در این مطلب به مقدمات بحث قدرت در فضای مجازی اشاره می شود. در سلسله مطالب بعدی به صورت خاص به تعریف مفهوم قدرت در فضای مجازی و شاخص های آن اشاره می شود.
گیبسون اولین خالق فضای مجازی
اصطلاح فضای مجازی برای اولین بار توسط ویلیام گیبسون (۱۹۸۴) در رمان علمی-تخیلی نیورÙمÙŽنسÙربه کار رفت ولی به مرور از حد تخیل فراتر رفت و رنگ واقعیت به خود گرفت به گونهÂ ای که زندگی و بسیاری از ویژگیÂ های دنیای واقعی را در خود بازتولید کرد.
بازتولید فضای واقعی در مجموعه Âای از شبکه Âهای به هم پیوسته کامپیوتری آنÂچنان اهمیت یافت که در آثار اندیشمندان مفهوم «دو فضایی شدن» مطرح شد و تحقیقات بسیاری را به خود اختصاص داد.
«فضای مجازی» روزبه‌روز در حال گسترش است و زندگی فردی و اجتماعی انسان هر بیشتر به فضای مجازی وابسته می شود. با توجه به این اتفاق باید مؤلفه‌های مختلف زندگی واقعی در نسبت با جهان مجازی فهم و بازتعریف شوند.
فضای مجازی و تغییراتی که در مفاهیم حقیقی ایجاد کرده است
اگر بخواهیم اهمیت فضای مجازی را با توجه به موضوع مورد بحث بیان کنیم بهتر است در ابتدا تغییراتی را که در اثر ورود فضای مجازی به زندگی مردم به وجود آمده نام ببریم. این تغییرات شامل موارد زیر می شود:
۱) تغییر در مفهوم کار
۲) تغییر در مفهوم ارتباطات
۳) تغییر در مفهوم زمان
۴) تغییر در مفهوم مکان، مرز و امنیت
۵) تغییر در مفهوم قدرت
دو تغییر اخیر موضوع سلسه مطالبی است که در ادامه و به مرور منتشر خواهند شد. قدرت چه برای حکومتÂ ها و چه برای اشخاص و سازمانÂ ها نقش محوری دارد. تعریف، منابع و ابزارهای قدرت با توجه به تغییر در مفهوم مرز، مکان، امنیت و همچنین برخی دیگر از مفاهیم دچار تغییر می Âشوند.
قدرت چیست؟
قدرت در عمومیÂ ترین سطح یعنی «توانایی به دست آوردن نتایجی که شخص خواهان آن است». قدرت قابلیت نفوذ در رفتار دیگران به منظور حصول نتایج دلخواه می Âباشد. در گذشته با توجه به ابزارهای موجود و دیگر شرایط، تغییر رفتار دیگران با استفاده از زور، تطمیع و تمهیداتی به این شکل اتفاق میÂ افتاد. «وال» در مقاله خود تحت عنوان «مفهوم قدرت»، قدرت را این‌گونه توصیف میÂ کند: «الف تا آنجا بر ب قدرت دارد که بتواند ب را وادار به کاری کند که در غیر این صورت انجام نمی Âداد». قدرت با توجه به ابزارهای ابتدایی و در عریانÂ ترین شکل خود عبارت است از: «استفاده از خشونت، ثروت و دانایی (در معنای وسیع آن) برای واداشتن مردم به انجام کاری خاص». این نوع از قدرت را قدرت سخت میÂ نامند.
قدرت در تمام عرصه Âهای زندگی فردی و اجتماعی اهمیت به سزایی دارد. کشورها در عرصه جهانی با در دست داشتن قدرت، از تجاوزهای سیاسی، اقتصادی، نظامی و فرهنگی در امان می Âمانند و امکان نشر و تحمیل فرهنگ خودی را به دست می Âآورند.
در دوران حاضر که اندیشمندان عناوینی همچون «عصر اطلاعات» و «انفجار اطلاعات» را بر آن نهاده Âاند چگونه میÂ توان به قدرتی با چنین اهدافی دست یافت؟
قدرت نرم
برای بحث از تعاریف، منابع و ابزارهای قدرت نرم ابتدا به پیش‌زمینه‌های طرح این مفهوم میÂ پردازیم. طرح گفتمان قدرت نرم در بستر تفکر غربی مبتنی بر دو اصل عمده میÂ باشد که در فضایی انتقادی شکل گرفته است:
۱. هنجاری شدن قدرت: اگر قدرت را به معنای عام آن یعنی اعمال نفوذ بر دیگری به جهت تغییر رفتار بدانیم، می توان ادعا کرد که نفوذ معطوف به زور امروز مورد نقد جدی قرار گرفته است. با تحلیل دیدگاه نویسندگانی چون برتراند راسل، ماکس وبر، یورگن هابرماس و استیون لوکس مشخص می شود که هنجارها در تولید قدرت نسبت به ابزارها به مراتب تØ£ثیرگذارتر و مؤثرتر هستند.
