نودیها:از زمان پیروزی انقلاب اسلامی تا به امروزØŒ حجاب در سطح جامعه دستخوش تغییراتی بوده است. انقلابی که هدفش اسلامی کردن قوانین و امور جاری کشور بود یکی از موضوعاتی که روی آن دست گذاشت و به اصلاح و اسلامی کردن آن قیام کرد حجاب یا همان نوع پوشش بانوان بود.

نخست لازم است نگاهی Ù€ هر چند گذرا Ù€ به تحولات حجاب از آغاز تا امروز بیندازیم تا بتوانیم افق روبرو را بهتر ببینم. روشن است که پیش از انقلاب هیچ الزامی برای حجاب از سوی حکومت وجود نداشتØ› بلکه نوع پوشش زنانِ دربار و چهره‌های هنری و مانند آن که از تØ£ثیرگذاران فرهنگی جامعه‌ بودند زنان و دختران ایرانی را به بی‌حجابی سوق می‌داد. کمتر از یک ماه پس از پیروزی انقلاب اسلامی یعنی در تاریخ Û±Ûµ اسفند Û±Û³ÛµÛ· حضرت امام خمینی رحمه‌الله در اعتراض به وضعیت بجا مانده از طاغوت در وزارتخانه‌ها گفت: «وزارتخانÛ€ اسلامÙ‰ نباید در آن معصیت بشود. در وزارتخانه‏هاÙ‰ اسلامÙ‰ نباید زنهاÙ‰ لخت بیایند. زنها بروندØ› اما با حجاب باشند. مانعÙ‰ ندارد بروندØ› اما کار بکنندØŒ لکن با حجاب شرعÙ‰ باشند.» (صحیفÛ€ نورØŒ Û¶/Û³Û²Û¹) این سخنانØŒ با اعتراض برخی بانوان مواجه شد. مرحوم آیت الله طالقانی به میدان آمد و با توضیحِ سخنان امامØŒ فضا را آرام کرد. وضع به همین منوال گذشت تا تیرماه سال Û±Û³ÛµÛ¹. در هفتم این ماه حضرت امامØŒ ضرب الاجلی را برای تغییر ظاهر امور به شکل اسلامی آن تعیین کرد. پس از این سخنانØŒ عده‌ای ناآگاه و یا ضدانقلابØŒ خودسرانه متعرض بانوان بی‌حجاب شدند که با واکنش تند امام روبرو شد. ایشان در پیامی کوتاه خطاب به ملت مسلمان ایران نوشتند: «ممکن است تعرض به زنها در خیابان و کوچه و بازارØŒ از ناحیه منحرفین و مخالفین انقلاب باشد. از این جهتØŒ کسÙ‰ حق تعرض ندارد و اینگونه دخالتها براÙ‰ مسلمانها حرام استØŒ و باید پلیس و کمیته‏ها از اینگونه جریانات جلوگیرÙ‰ کنند. Û±Û³ تیر ۱۳۵۹» (همانØŒ Û±Û²/ÛµÛ°Û²) بالاخره دولت بنی‌صدر دست به تغییراتی زد. یکی از آنهاØŒ ممنوعیت ورود زنان بی‌حجاب به ادارات بود. به این ترتیب از صبح شنبه Û±Û´ تیرماه Û±Û³ÛµÛ¹ رسماÙ‹ ورود زنان بی‌حجاب به ادارات و سازمان‌های دولتی ممنوع شد. در مرداد سال Û±Û³Û¶Û² قانون مجازات اسلامی تصویب شد که در تبصرÛ€ مادÛ€ Û±Û°Û² آن آمده بود: «زنانی که بدون حجاب شرعی در معابر و انظار عمومی ظاهر شوندØŒ به تعزیر تا Û·Û´ ضربه شلاق محکوم خواهند شد.»  در اسفند سال Û±Û³Û¶Ûµ قانون نحوÛ€ رسیدگی به تخلفات و مجازات فروشندگان لباسهایی که استفاده از آنها در ملØ£ عامØŒ خلاف شرع است و یا عفت عمومی را جریحه دار می‌کند به تصویب رسید که در مادÛ€ Û´ آن آمده است: « کسانی که در انظار عمومی وضع پوشیدن لباس و آرایش آنان خلاف شرع و یا موجب ترویج فساد و یا هتک عفت عمومی باشدØŒ توقیف و خارج از نوبت در دادگاه صالح محاکمه و حسب مورد به یکی