سلامت و درمان - بیماری ها

آنچه که در این مقاله به آن می پردازیم «انگل های گوارشی» از دیدگاه طبÙ‘ قدیم هستندØ› در واقع منظور ما از انگلØŒ کرم های گوارشی قابل مشاهده(مثل کرم کدوØŒ آسکاریسØŒ کرمک و ...) بوده سایر بیماری های انگلی دستگاه گوارش که ناشی از عوامل میکروسکوپی هستند(مثل ژیاردیاØŒ آمیبØŒ شیگلا و ...) موضوع بحث ما نیستند. در طبÙ‘ قدیمØŒ معمولاÙ‹ مشکلات ناشی از انگل های میکروسکوپی در حیطه درمان انواع اسهال ها و مانند آن مورد بحث قرار می گیرند.

 مطالب درادامه

چرا این روزها مردم بیشتر دچار بیماری های انگلی می شوندØŸ

 

دلیل این امر واضح استØŒ به همان دلیل که ما در این دوره و زمانه بیشتر سرما می خوریم بیشتر هم دچار انگل های گوارشی می شویم. در واقع سیستم ایمنی و ارتش دفاعی بدن ما نسبت به نسل های قبلی ضعیف تر شده است و به همین دلیلØŒ همان طور که توان مقابله با ویروس ها را ندارد و مکرÙ‘را سرما می خوردØŒ توان کشتن انگل ها را نیز ندارد و به همین جهت شاهد آن هستیم که این روزها – و علیرغم ارتقای ظاهری سطح بهداشت – شیوع انگل های گوارشی بسیار زیاد شده است به نحوی که دیگر نمی توان آن را یک بیماری دانست که در کودکان شایع تر استØ› بلکه بسیاری از ما بزرگترها نیز – چه بدانیم و چه ندانیم – دچار این مشکل هستیم.

 

نکته جالب این جاست که اطبÙ‘ای قدیم – مثلاÙ‹ جناب ابن سینا در کتاب قانون – اعتقاد دارند که اصلی ترین دلیل وجود کرم های گوارشیØŒ افزایش بلغم در معده و روده هاست. دقÙ‘ت در خوراکی های مصرفی مردم این دوره و زمانه نشان می دهد که مصرف غذاهای سرد و رطوبتی(یعنی همان غذاهای بلغم زا) بسیار گسترش یافته است(مثل گوشت های سفیدØŒ انواع لبنیاتØŒ برنجØŒ افراط در مصرف میوه ها و سالادها و ...) و این افزایش مصرف غذاهای بلغمیØŒ هم بنابر نظر طبÙ‘ قدیم و هم بنابر عقیده طبÙ‘ جدید(چون مصرف زیاد غذاهای بلغم زا باعث کاهش توان سیستم ایمنی بدن است) می تواند باعث گسترش انگل های گوارشی شود.

 

یک پیشنهاد: اگر دوست داشتید مقاله«بچÙ‘ه ام زیاد سرما می خوردØŒ چه کنمØŸ» را مطالعه کنید تا قصÙ‘ه پر غصÙ‘ه ضعف سیستم ایمنی خودمان و بچÙ‘ه هایمان را بهتر درک کنید.

 

 

علایم و نشانه هایی که می توانند دلالت بر وجود انگل های گوارشی کنند:

 

- آبریزش از دهان به ویژه به هنگام خواب.

 

- لب های بیمار در شب هاØŒ تر و رطوبتی و در روزها خشک استØ› به نحوی که بیمار ممکن است با زبان خود لب هایش را به تناوب تر کند.

 

- اختلالات عصبی از جمله پرخاشگری و عصبانیت یا حالات شبیه به افسردگی.

 

- سایش دندان ها بر روی هم(دندان قروچÙ‘ه)ØŒ به ویژه در هنگام خواب.

 

- خمیازه کشیدنØŒ حرف زدن و یا فریاد کشیدن در خواب.

 

- اگر بیمار را از خواب بیدار کنید آزرده خاطر می شود(در حدÙ‘ غیر معمول).

 

- حالت تهوÙ‘ع به ویژه به هنگام غذاخوردن.