در گفتمان قدرت نرم، ماهیت ذهنی هنجارها صرفاÙ‹ در تولید قدرت ایفای نقش نمی Âکند بلکه میÂ توان برای هنجارهای هویت و نقشی عینی قائل شد. به عبارت دیگر آنچه گفتمان قدرت نرم را از گفتمانÂ های پیشین متمایز میÂ سازد صرف توجه به ابعاد ذهنی قدرت نیست بلکه در این گفتمان هنجارها با هویتی کاملاÙ‹ عینی در قدرتÂ سازی شریک هستند. میÂ توان ادعا کرد که ابعاد مادی قدرت نیز زاییده و متØ£ثر از همین هنجارها و روابط هنجاری هستند.
۲. اجتماعی شدن قدرت: ما با آفت ناشی از فراروی قدرت از مرزهای تعیین شده روبرو هستیم تلاش امثال ژان ویلیام لاپیر بر اعتباربخشی به نهادهای اجتماعی و اجتماعی کردن قدرت نیز با همین انگیزه صورت میÂ گیرد که قدری ماهیت قدرت تحت کنترل در آمده است. از این منظر طرح گفتمان قدرت نرم اقدامی ارزنده و گامی مثبت در تحول ماهیت قدرت به شمار می Âآید. مطابق این طرح، فقط ابزارهای اعمال قدرت مورد بازنگری و اصلاح کارکردی قرار نمی Âگیرند بلکه افزون بر آن و در سطحی عالی Âتر منابع قدرت متحول شده و قدرت از درون جامعه می Âجوشد. نظریهÂ پردازان قدرت نرم بر خاستگاه اجتماعی قدرت و اینکه رضایتÂمندی، اعتبار، اعتماد و... مولد قدرت هستند تØ£کید دارد. آنها معتقد هستند حتی قدرت نظامی در صورتی تØ£ثیرگذار است که پشتوانه و سرمایه اجتماعی بالایی داشته باشد. قدرت نوین پیش از آنکه هویتی نظامی و سخت‌افزارانه داشته باشد، اجتماعی است و در شبکه روابط اجتماعی معنا پیدا می کند. به تعبیر مانوئل کاستلز جوامع مدرن به جوامع شبکهÂ ای تغییر ماهیت دادهÂ اند و لذا نمی Âتوان در ساخت شبکهÂ ای، از چیزی به‌جز قدرت شبکه Âای سخن گفت.
هنگامی که قدرت را در ارتباط با تغییر رفتار دیگران میÂ سنجیم ابتدا باید سلیقه Âها و اولویتÂ های آنها را بدانیم. قدرت همواره به شرایط و اوضاع و احوالی که رابطه با آن وجود دارد وابسته است و با تغییر اوضاع و شرایط ممکن است قدرت نیز از بین برود.
قدرت نرم از جذابیت فرهنگ، ایده ÂآلÂ های سیاسی و سیاستÂ های یک کشور ناشی می Âشود. به بیان ساده و در اصطلاح رفتاریØ› قدرت نرم قدرت جذابیت و منابع قدرت نرم داراییÂ هایی هستند که چنین جذابیتÂ هایی را تعریف یا ایجاد میÂ کنند. منابع قدرت نرم در ارتباط با متقاعد کردن است.
طرح و تبیین دستور کاری مقبول جامعه هدف و مشروع از این زاویه، و نیز ایجاد رغبت و جاذبه اجزایی از طیف رفتارهایی ملازم با قدرت نرم هستند. قدرت سخت دفع است و پس زدن و قدرت نرم جذب است و پیش کشیدن.
به طور کلی منابع ملازم با قدرت سخت دربردارنده عناصری مادی و ملموس چون ثروت و زور است. منابع ملازم با قدرت نرم اما غالباÙ‹ عواملی غیرمادی و ناملموس چون رسوم، انگارهÂ ها، ارزش Âها، فرهنگ و مشروعیت سیاستÂ ها را در بر می Âگیرند. این مناسبات اما کامل نیستند. منابع ناملموسی نظیر میهن‌دوستی، روحیه و مشروعیت نیز به‌شدت بر بنیه جنگندگی و ظفرطلبی نظامی اثرگذارند. تهدیدات استفاده از زور نیز هرچند وجهی از قدرت سخت به حساب میÂ آیند ناملموس Âاند.
بنابراین با توجه به نکات گفته شده پژوهشÂگران قدرت را به دوگونه کلی تقسیم می‌کنند: ۱. قدرت سخت. ۲. قدرت نرم. قدرت سخت با منابع ملموس پیوند دارد و توسط روش Âهای خشونت‌آمیز و اجباری اعمال می Âشود. هنگامی که فرد به کاری خلاف میلش وادار شده و آن را انجام می Âدهد از قدرت سخت استفاده شده است. نوع دوم قدرت که آن را قدرت نرم می‌نامند از طریق عادات، رسمÂ ها، ایده Âآل Âها و ایجاد جاذبه اعمال می Âشود. روشÂ های قدرت نرم مبتنی بر ایجاد جاذبه و رغبت در افراد هستند. فردی یا سازمانی که استفاده از قدرت نرم را پیش میÂ گیرد، خشونت را کنار گذاشته و ایجاد برنامه کار و عمل برای افراد را در دستور کارش قرار میÂ دهد.
رجا
💬 دیدگاه‌ها (0)
هنوز دیدگاهی ثبت نشده. اولین نفر باشید!
📝 ثبت دیدگاه جدید
✅ دیدگاه شما پس از تایید مدیر نمایش داده می‌شود.