از مجازاتهای مذکور در ماده Û² محکوم می‌گردند.» سرانجام در خرداد سال Û±Û³Û·Ûµ در مادÛ€ Û¶Û³Û¸ قانون مجازات اسلامی تصویب شد که: « هر کس علناÙ‹ در انظار و اماکن عمومی و معابرØŒ تظاهر به عمل حرامی نماید علاوه بر کیفر عمل به حبس از ده روز تا دو ماه یا تا Û·Û´ ضربه شلاق محکوم می‌گردد و در صورتی که مرتکب عملی شود که نفس آن عمل دارای کیفر نمی‌باشد ولی عفت عمومی را جریحه‌دار نماید فقط به حبس از ده روز تا دو ماه یا تا Û·Û´ ضربه شلاق محکوم خواهد شد.» و در تبصرÛ€ آن نیز چنین مقرر شد که: «زنانی که بدون حجاب شرعی در معابر وانظار عمومی ظاهر شوند به حبس از ده روز تا دو ماه و یا از پنجاه هزار تا پانصد هزار ریال جزای نقدی محکوم خواهند شد.» این بود فرایند قانونی‌سازی حجاب در ایران. در عمل هم پس از فرونشستن آن مخالفت‌های علنیØŒ مردم شاهد همراهی بسیار خوب زنان ایرانی با این تصمیم بودند حتی آنان که با اصل یا الزام حجاب مخالفت داشتند گرچه کمی شُل‌ترØ› اما به این قانون احترام گذاشتند و به آن عمل کردند.  با وجود این سالهاست که «وضع بدتر شده» پُربسامدترین جمله‌ای است که دربارÛ€ حجاب شنیده می‌شود. تا جایی که حضرت آیت الله العظمی مظاهری لب به شِکوه گشودند و گفتند: «باید این عفت و عفاف و حجاب را ما زنده کنیم و متØ£سفانه روز به روز بدتر میشود. اگر اینطور جلو برودØŒ بدانید که از زمان پهلوی بدتر خواهد شد. حالا چیزی باقی نمانده که به زمان پهلوی برسد.»(Û²Û³ تیر Û±Û³Û¹Û°) حجاب در زمان پهلویØŒ یعنی حجاب امروز در کشورهای اسلامی. به بیان روشن‌تر با اینکه رعایت حجاب اسلامی در ایران یک قانون است و دستگاه‌های مسئول و نیروی انتظامی ادعا دارند در رابطه با آن فعال‌اند با این حال در مسیری قرار گرفته است که انتهای آن همانندی با کشورهای اسلامی دیگر است و این استعداد را نیز دارد که به تعبیر آیت الله مظاهری از زمان پهلوی هم بدتر شود. این سخن ممکن است به‌ دور از واقع و انصاف به نظر آیدØ› اما وقتی منصفانه واقعیت‌های جامعه به ویژه تلاش‌های نافرجام نیروهای انتظامی را ببینیم و بشنویم که Û²Û¶ دستگاه در این بخش مسئول‌اند و نتیجÛ€ کم‌کاری برخی از آنها را پلیس باید جبران کند و پلیس هم به هیچ وجه اصراری برای برخورد سلبی در حوزه حجاب ندارد(سردار سعید منتظرالمهدیØŒ سخنگوی نیروی انتظامیØŒ Û²Û³تیرÛ±Û³Û¹Û¶) آنگاه روند ادعا شده معقول و مقبول به نظر می‌آید. این را هم باید افزود که حجاب اسلامی یعنی پوشاندن تمام بدن (بجز دست‌ها تا مچ و گردی صورت) و اساساÙ‹ بدحجابی نه در شریعت معنا دارد و نه در قانون کشورØ› بنابراین نباید کسانی را امروز بدحجاب نامیده می‌شوند را جزØ¡ کسانی دانست که دارای حجاب اسلامی‌اند. کوتاه سخن اینکه با ملاک حجاب شرعیØŒ امروز تعداد قابل توجهی از افرادØŒ فاقد حجاب شرعی هستندØ› یعنی آن ادعاØŒ نه تنها مقبول است محقق نیز شده است. 

