بی‌خبر باشدØŸÛ² در آیه دیگر خدای متعال در خصوص علم و آگاهی خود به احوال بندگان می‌فرماید: «أَلا إِنÙ‘ÙŽ لِلÙ‘ÙŽهِ ما فِی السÙ‘ÙŽماواتِ وÙŽ الْأَرÙ’ضِ قÙŽدÙ’ یÙŽعÙ’لÙŽمُ ما Ø£ÙŽنÙ’تُمÙ’ عÙŽلÙŽیÙ’هِ وÙŽ یÙŽوÙ’مÙŽ یُرÙ’جÙŽعُونÙŽ إِلÙŽیÙ’هِ فÙŽیُنÙŽبِّئُهُمÙ’ بِما عÙŽمِلُوا وÙŽ اللÙ‘ÙŽهُ بِکُلِّ شÙŽیْ‏ءٍ عÙŽلیمٌ؛نور/Û¶Û´ آگاه باشید که براÙ‰ خداست آنچه در آسمان‌ها و زمین است او مى‏‌داند آنچه را که شما بر آن هستیدØŒ و (مى‏ داند) روزÙ‰ را که بسوÙ‰ او بازمى‏‌گردند و (در آن روز) آنها را از اعمالÙ‰ که انجام دادند آگاه مى‏‌سازد و خداوند به هر چیزÙ‰ داناست!».

ایستگاه اندیشه قرآنی(کمی تØ£مل)

قابل توجه اینکه در این آیهØŒ سه بار بر روÙ‰ علم خدا نسبت به اعمال انسان‌ها تکیه شده است و این به خاطر آن است که انسان هنگامÙ‰ که احساس کندØŒ کسÙ‰ به طور دائم مراقب او استØŒ و ذره‌اÙ‰ از پنهان و آشکارش بر او مخفÙ‰ نمى‏‌ماند. این اعتقاد و باور اثر تربیتÙ‰ فوق‌العاده روÙ‰ او مى‏‌گذارد و ضامن کنترل انسان در برابر انحرافات و گناهان است.Û³ در آیه دیگرØŒ خدای متعال شیوه و روش دقیق حسابرسی بندگان را این چنین متذکر شده و بیان می‌فرماید: «یا بُنÙŽیÙ‘ÙŽ إِنÙ‘ÙŽها إِنÙ’ تÙŽکُ مِثÙ’قالÙŽ حÙŽبÙ‘ÙŽهٍ مِنÙ’ خÙŽرÙ’دÙŽلٍ فÙŽتÙŽکُنÙ’ فی‏ صÙŽخÙ’رÙŽهٍ Ø£ÙŽوÙ’ فِی السÙ‘ÙŽماواتِ Ø£ÙŽوÙ’ فِی الْأَرÙ’ضِ یَأْتِ بِهÙŽالقمان/۱۶؛ اÙ‰ پسرک منØŒ اگر عملِ تو هموزن دانه خÙŽردلÙ‰ و در تخته‏ سنگÙ‰ یا در آسمان ها یا در زمین باشدØŒ خدا آن را مى‏‌آورد.»

«خردل» گیاهÙ‰ است که داراÙ‰ دانه‏ هاÙ‰ سیاه بسیار کوچکÙ‰ است که در کوچکÙ‰ و حقارت ضرب المثل است.

اشاره به اینکه اعمال نیک و بد هر قدر کوچک و کم ارزشØŒ و هر قدر مخفÙ‰ و پنهان باشدØŒ همانند خردلÙ‰ که در درون سنگÙ‰ در اعماق زمینØŒ یا در گوشه‌‌اÙ‰ از آسمان ها مخفÙ‰ باشدØŒ خداوند لطیف و خبیر که از تمام موجودات کوچک و بزرگ و صغیر و کبیر در سراسر عالم هستÙ‰ آگاه است آن را براÙ‰ حسابØŒ و پاداش و کیفر حاضر مى‏‌کندØŒ و چیزÙ‰ در این دستگاه گم نمى‌شود! ضمیر در آنها به حسنات و سیئات و اعمال نیک و بد باز مى‏‌گردد.

پرونده سیاه و سنگین زندگی اداری بعضی افراد

با توجه به آیات تکان دهنده‌ای که خدای متعال در خصوص محاسبه و حسابرسی دقیق اعمال بندگان بیان می‌داردØŒ حال و روز و رفتارهای ما انسان‌ها در مسئولیت و مشاغلی که بر عهده داریم دیدنی استØ› چرا که با کمی دقت و بررسی در نوع عملکرد خود متوجه می‌شویم که هیچ توجهی به این آیات الهی نداشته و رفتار ما با هیچ قانون اخلاقی و قرآنی همخوانی ندارد. در ادامه به بعضی از رفتارهای سوØ¡ افراد در حیطه اداری اشاره می‌کنیم.

