نودیها:دکتر رضا منتظرØŒ پزشکØŒ پژوهشگر و مؤلف طب ایرانی ــ اسلامی به تشریح تدابیر ویژه فصل تابستان و خواص متعدد سبزی "خرفه" پرداخته که در ادامه آمده است: از جمله تدابیر ویژه فصل تابستان که گرما در آن به اوج خود می‌رسدØŒ پرهیز از فعالیت سنگین بدنی یا تÙŽعÙŽب استØŒ یکی دیگر از پرهیزهاØŒ پرهیز از  خوردن گوشت‌های چرب استØŒ پرهیز از استشمام عطرهایی با بوی خیلی تند با مزاج گرم نیز از جمله پرهیزات این فصل است. همچنین در این ایام باید سبزی‌های با طبع سرد خورده شود که در رساله ذهبیه به برخی مصادیق آن مثل خیارØŒ کاهو و خرفه اشاره شده است. در این ماه (تیر ماه) به مصرف میوه‌های آب‌دار توصیه شده استØŒ نه میوه‌هایی مثل موزØ› توصیه شده مصرف ترشی‌ها افزایش یابد و شیرینی‌ها کمتر مصرف شوندØ› در گوشت‌ها هم به مصرف گوشت ماهی تازه و گوشت پرندگان طبیعی سفارش شده است. غذایی به‌نام آب‌دوغ‌خیار هم معرفی کردیم که می‌توان حداقل هفته‌ای یک بار در برنامه غذایی‌ خود در این فصل بگنجانیم. اما دربارهÙ” مرداد ماهØŒ امام‌رضا (علیه‌السلام) می‌فرمایند: «فیه شده الحراره» یعنی در این ماه حرارت به اوج خودش می‌رسدØ› اساس طب اسلامی بر تعادل گرمی و سردی و خشکی و تری استØ› ما نه‌فقط در تابستان که باید در تمام فصول این تعادل را معیار قرار بدهیم. هدف کلی از تدابیری که حضرت بیان فرمودندØŒ این است که در این فصلØŒ حرارت بدن کمتر شودØŒ به همین خاطر باید گرمی‌ها را کمتر بخوریم و از خنکی‌ها بیشتر استفاده کنیم تا رطوبت و سردی در بدن افزایش پیدا بکند. حضرت در تکمیل تدابیر تابستان فرمودند در مرداد ماهØŒ ناشتا آب خنک نوشیده شود یعنی صبح که از خواب بیدار می‌شویمØŒ حالا نه دو لیوان آبØŒ بلکه حداکثر یک استکان آبِ خنک نوشیده شودØ› بیش از این مقدار ممکن است معده را اذیت کند. ما با دقت در توصیه‌های حضرت در ماه‌های مختلف متوجه می‌شویم که نوشیدن آب یک فرمول ثابت ندارد و در ماه‌های مختلف سال فرق می‌کندØ› در رسالهÙ” ذهبیه سفارش شده که در بعضی ماه‌ها ناشتا آب نخوریدØŒ از طرفی در ماه‌های سردِ سال سفارش شده ناشتا آب بنوشید اما آبِ ولرم باشد. در مرداد ماه که اوج گرما استØŒ حضرت می‌فرمایند ناشتا آب بخورید و آب خنک باشد. «یُستعمÙŽلُ فیهِ شُربِ الماØ¡ البارد علی  الریقِ». نکتهÙ” دیگر اینکه در این ماه مانند ماه قبلØŒ باید غذاهایی با طبیعت سرد و مرطوب خورده شودØ› پس لازم است که شما کم‌‏کم طبیعت غذاها را بشناسیدØ› غذاهای سرد و مرطوب مثل کاهوØŒ خیارØŒ ماست و مثل همین سبزیِ "خرفه" که امروز می‌خواهیم درباره‌اش صحبت کنیمØ› این‌ها را بیشتر بخورید. «یؤکÙŽلُ فیه الاشیاءُ الباردÙŽهُ الرطبهُ». در این ماهØŒ غذایی که می‌خورید باید لطیف و سریع‌الهضم باشد و معده را خیلی درگیر خودش نکندØ› غذاهایی مثل آب‌گوشت و کله‌پاچه در این فصل خیلی جایی ندارندØ› غذای لطیف یعنی معده به‌سرعت از آن فارغ شود و هضمش سریع باشد. سوپ‌های معمولیØŒ آش‌های ساده و آب‌دوغ‌خیار غذاهای خوبی هستند. «تؤَکلُ فیه الاغذیهُ اللطیفهُ السریعهُ الهضمِ» نکتهÙ” دیگر اینکه در این ماه باید عطرهای سرد و مرطوب استشمام کرد. «الریاحین البارده الرطبه». چیزهایی که وقتی به مشامتان می‌خوردØŒ احساس سبکی و خنکی کنید. خواص اعجاب‌انگیر سبزی "خرفه" اما یکی از سبزی‌های سردØŒ خرفه استØ› در عربی به این سبزیØŒ فÙŽرفÙŽخ می‌گویندØŒ اسم دیگر آن که در روایات هم آمده است "بقله الفاطمه یا بقله الزهرا" یعنی سبزی حضرت زهرا (سلام‌الله‌علیها)Ø› در روایات آمده است که حضرت فاطمه (سلام‌الله‌علیها) علاقهÙ” خاصی به این سبزی داشتند به همین خاطر به این نام معروف شده است. فارسی‌زبان‌ها از قدیم به آن پرپÙŽهÙŽن یا پرپین می‌گفتند چون برگ‌های پهنی داردØ› بنی‌امیه از روی لجاجتØŒ اسم بدی روی این سبزی گذاشتند و آن را بقله الحÙŽمقاØ¡ØŒ یعنی سبزیِ احمقØŒ نامیدند! چرا این اسم را گذاشتندØŸ چون این گیاه خودرو است و همه‌جا سبز می‌شود. گفتند سبزی‌ای که همه‌جا سبز شود تا همه به‌روی آن پا بگذارند و رد شوندØŒ سبزی احمقی است! خرفه از نظر ظاهر ساقهÙ” ضخیمی دارد که رنگ آن مایل به سرخ استØ› از نزدیک اگر دقت کنیدØŒ این سرخی را در ساقه‌اش می‌بینید. روایاتی قوی هم درباره سبزی خرفه آمده است؛‌ از امام صادق علیه‌السلام روایت داریم: لÙŽیÙ’سÙŽ عÙŽلÙŽی وÙŽجÙ’هِ اÙŽلْأَرÙ’ضِ بÙŽقÙ’لÙŽهÙŒ Ø£ÙŽشÙ’رÙŽفÙŽ وÙŽ لاÙŽ Ø£ÙŽنÙ’فÙŽعÙŽ مِنÙŽ اÙŽلÙ’فÙŽرÙ’فÙŽخِ وÙŽ هُوÙŽ بÙŽقÙ’لÙŽهُ فÙŽاطِمÙŽهÙŽ یعنی "در روی زمین گیاهی والاتر و سودمندتر از خرفه نیست و آن سبزی فاطمه است". پس می‌بینید که در خلقتØŒ عنایت خاصی به این سبزی شده است که چنین روایتی درباره‌اش داریمØ› در نظام خلقتØŒ غذاها یکسان نیستند و به بعضی نسبت به بعضی دیگر برتری داده شده استØŒ این حقیقت در آیهÙ” Û´ سورهÙ” رعد مورد تØ£کید قرار گرفته است. می‌فرماید: وÙŽ فِی الْأَرÙ’ضِ قِطÙŽعÙŒ مُتÙŽجÙŽاوِرÙŽاتÙŒ وÙŽ جÙŽنÙ‘ÙŽاتÙŒ مِنÙ’ Ø£ÙŽعÙ’نÙŽابٍ و ÙŽزÙŽرÙ’عÙŒ و ÙŽنÙŽخِیلÙŒ صِنÙ’وÙŽانÙŒ وÙŽ غÙŽیÙ’رُ صِنÙ’وÙŽانٍ یُسÙ’قÙŽی بِمÙŽاءٍ وÙŽاحِدٍ و ÙŽنُفÙŽضِّلُ بÙŽعÙ’ضÙŽهÙŽا عÙŽلÙŽی بÙŽعÙ’ضٍ فِی الْأُکُلِ إِنÙ‘ÙŽ فِی ذÙŽلِکÙŽ لÙŽآیÙŽاتٍ لِقÙŽوÙ’مٍ یÙŽعÙ’قِلُونÙŽ "و در زمین قطعاتی است کنار هم و باغ‌هایی از انگور و کشت‌زارها و درختان خرما چه از یک ریشه و چه از غیر یک ریشه که با یک آب سیراب می‏‌گردند و بااین‌همه برخی از آن‌ها را در خوراک بر برخی دیگر برتری می‏‌دهیم. بی‌گمان در این امر برای مردمی که تعقل می‌کنندØŒ دلایل روشنی است". یعنی همان‌طور که خداوند متعال بعضی پیامبران را بر بعضی دیگر برتری داده است (وÙŽ لÙŽقÙŽدÙ’ فÙŽضÙ‘ÙŽلÙ’نÙŽا بÙŽعÙ’ضÙŽ النÙ‘ÙŽبِیِّینÙŽ عÙŽلÙŽی بÙŽعÙ’ضٍ ــ سوره اسراØ¡ØŒ آیهÙ” ÛµÛµ) دربارهÙ” گیاهان هم به همین روش عمل کرده است. روایت دیگری است از رسول اکرم صلی‌الله علیه و آله و سلم که فرمودند: «علیکم بالفرفخ.» یعنی «بر شما باد خوردن خرفه.» چراØŸ «…آن زیرکی دهد و اگر یک چیز باشد که عقل را افزون کندØŒ همان است.»، پس معلوم می‌شود این گیاه اثرات خوبی حتی روی عقل و ذهن انسان دارد. از امام صادق علیه‌السلام روایت شده است: "پیامبر اکرم روی زمین داغی قدم گذاشت و آن زمین پای ایشان را سوزاندØŒ سپس پای خویش را بر خرفه نهادند و سوزش فرو نشستØŒ از آن پس خرفه را دوست می‌داشتØŒ برای آن دعا می‌کرد و می‌گفت "ما اÙŽبرÙŽکÙŽها" یعنی چه گیاه پربرکتی است". در روایت دیگری آمده است که پیامبر حرارتی در درون خود حس کردØ› برگ خرفه را در دهان گذاشت و فشرد و احساس راحتی کردØ› فرمود: "خداوندا! در آن برکت قرار دهØŒ در آن شِفاØ¡ Û¹Û¹ درد استØŒ ای خرفهØŒ هر جا که می‌خواهی برُوی". و شاید اثر دعای پیامبر اکرم(ص) است که این سبزی همه‌جا سبز می‌شودØ› شما اگر دقت کنیدØŒ حتی وسط راه می‌رویدØ› در بعضی جاها که آسفالت ترک خوردهØŒ از وسطش خرفه درآمده است! تعجب‌آور است که حضرت چنین دعایی دربارهÙ” خرفه کرده است که هر جا می‌خواهی بروی اما دشمنان اسم بدی بر آن نهاده‌اند. خرفه در کشت‌زارها و زمین‌های زراعیØŒ فراوان به‌صورت خودرو می‌روید حتی اگر دقت کنیدØŒ در جوی‌های آبØŒ خرفه درآمده استØ› همه‌جا هست. اما این باعث تØ£سف است که خرفه قبلاÙ‹ جزØ¡ سبزی‌های خوردن بود و سبزی‌فروش‌ها می‌آوردند اما الآن نیستØ› در حال حاضر وقتی از کشاورزها درباره خرفه سؤال می‌کنیمØŒ می‌گویند: "ما خرفه را پُشته‌پشته دور می‌ریزیم! چون دیگر مشتری ندارد و از فهرست سبزی‌‏ها حذف شده لذا دور می‌ریزیم یا می‌دهیم گوسفندها بخورند!!". مشرق