صله رحم به سبک و سیاق مجازی

نودیها:دید و بازدیدها یک سنت خوب دیرینه در زندگی مردمان کشورمان بوده است. دیدارهای رو در روی خویشاوندان و آشنایان و احساس دلپذیر احوالپرسی ها برای طرفین نیز باعث تجدید پیوندهای عاطفی می شود. در طول سال شاید برای برخی افراد به هر دلیل امکان دیدار و حضور در کنار خویشاوندان نیست اما عید نوروز باعث تازه شدن دید و بازدیدهای خانوادگی می شود چرا که در تعطیلات سال که از جهت موقعیت کار و مشغلات دیگر فکر انسان آزاد است فرصت مناسبی برای ادای وظیفه صله رحم است.

مفهوم رحم

رحم در لغت به عضو خاصÙ‰ از بدن زن که محل استقرار فرزند و کانون نشو و نماÙ‰ طبیعÙ‰ او است اطلاق مÙ‰ گردد. اقربا و خویشان نیز به اعتبار انتساب به یک رحم واحد  ارحام خوانده مÙ‰ شوند.(۱) از نظر صرفÙ‰ رحم بر وزن فعل، مفرد و جمع آن رحماØ¡ و ارحام، اسم فاعل آن راحم، اسم مفعول آن مرحوم، صیغه مبالغه آن رحیم ، همه از مشتقات واژه رحمت و مرحمت مÙ‰ باشند. بسیارÙ‰ از اهل لغت در بیان مبداØ¡ اشتقاق واژه رحم به این روایت نبوÙ‰ شریف استناد کرده اندØ› پیامبر اکرم صلÙ‰ الله علیه و آله مÙ‰ فرماید: خداوند به هنگام خلق رحم خطاب به او فرمود: Ø£ÙŽنÙŽا الرÙ‘ÙŽحÙ’مÙŽنُ وÙŽ Ø£ÙŽنÙ’تÙŽ الرÙ‘ÙŽحِمُ شÙŽقÙŽقÙ’تُ اسÙ’مÙŽکÙŽ مِنِ اسÙ’مِی فÙŽمÙŽنْ‏ وÙŽصÙŽلÙŽکَ‏ وÙŽصÙŽلÙ’تُهُ وÙŽ مÙŽنÙ’ قÙŽطÙŽعÙŽکÙŽ قÙŽطÙŽعÙ’تُه (۲)Ø› من خداÙ‰ رحمانم و تو رحمÙ‰ ، من اسم تو را از اسم خویش مشتق کرده ام ، از این رو هر که با تو پیوند کند، من با او پیوند خواهم کرد و هر که رابطه اش ‍ را با تو قطع کند، من نیز رابطه خویش را با او قطع خواهم نمود.

وصلت و سعادت

تحکیم پیوند خانوادگÙ‰ و خویشاوندÙ‰ ، یکÙ‰ از اهداف ارزشمند مکتب توحیدÙ‰ اسلام قرار دارد آئینÙ‰ که توحید و یکتا پرستÙ‰ را محور تمام فعالیتها و تلاشهاÙ‰ خود عنوان نموده است ، و سعÙ‰ و تلاش دارد در تمام صحنه ها و عرصه ها وحدت رویه و حرکت یکنواختÙ‰ را فراهم ، واز تشتت و پراکندگÙ‰ جلوگیرÙ‰ به عمل آورد، هر عامل یا وسیله اÙ‰ را که موجب تحکیم این هدف مقدس گردد، تشویق، و از هر عامل تفرقه و پراکندگÙ‰ جلوگیرÙ‰ و ممانعت به عمل آورده است چون اساس کار اسلام وصل و گریز از فصل و جدایÙ‰ است از این رو در مکتب تربیتÙ‰ اسلام ، ایجاد علاقه با تمام افراد عائله و فامیل (صله رحم )مورد تشویق و توصیه قرار گرفته است و پیامبر بزرگوار اسلام صلÙ‰ اللÙ‘ه علیه و آله که راه و روش او الگوÙ‰ زندگÙ‰ ما است در نخستین ماموریت خود "و انذر عشیرتک الاقربین" (۳) را دریافته داشته است و این امر مÙ‰ رساند که صلاح و فلاح عشیره و فامیل ، در زندگÙ‰ و سعادت انسان نقش وافرÙ‰ دارد که پیامبر انسانیت و رحمت به انذار و فراخوانÙ‰ آنان ، ماموریت یافته است. پیوند خویشاوندÙ‰ طبق فرمایش رسول خدا صلÙ‰ اللÙ‘ه علیه و آله ولو با سلام کردن انجام مÙ‰ شود و امام صادق علیه السلام فرمودند: «صل رحمک ولو بشÙŽربه من ماØ¡» (۴) یعنÙ‰ پیوند با خویشاوندانت برقرار کن هر چند به اندازه یک بار نوشیدن آب باشد.