 

- بعضی بیماران اشتهای بسیار کمی دارند و بعضی به عکس پرخور می شوند. دسته دوÙ‘م معمولا گرسنگی زودرس و مکرÙ‘ر دارند.

 

- لاغری بدون دلیل حتÙ‘ی علیرغم پرخوری ظاهری.

 

- تشنگی و عطش بدون دلیل.

 

- دردهای شکمی.

 

- وجود عرق سرد و بدبو.

 

- سیاهی متغیÙ‘ر و کم و زیاد شونده دور چشم.

 

- خارش مقعد: این علامت معمولاÙ‹ ویژه کرم های مقعدی ریز(اکسیور) است. حرکت و تخمگذاری کرم اکسیور مادÙ‘ه در اطراف خروجی مقعدØŒ باعث خارش می شود. نکته مهم در مورد این علامت آن است که بزرگسالانی که دچار اکسیور هستند به علÙ‘ت کاهش حسÙ‘اسیت گیرنده های مقعدی معمولاÙ‹ خارش را احساس نمی کنند. بنابراین نبود خارش دلیل بر عدم ابتلا به این نوع انگل نیست.

 

- گاهی به دلیل تغذیه انگل از مواد غذایی موجود در رودهØŒ بیمار مبتلا به کم خونی می شود.

 

- به همان دلیل فوقØŒ ممکن است بیماری که دچار انگل های گوارشی استØŒ مشکلاتی مانند ضعف و خستگی و کمبود انرژی را نیز تجربه کند.

 

- علامت هایی مثل اسهال غیرقابل توجیه و مزمن و یا دفع سریع موادÙ‘ غذایی از دستگاه گوارش بعد از تغذیه هم می توانند ناشی از وجود انگل های گوارشی باشند.

 

تذکÙ‘ر مهم: این نشانه ها تنها راهنماهایی برای هدایت پزشک به تشخیص صحیح هستند و نه نبودن آنهاØŒ ابتلا به انگل را به طور کامل منتفی می کند و نه حضور آنها لزوما به معنای ابتلا به انگل گوارشی است. بنابراین تشخیص نهایی به عهده پزشک مجرÙ‘ب است. نکته دیگر این که معمولا تمام این علایم با هم دیده نمی شوند و در هر شخصی ممکن است یک یا چند علامت دیده شود.

 

نکات درمانی و داروها

 

درمان انگل های گوارشیØŒ هم در طبÙ‘ جدید و هم در طبÙ‘ قدیم معمولاÙ‹ به صورت موردی و تخصÙ‘صی(بر اساس نوع انگل) صورت می گیرد. طبیعتاÙ‹ این روش های درمانی قابل طرح در مقاله ای که برای عموم نگاشته می شود نیست و در صورت طرح هم اجرای آن برای عموم مردم سخت استØ› لذا سعی می کنیم راهکارهایی را به شما ارایه کنیم که ساده و قابل اجرا و در عین حال کارآمد و موثÙ‘ر باشند.

 

- مهم ترین نکته در پیشگیری و درمان بیماری های انگلیØŒ افزایش توان سیستم ایمنی بدن است. چون این مقوله بسیار مفصÙ‘ل است به شما باز هم پیشنهاد می کنم که مقاله «بچÙ‘ه ام زیاد سرما می خوردØŒ چه کنمØŸ» را مطالعه کنید.

 

- کاهش میزان مصرف غذاهای بلغم زا(یعنی غذاهایی که طبع سرد و رطوبتی دارند یا در بدن باعث این مساله می شوند) از راه های مهم جهت کاهش بار انگلی روده هاست. برخی از این غذاها عبارتند از:

 

اکثر لبنیات به ویژه ماستØŒ بسیاری از غذاهای مصنوعی و کارخانه ایØŒ برنجØŒ ماکارونیØŒ بسیاری از میوه ها(میوه های سرد و رطوبتی مثل خیار و کاهو و هندوانه و ... اگر به صورت افراطی و غیراصولی مصرف شوند) و ...

 

- سیر: سیر یک ابرقدرت در مقابله با انگل هاست. بهترین روش برای انگل کشیØŒ مصرف سیر خام است. این کار را به هر نحوی که می خواهید انجام دهید و از نتیجه کار مطمین باشید. البته در مورد بچÙ‘ه های کوچکتر پیشنهاد ما این است که دو حبه سیر را در یک لیوان شیرØŒ خوب بجوشانید و با عسل شیرین کنید و این جوشانده خوش طعم را قبل از خواب به طفل بدهید تا کرم دفع شود.

 

- سرکه: سرکه نیز در توان انگل کشیØŒ هماورد سیر است. پیشنهاد می کنیم که روزی 3-2 بار و هر بار 3 تا 4 قاشق غذاخوری یا مربÙ‘اخوری(بسته به سنÙ‘ و سال و جثÙ‘ه بیمار) سرکه بخورید. بهتر است از سرکه انگور خانگی برای درمان استفاده کنید. در صورتی که به دلایلی مثل مشکلات گوارشی قادر به استفاده از سرکه به این شکل نیستندØŒ آن را با کمی آب مخلوط کنید. اولویت در مصرف سرکهØŒ ناشتا خوردن آن است. 

 

یک راه ساده برای درمان انگل های گوارشی آن است که هر شب بیست عدد نخود آبگوشتی را در سرکهØŒ خیسانده صبح ناشتا نخودها و سرکه باقیمانده را بخورید و تا ظهر چیز دیگری نخورید.

 

- پیاز: می توانید هر شب یک پیاز متوسÙ‘ط را رنده کرده در یک لیوان آبØŒ خیسانده صبح ناشتا صاف کرده و عصاره حاصل را میل کنید.

 

- هسته مرکÙ‘بات: اگر مشکل انگل های گوارشی اذیتتان می کند از این به بعد هسته پرتقال های مصرفی را دور نیندازید. آنها را جمع و خشک و آسیاب کنید و داخل کپسول ریخته شبی یک کپسول تا درمان کامل مصرف کنید.

 

- تخم کدو:  تخم کدوØŒ دافع کرم کدوست. بزرگسالان می توانند ÛµÛ° تا Û±Û°Û° گرم تخم کدو را آسیاب کرده با Û²Û°Û° گرم عسل مخلوط و صبح ناشتا یک قاشق غذاخوری میل کنند. راه ساده تر این است که روزی یک قاشق غذاخوری تخم کدوی خام را خوب بجوید و میل کنید. در مورد خردسالان بهتر است از مغز تخم کدو استفاده کنید. مقداری مغز تازه تخم کدو را کوبیدهØŒ هم وزن آن عسل اضافه و مخلوط کنید و یک قاشق چای خوری قبل از خواب به کودک بخورانید.

 

- بومادران: این گیاه تلخ امÙ‘ا بسیار پرخاصیت برای دفع انواع انگل های گوارشی مفید است. مقداری از آن را آسیاب کرده با سه برابر عسلØŒ مخلوط و صبح های ناشتاØŒ یک قاشق غذاخوری میل کنید.

 

- زنیان: به روشی مشابه بومادران قابل استفاده است.

 

- سگبینج و آنغوزه: این دو صمغ گیاهی نیز روی انواع کرم های گوارشی تاثیر می گذارند. می توانید آنها را با چند برابر عسل مخلوط و مصرف کنید.

 

- سیاهدانه: سیاهدانه یک شاه داروست که تقریبا در درمان هر بیماری کاربرد دارد. برای دفع انگل های گوارشی نیز آن را آسیاب کرده هر روز نصف قاشق چایخوری از آن را با دو سه قاشق غذاخوری سرکه انگور خانگی مخلوط و میل کنید.

 

نکته: با توجه به این که خاصیت دارویی سیاهدانه پس از آسیاب کردن رو به کاهش می رودØŒ هربار تنها به اندازه مصرف چند روز از آن را آسیاب کنید.

 

- برنگ کابلی: از بهترین انگل کش هاست. آن را آسیاب کرده با مقدار مساوی عسل مخلوط و صبح ناشتا یا قبل از خوابØŒ یک قاشق غذاخوری میل کنید.

 

- آرد نخود خام: این دارو برای دفع انگل اکسیور(کرمک) بسیار کمک کننده است. روش استفاده به این نحو است که مقداری نخود آبگوشتی را به صورت خشکØŒ آسیاب کنید(یا این که آرد نخود خام را به صورت آماده از عطاری ها تهیه کنید)ØŒ سپس مقداری پنبه را فتیله کرده در آب خیسانده در آرد نخود بغلتانید تا آردØŒ کاملا به پنبه بچسبد. حالا این پنبه را شیاف بگذارید. این کار را بهتر است شبهاØŒ قبل از خواب و بعد از تخلیه دستگاه گوارش انجام دهید. راه دیگر این است که آرد نخود را داخل کپسول ریختهØŒ کپسول را به صورت شیاف استفاده کنید.

 

این کار برای افراد بزرگسال و کودکان عینا قابل اجراست. برای کودکان که ممکن است در مقابل این کار مقاومت کنند می توانید در خواب شیاف بگذارید.

 

- نمک: به همان صورت که در مورد آرد نخود خام گفته شدØŒ برای درمان کرمک قابل استفاده است.

 

- صبر زرد: داروی بسیار خوب امÙ‘ا خطرناکی است. تنها به صورت موضعی و برای دفع کرمک می توانید به این شکل از آن استفاده کنید: صبر زردØŒ نیم تا یک گرمØ› زرده تخم مرغ(ترجیحا محلÙ‘ی)ØŒ 1 عدد Ø› و آب نیم گرمØŒ 50 تا 100 گرم. این مواد را با هم مخلوط و تنقیه کنید .

 

راه دیگر استفاده از صبرزرد آن است که آن را مخلوط با ربÙ‘ به یا ربÙ‘ سیب روی شکم ضماد کنید که در این حالتØŒ در درمان انواع انگل ها مفید است.

 

- داروهای ساده ای مانند تخم کرفسØŒ رازیانهØŒ زیره(به صورت بوداده)ØŒ زنجبیلØŒ افسنتینØŒ نیلوفرØŒ پونهØŒ نعناع و ... هم اثرات ضدÙ‘ انگلی خوبی دارند. از آنها می توانید به صورت دم کرده یا جوشانده استفاده کنید.

 

- داروهای سرد مزاج: اکثر داروهای ضدÙ‘انگلØŒ طبیعتی بسیار گرم دارند. اگر کسی به هر دلیل(از جمله مزاج گرم خود)ØŒ قادر به مصرف آنها نیست می تواند از این داروها استفاده کند:

 

* گشنیز: بهتر است مخلوط با ماست یا سکنجبین یا به صورت آب پز مصرف شود.

 

* سماق: آن را در آب خیسانده تفاله اش را فشار داده جدا کنید و آب آن را میل کنید.

 

* تخم خرفهØŒ خارخسک و برگ درخت هلو هم خاصیت ضدÙ‘ انگلی دارند و بهتر است با دوغ یا آب گرم یا سکنجبین مصرف شوند.

 

* تمشک: آب آن را گرفته مصرف کنید.

 

 

چند نکته مهم:

 

- بهترین زمان مصرف داروهای ضدÙ‘انگلØŒ دروقت خالی بودن شکم است.

 

- اکثر داروهایی که مزÙ‘ه تلخی دارند(به ویژه اگر طبع گرمی داشته باشند)ØŒ خاصÙ‘یت ضدÙ‘ انگلی هم دارند.

 

- اگر در کنار استفاده از داروهای ضدÙ‘ انگلØŒ داروهای مسهل هم به بیمار داده شود اثر درمان بسیار زیاد خواهد شد.

 

- بسیاری از داروهای ضدÙ‘ انگلØŒ می توانند اثرات نامطلوبی روی جنین داشته باشند. لذا مادران باردار باید حتما با مشورت پزشک باتحربه نسبت به استفاده از این داروها اقدام کنند.

 

- درمان انگل باید تا مدÙ‘تی پس از رفع علایم بالینی ادامه پیدا کند تا تخم های انگل موجود در دستگاه گوارش نیز نابود و دفع شوند. به نظر می رسد سه هفتهØŒ زمان مناسبی برای اکثر انگل هاست.