گناهان سنگین و رایج اداری:

Û±- سوØ¡ استفاده نابجا و غیرقانونی و غیر شرعی از موقعیت شغلی و امکانات دولتی و بیت‌المال: بهترین مصداق این دسته افراد کسانی هستند که در سمت‌های دولتی به جای خدمتگزاری و حفظ بیت‌المال برای خود کیسه می‌دوزند و با توجیهات غیر موجهØŒ حقوق‌های چند ده میلیونی را برای خود تجویز می‌کنند. این در حالی است که پایین‌ترین قشر جامعه برای جزئی‌ترین مایحتاج خود گرفتار و ناتوان هستند. در کتاب شریف نهج البلاغه امام علی(ع) کسانی را که با بی‌تقوایی به بیت‌المال دست درازی می‌کنند را به شتر تشبیه می‌نماید: حضرت می‌فرماید: «یÙŽخÙ’ضÙŽمُونÙŽ مÙŽالÙŽ اللÙ‘ÙŽهِ- خÙŽضÙ’مَ‏ خِضÙ’مÙŽهÙŽ الْإِبِلِ نِبÙ’تÙŽهÙŽ الرÙ‘ÙŽبِیع‏؛۴ بعضی از افراد مثل شتری که به علف تازه‌ بهاری رسیده استØŒ مال خدا و بیت المال را می‌خورند.» در زمان حال نیز عده‌ای به درست و یا غلط از روش قانونی یا غیر قانونی به بهانه واهی به خود این اجازه را می‌دهند که از بیت‌المال کشور بیشترین و غیر متعارف‌ترین حقوق را به جیب بزنند. در حالی که در همین جامعه بسیاری از افراد گرفتار مخارج سنگین و غیر قابل تحمل گرانی و تورم هستند.

Û²-کم‌کاری و سستی در انجام وظایف و مسئولیت‌ها: به راستی بعضی افراد در انجام مسئولیت و وظایف محولهØŒ مصداق بارز کم فروشان هستندØŒ کم فروشانی که خدای متعال در توصیف آنان می‌فرماید: « وÙŽیÙ’لÙŒ لِلÙ’مُطÙŽفِّفینÙŽ الÙ‘ÙŽذینÙŽ إِذÙŽا اکÙ’تالُوا عÙŽلÙŽÙ‰ النÙ‘ÙŽاسِ یÙŽسÙ’تÙŽوÙ’فُونÙŽ وÙŽ إِذا کالُوهُمÙ’ Ø£ÙŽوÙ’ وÙŽزÙŽنُوهُمÙ’ یُخÙ’سِرُونÙŽ Ø£ÙŽ لا یÙŽظُنُّ أُولئِکÙŽ Ø£ÙŽنÙ‘ÙŽهُمÙ’ مÙŽبÙ’عُوثُونÙŽØ› مطففین/آیاتÛ´-Û± واÙ‰ بر کم‏‌فروشان! آنان که وقتÙ‰ براÙ‰ خود پیمانه مى‏‌کنندØŒ حق خود را بطور کامل مى‌گیرند اما هنگامÙ‰ که مى‏‌خواهند براÙ‰ دیگران پیمانه یا وزن کنندØŒ کم مى‌‌گذارند! آیا آنها گمان نمى‏‌کنند که برانگیخته مى‏‌شوند». کم نیستند صاحب منصب‌هایی که هر گاه می‌خواهند وظایف و مسئولیت‌های خویش را انجام دهند با سستیØŒ تنبلی و بهانه تراشی به راحتی از خود سلب مسئولیت می‌کنند ولی هرگاه می‌خواهند کار دیگران را حسابرسی نمایند از کوچکترین خطا و اشتباهات نمی‌گذرند.