صله ارحام از دیدگاه آیات و روایات

صله رحم یکÙ‰ از واجبات شرعÙ‰ است و دلیل آن ، آیات و روایات متعددÙ‰ است که به وضوح بر این حکم دلالت دارد. از جمله: خداوند در اولین آیه از سوره نساØ¡ مÙ‰ فرماید: ۱- یا ایها النÙ‘ÙŽاسُ اتÙ‘ÙŽقُوا رÙŽبÙ‘ÙŽکُمُ الÙ‘ÙŽذِی خÙŽلÙŽقÙŽکُمÙ’ مِنÙ’ نÙŽفÙ’سٍ وÙŽاحِدÙŽهٍ وÙŽخÙŽلÙŽقÙŽ مِنÙ’هÙŽا زÙŽوÙ’جÙŽهÙŽا وÙŽبÙŽثÙ‘ÙŽ مِنÙ’هُمÙŽا رِجÙŽالÙ‹ا کÙŽثِیرÙ‹ا وÙŽنِسÙŽاءً وÙŽاتÙ‘ÙŽقُوا اللÙ‘ÙŽهÙŽ الÙ‘ÙŽذِی تÙŽسÙŽاØ¡ÙŽلُونÙŽ بِهِ وÙŽالْأَرÙ’حÙŽامÙŽ.. اÙ‰ مردم! از پروردگارتان پروا کنید، آن کس که شما را از یک نفس آفرید و همسرش را نیز از (جنس) او آفرید و از آن دو، مردان و زنان بسیارÙ‰ را (در روÙ‰ زمین) پراکنده ساخت واز خدایÙ‰ که (با سوگند) به او از یکدیگر درخواست مى‏کنید، پروا کنید. و (نسبت) به ارحام نیز تقوا پیشه کنید (وقطع رحم نکنید) که خداوند همواره مراقب شماست‏ علامه و مفسر کبیر قرآن مجید مرحوم طباطبایÙ‰ صاحب تفسیر شریف المیزان مÙ‰ فرماید: مراد از تسائلون به و الارحام یعنÙ‰ از آن جایÙ‰ که خداوند در پیش انسانها عظیم و بزرگ است و محبوب آنهاست و لذا وقتÙ‰ از همدیگر سوال مÙ‰ کنند طرف را به خداوند قسم مÙ‰ دهند چون انسان وقتÙ‰ مÙ‰ خواهد قسم بخورد به چیزÙ‰ که در پیش او عظیم و بزرگ است و محبوب اوست قسم مÙ‰ خورد و ظاهر اینست که ارحام عطف است به کلمه اللÙ‘ه آن وقت معنÙ‰ این مÙ‰ شود انسانها وقتÙ‰ از طرف چیزÙ‰ مÙ‰ خواهند طرف را به خداوند و به ارحام (خویشاوند) قسم مÙ‰ دهند.(۵) ۲- جÙŽابِرٍ عÙŽنÙ’ Ø£ÙŽبِی جÙŽعÙ’فÙŽرٍ ع قÙŽالÙŽ قÙŽالÙŽ رÙŽسُولُ اللÙ‘ÙŽهِ صلی الله و علیه وآله أُوصِی‏ الشÙ‘ÙŽاهِدÙŽ مِنْ‏ أُمÙ‘ÙŽتِی وÙŽ الÙ’غÙŽائِبÙŽ مِنÙ’هُمÙ’ وÙŽ مÙŽنÙ’ فِی Ø£ÙŽصÙ’لÙŽابِ الرِّجÙŽالِ وÙŽ Ø£ÙŽرÙ’حÙŽامِ النِّسÙŽاءِ إِلÙŽÙ‰ یÙŽوÙ’مِ الÙ’قِیÙŽامÙŽهِ Ø£ÙŽنÙ’ یÙŽصِلÙŽ الرÙ‘ÙŽحِمÙŽ وÙŽ إِنÙ’ کÙŽانÙŽتÙ’ مِنÙ’هُ عÙŽلÙŽÙ‰ مÙŽسِیرÙŽهِ سÙŽنÙŽهٍ فَإِنÙ‘ÙŽ ذÙŽلِکÙŽ مِنÙŽ الدِّینِ. جابر از امام باقر علیه السلام نقل مÙ‰ کند که امام علیه السلام فرمود رسول خدا صلÙ‰ اللÙ‘ه علیه و آله فرمودند: سفارش مÙ‰ کنم امت حاضر و غائبم را و آنانÙ‰ را که در صلب مردها رحم زنانند تا روز قیامت که صله رحم کنند اگرچه به فاصله یکسال راه باشد زیرا صله رحم جزØ¡ دین است . شاهدان و غایبان و هر کس از امت من را که در صلب هاÙ‰ مردان و رحم هاÙ‰ زنان هستند تا روز قیامت، به صله رحم سفارش مى‏ کنم اگر چه بینشان به اندازه یک سال فاصله باشد، چون صله رحم، جزØ¡ دین است.