راهکار پیشنهادی

از نظر عرفØŒ پوششØŒ امری پویا است که شدیداÙ‹ میل به تغییر و نو شدن دارد. این خواسته اگر منع شرعی داشته باشد می‌توان در برابرش ایستادØ› اما اگر از اساس چنین منعی وجود نداشته باشد باید به آن خواستÛ€ بحق توجه کرد و برای بالندگی و نشاط آنØŒ فکری کرد و برنامه داد. آنچه در منابع اسلامی وجود دارد طراحی و ابلاغ قواعدی کلی برای حجاب استØ› بدون ورود در جزئیات آن.

چند قاعدÛ€ مهم از این قواعد کلی حجاب در اسلام: 

Û±. بسته به نوع ناظرØŒ محدوده‌ای که باید پوشانده شود معین شده است.  Û². پوشیدن لباس جنس مخالف ممنوع است.  Û³. به طور عادیØŒ مفسده‌انگیز نباشدØ› یعنی میل جنسی بیننده را برنیانگیزد.  Û´. پوشیدن لباس شهرت ممنوع است.  لباس شهرت لباسی است که پوشیدن آن معمول نیست و شخص با پوشیدن آنØŒ انگشت‌نما شده مورد نکوهش و تمسخر مردم قرارگیرد. (ر.ک به تبریزیØŒ استفتائات جدیدØŒ Û²/Û´Û¸Û°Ø› سبحانیØŒ توضیح المسائلØŒ ص۲۲۸، نوری همدانیØŒ رسالÛ€ محشی امامØŒ Û±/Û´Û¶Û·) بر این پایه ما می‌توانیم با رعایت آن قواعد کلی فقاهتی و با تکیه بر عرف جامعÛ€ خودØŒ پوشش‌های نو و باطراوتی را طراحی و به جامعه عرضه کنیم. اینگونه ضمن احترام به حدود شریعت پابند عرف جامعه نیز بوده‌ایم. مرحوم امام خمینی نیز بر همین مبنا گفته است: در اسلام زن باید حجاب داشته باشدØŒ ولÙ‰ لازم نیست که چادر باشد. بلکه زن مى‏تواند هر لباسÙ‰ را که حجابش را به وجود آورد اختیار کند. (صحیفÛ€ نورØŒ Ûµ/Û²Û¹Û´) اینکه اسلام کلیات را گفته است و از ورود به جزئیات حجاب خودداری کرده  و نگفته است افراد چه رنگی و چه مدلی بپوشاندØ› خود تØ£کیدی به واگذاری این امور به عرف جامعه و قبول آن نوگرایی در امر پوشش است. یکی از دلایل روشن مخالفت‌ها با قانون حجاب نبود درخواست صحیح قانونی از یک سو اعمال سلیقه‌های فراتر از قانونی از سوی دیگر است. گذشت که درخواست قانون رعایت «حجاب شرعی» است. حجاب شرعی هم در فقه تعریفش مشخص است اینکه «زن باید بدن و موÙ‰ خود را از مرد نامحرم بپوشاند.»(توضیح المسائلØŒ مÛ²Û´Û³Ûµ) اگر ما از اول تنها بر همین اصرار می‌داشتیم و رنگ و مدل و ... را به عرف جامعه واگذار می‌کردیم بعید بود امروز با چالشی اینگونه مواجه شویم. اعمال سلیقه‌های اول انقلاب که دادِ امام را هم درآورد و خودسری‌های بعدی تا به امروز که در برخی مراکز بر خلاف دستور امام که نقل شد هنوز پوشیدن چادر برای مراجعه کننده‌ها الزامی است.

خلاصه اینکه

اگر فرهنگ‌سازی لازم در مورد حجاب از کودکی برای فرزندان این کشور انجام شود و نیز مطابق قانون تنها بر حد شرعی حجاب(دستور اسلام) پافشاری عاقلانه شود امید است فرهنگ حجاب در کشور گسترش یابد وگرنه آیندÛ€ حجاب در ایران بسان سایر کشورهای اسلامی خواهد شد یعنی همان که حضرت آیت الله مظاهری فرمودند. تبیان