خدای متعال با فرا خواندن این افراد به روز قیامتØŒ ایشان را از کم فروشی‌های مدرن باز می‌دارد. روزÙ‰ که مردم از قبرها برمى‏‌خیزندØŒ و در پیشگاه رب العالمین حاضر مى‌شوند «یÙŽوÙ’مÙŽ یÙŽقُومُ النÙ‘ÙŽاسُ لِرÙŽبِّ الÙ’عالÙŽمِینَ»۵ یعنÙ‰ اگر آنها قیامت را باور مى‌داشتند و مى‌دانستند حساب و کتابÙ‰ در کار استØŒ و تمام اعمالشان براÙ‰ محاکمه در آن دادگاه بزرگ ثبت مى‌شودØŒ و هر کس به اندازه سر سوزنÙ‰ کار نیک و بد کردهØŒ نتیجه آن را در آن روز عظیم مى‏‌بیندØŒ هرگز چنین ظلم و ستم نمى‌‌‌کردندØŒ و حقوق افراد را پایمال نمى‌ساختند.Û¶

Û³-دزدی‌های مدرن و اداری: ماندن در اداره در ساعات غیر اداری و گرفتن اضافه کاری به سبب انجام ندادن کار در ساعات ادرای. بر اساس روایات اسلامی این چنین مال و دارایی دارای برکت نیست و تنها چیزی که نصیب صاحب خود می نماید آتش جهنم است. کما اینکه در کتاب کافی از امام هادی (علیه السلام)این چنین نقل شده است: «اِنÙ‘ÙŽ الحÙŽرامÙŽ لا یÙŽنمÙ‰ وÙŽ اِن نÙŽمÙ‰ لا یُبارÙŽکُ لÙŽهُ فیهِ وÙŽ ما اÙŽنفÙŽقÙŽهُ لÙŽم یُؤجÙŽر عÙŽلÙŽیهِ وÙŽ ما خÙŽلÙ‘ÙŽÙ€فÙŽهُ کانÙŽ زادÙŽهُ اِلÙŽÙ‰ النÙ‘ارِ؛۷ به راستÙ‰ که حرامØŒ افزایش نمÙ‰ ‏یابد و اگر افزایش یابدØŒ برکتÙ‰ ندارد و اگر انفاق شودØŒ پاداشÙ‰ ندارد و اگر بماندØŒ توشه ‏اÙ‰ به سوÙ‰ آتش خواهد بود».

Û´-انجام دادن کارهای شخصی و غیر مرتبط با مسئولیت و وظایف محوله: کم نیستند افرادی که در ساعت کاری به جای انجام وظایف محوله به پرداختن به کارهای شخصی همچون مطالعه خبرگزاری‌ها و چک کردن ایمیل و حساب‌های شخصی... می پردازند این در حالی است که در قبال آن ساعت کاری حقوق بیت المال را دریافت می‌نمایند. بی شک این چنین رویکرد نا درست و غیر قانونی نیز به شباهت به دزدی و کم‌کاری نیست. چرا که در قبال ساعتی که حقوق دریافت می‌کند کاری انجام نداده است.

Ûµ-اختلاسØŒ جعل و خیانت در امانتØŒ رانت و ویژه خواری: وظایف و مسئولیت‌های اداری همانند امانتی در اختیار افراد قرار گرفته‌اندØŒ لذا نباید از این موقعیت در راستای منافع شخصی و خصوصی خود از آن استفاده کرد. منصب‌ها و موقعیت‌های اداری در واقع امانت‌هایی هستند که سزاوار است به درستی از عهده آنها بر آمد. در اهمیت امانت‌داری در منابع روایی از امام علی(ع)نقل شده است: «أَربÙŽعÙŒ مÙŽن أُعطیÙŽهُنÙ‘ÙŽ فÙŽقÙŽد أُعطÙ‰ÙŽ خÙŽیرÙŽ الدُّنیا و ÙŽالخِرÙŽهِ صِدقُ حÙŽدیثٍ و ÙŽØ£ÙŽداءُ Ø£ÙŽمانÙŽهٍ وÙŽ عِفÙ‘ÙŽهُ بÙŽطنٍ و ÙŽحُسنُ خُلقٍ؛۸ چهار چیز است که به هر کس داده شود خیر دنیا و آخرت به او داده شده است: راستگویى، اداØ¡ امانتØŒ حلال خورÙ‰ و خوش اخلاقى».

پی‌نوشت‌ها:

Û±. تفسیر نمونهØŒ ج‏۲۷، ص: Û²Û²Û¸

Û². تفسیر نمونه: ج‏۲۲، صÛ²Û±Û¹.

Û³. همان: ج‏۱۴، صÛµÛ¶Û¹.

Û´. نهج البلاغه (للصبحی صالح): صÛ´Û¹.

Ûµ.مطففین/Ûµ

Û¶. همان: ج‏۱۷، صÛµÛ±.

Û·. کافÙ‰(ط-الاسلامیه) ج ۵، ص ۱۲۵، حÛ·.

Û¸. شرح آقا جمال خوانساری بر غررالحکم و دررالکلم ج۲، ص۱۵۱، حÛ²Û±Û´Û²

فارس