صله های مجازی

بعضی افراد با ارسال پیامک و یا پیام الکترونیکی به عنوان وسایل ارتباطی مدرن، از حال و روز اقوام و دوستان خود باخبر می شوند و از این طریق، می خواهند عدم دیدار حضوری خود را جبران کنند،در حالی که هیچ وسیله ای جایگزین دیدارهای سنتی و پسندیده نمی شود. در عین حال باید اضافه کرد که پیامک اثر منفی روی روحیه و توقع مخاطب و از طرف دیگر خصوصاÙ‹ نسل آینده که می باید فرهنگ صله رحم را، از خانواده خود بیاموزد، می گذارد. بچه ها باید از والدین خود بیاموزند که دیدار بزرگتر های اقوام به عنوان شناخت هویت فامیلی و ثبات لازم ارتباطات خانوادگی می باشد. گسترش ارتباطات افراد با یکدیگر به تقابل شخصیت و آرامش روحی آنان می انجامد. از این رو می توان نوشت قدرشناسی، حرمتداری سزاوارانه و برآمده از رویکرد به دین و معارف دیرینه ملی ایرانیان مبانی زیست اجتماعی را در زندگی عمومی ما و در طول عمر، جاودانه و نهادینه می کند.

حق پدر و مادر

نظر به شان و منزلت پدر و مادر و اولویت و تقدم حقوق آنها توصیه هاÙ‰ موکدÙ‰ در آیات و روایات وارد نسبت به حقوقشان شده است . برخÙ‰ از علماÙ‰ اخلاق، فلسفه تاØ¡کید بیش از حد اسلام بر حقوق والدین ، خصوصاÙ‹ مادر و لزوم رعایت آن در هر شرایط ممکن از سوÙ‰ فرزندان را ضعف پایگاه طبیعÙ‰ و روانÙ‰ این تعلق و در نتیجه حساسیت و ضربه پذیرÙ‰ آن از یک سو، سنگینÙ‰ مسؤولیت و مشقت آن خصوصاÙ‹ در دوران پیرÙ‰ و سالخوردگÙ‰ والدین از سوÙ‰ دیگر و بالاخره اهمیت و اعتبار بسیار با توجه به آثار و پیامدهاÙ‰ متنوع آن در نظام اجتماعÙ‰ مÙ‰ دانند. در مقابل ، پدر و مادر به علت کشش پر جاذبه فطرÙ‰ به فرزندان و رغبت و تمایل شدید طبیعÙ‰ به حمایت و سرپرستÙ‰ و رفع نیازها و تØ£مین مصالح آنها، چندان مورد توصیه و سفارش نشده اند. پی نوشت ها: ۱- المیزان فÙ‰ التفسیر القرآن ، ج ۴، ص ‍ ۱۳۸ ۲- بحارالانوار، ج ۷۱، باب صله الرحم ، ح۲۵Ø› تاج العروس ، ج ۱۶، ص۲۷۴. ۳- الشعراØ¡/۲۱۴ ۴- الکافی،ج۳،ص۳۸۹ ۵- المیزان ج ۴ ص ۱۳۷ ۶- الکافی،ج۱،ص۱۵۱ تبیان