 

- چنان که گفته شدØŒ ملاک کفایت درمان رفع علائم بالینی است و نه دیدن انگل دفع شده در مدفوع.

 

- بهتر است که درمان انگل در هر خانواده به صورت دسته جمعی انجام شود و کسانی نیز که فاقد علامت هستندØŒ مدÙ‘تی از داروهای ضدÙ‘انگل استفاده کنند.

 

- به جهت تلخ بودن بسیاری از داروهای ضدÙ‘ انگلØŒ استفاده از آسیاب شده آنها در کپسول هم می تواند مدÙ‘نظر مصرف کنندگان باشد.

 

- عرقیات این داروها اگرچه اثر داروی خشک را ندارند امÙ‘ا در صورت ضرورت قابل استفاده اند.

 

 

  نکات بهداشتی که در کم شدن میزان ابتلا به انگل ها موثÙ‘رند:

 

-  پرهیز از مصرف غذاهای بلغم زا و رطوبتی به ویژه در طول دوره درمان.

 

- رعایت بهداشت فردی ازجمله شستشوی دست ها به ویژه پس از استفاده از توالت.

 

- عدم استفاده از غذاهای خارج از خانه.

 

- ضدÙ‘ عفونی کردن مناسب سبزی ها: یشنهاد ما این است که سرکه انگور خانگی را با هفت برابر آب رقیق کرده به عنوان محلول ضدÙ‘ عفونی استفاده کنید.

 

- استفاده‌ از آب‌آشامیدنی‌ سالم‌ و بهداشتی.

 

آیا منفی شدن آزمایش انگلØŒ رد کننده ابتلا به بیماری استØŸ

 

پاسخ این سوال منفی است. آزمایش مدفوع برای تشخیص انگل به صورت سه تایی انجام می شود. چراکه به لحاظ علمی در هربار آزمایشØŒ حدود سی درصد احتمال یافت شدن انگل وجود دارد و با انجام سه باره آنØŒ احتمال یافتن انگل(در صورت وجود) به حدود صد در صد می رسد. امÙ‘ا با این حال به تجربه دیده ام که به این گونه آزمایش ها اعتماد چندانی نمی توان کرد. توصیه بنده این است که اگر به وجود انگل گوارشی مشکوک هستید یک دوره درمانی را انجام دهید. اکثر درمان های گفته شده فاقد عارضه مهمی هستند.

 

یک فرمول پیشنهادی برای دفع انواع انگل ها

 

بنده داروهای اسفندØŒ برنگ کابلیØŒ زنیانØŒ آنغوزهØŒ سگبینج و سیاهدانه را با مقدار مساوی مخلوط و آسیاب کرده به صورت کپسول در اختیار بیمارانم قرار می دهم که تقریبا در تمام مواردØŒ پاسخ درمانی خوبی را به دنبال دارد. در صورت تمایل و امکانØŒ این فرمول را امتحان کنید. علاوه بر اثر ضدÙ‘ اگلیØŒ این داروØŒ اشتهاآوری بسیار قوی به ویژه در مورد کودکان است. این دارو را بزرگسالان شبی یک کپسول بزرگ و کودکان شبی یک کپسول کوچک تا سه هفته مصرف کنند.

 

نکته 1: اکثر داروهای فوق به تنهایی هم انگل کش های خوبی هستند ولذا اگر همه آنها را پیدا نکردید با یک یا چند عدد از آنها هم می توانید دارو را آماده کنید.

 

نکته 2: کپسول خالی از طریق بسیاری از عطÙ‘اری ها قابل تهیه است با این حال اگر نتوانستید کپسول خالی پیدا کنیدØŒ دارو را پس از آسیاب کردن با کمی عسلØŒ مخلوط و به صورت خمیری سفت درآورده قرص های کوچکی از آن بسازید و در ظرفی داخل یخچال نگهداری و از آنها استفاده کنید.

 

یک راه حلÙ‘ مناسب دیگر

 

در جایی(giahdarman.blogfa.com) این درمان را دیدم و به نظرم مناسب آمد امÙ‘ا هرگز در مورد کودکان و زنان باردار انجام ندهید:

 

1- به جای نهارØŒ یک سوپ پر از آلو و قره قروت و تخم شنبلیله میل کنید.(البته انتظار خوشمزه بودن از آن نداشته باشید!)

2- به جای شامØŒ دو قاشق غذاخوری  سر صاف گل سرخ(محمÙ‘دی) پودر شده را در یک کاسه دوغ ترش ریختهØŒ در آن نان خرد کرده میل کنید.

 

این کار باعث می شود که بعد از چند ساعتØŒ دچار دل پیچه و اسهال شوید. این حالت را تحمل کنید چون علاوه بر دفع انگل هاØŒ معده را هم دبÙ‘اغی می کند. بهتر است تا دو سه هفته و هرهفته یک بارØŒ این درمان را تکرار کنید. اگر با این کار دچار اسهال نشدیدØŒ میزان گل سرخ را افزایش دهید.

 

معرÙ‘فی دو شربت فواکه ضدÙ‘انگل

(به نقل از: موسوى، محمدØŒ مجموعه پیک شفاØŒ 12جلدØŒ کانون پژوهش - اصفهانØŒ چاپ: دومØŒ 1388 ه.ش. صص 12 و 13.با استفاده از نرم افزار کتابخانه جامع  طبØŒ از انتشارات مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی)

 

شربت فواکه ضد انگل‏

 

علاوه بر دفع انگل رطوبات اضافÙ‰ را از بین بردهØ› باعث تقویت عضلات در بیماری هاÙ‰ سرد مانند روماتیسم مÙ‰‏ شودØŒ معده و امعاØ¡ را ضد عفونÙ‰ کرده و میکروب معده را نابود مÙ‰‏ سازد و به عنوان یک مکمل در افراد چاق باعث لاغرÙ‰ مÙ‰ ‏شود.

 

عرقیات: زنیانØŒ زیرهØŒ کرفسØŒ کلپورهØŒ بومادرانØŒ گشنیزØŒ برگ شفتالو از هرکدام یک شیشه.

 

آب‏ میوه‏ ها: انارØŒ زرشکØŒ گریپ‏ فروتØŒ تمشکØŒ گوجه‏ سبزØŒ شفتالو نیمه ‏رسیدهØŒ هلو نیمه رسیده از هرکدام 250 گرم.

 

طرز تهیه: آب‏ میوه‏ ها و عرقیات را 10 دقیقه روÙ‰ شعله ملایم بجوشانیدØŒ سپس مقدارÙ‰ عسل و یا شکر و یا قند به اندازه ‏اÙ‰ که شیرین شود وارد کرده و 10 دقیقه دیگر بجوشانید. نصف قاشق چایخورÙ‰ زعفران سائیده اضافه و 10 دقیقه دیگر بجوشانید. در یخچال نگهدارÙ‰ کنید. روزانه بین 1 تا 3 استکان میل کنید.

 

شربت فواکه ضد انگل دیگر

 

تØ£ثیرات دیگر مانند شربت قبلÙ‰ است.

 

عرقیات: بومادرانØŒ درمنهØŒ سدابØŒ برگ هلوØŒ شفتالوØŒ شاه‏ترهØŒ افسنتین از هرکدام یک شیشه.

 

آب‏ میوه‏ ها: انارØŒ کنارØŒ خارک (خرماÙ‰ نارس)ØŒ زرشکØŒ سیب کالØŒ تمشک یا زالزالکØŒ انگور میخوش از هرکدام 250 گرم.

 

طرز تهیه: آب‏ میوه‏ ها و عرقیات را 10 دقیقه روÙ‰ شعله ملایم بجوشانیدØŒ سپس مقدارÙ‰ عسل و یا شکر و یا قند به اندازه‏اÙ‰ که شیرین شود وارد کرده و 10 دقیقه دیگر بجوشانید. نصف قاشق چایخورÙ‰ زعفران سائیده اضافه و 10 دقیقه دیگر بجوشانید. در یخچال نگهدارÙ‰ کنید. روزانه بین 1 تا 3 استکان میل کنید.

تذکÙ‘ر: مقادیر مصرفی این شربت ها برای بزرگسالان است و برای کودکان به تناسبØŒ کمتر استفاده می شود.

منبع : طب شیعه